“Vendet e rezervuara”? Një formulë e denjë vetëm për stadiume

Nga Arjan Vasjari

Eshtë mjaft e qartë se, arsyeja që Komisioni i Venecias e ka pranuar teorikisht formulën e “vendeve të rezervuara” në kuadër të reformës në drejtësi, nuk ka të bëjë aspak me principet e saj. Formula në fjalë është, më së shumti, një formulë elektorale që, me përjashtime shumë të rralla, aplikohet në shoqëritë multietnike apo multiraciale për të garantuar prani në institucione të caktuara të të gjitha fraksioneve.

Kështu janë fjala vjen, vendet e komunitetit serb në parlamentin e Kosovës, tre vendet në presidencën e Bosnje Hercegovinës, institucione të caktuara në disa vende të Afrikës Qendrore etj. Me fjalë të tjera, formula e “vendeve të rezervuara” është një lloj ultima ratio, një zgjidhje nga e keqja, në kushtet e një konfliktualiteti politik brutal ku palët bien në paqe vetëm duke e shqyer bashkë sistemin e drejtësisë.

Që një formulë e tillë të aplikohet për sistemin e drejtësisë diku tjetër (përfshirë edhe Kroacinë që përmendet në mënyrë spekulative) nuk është parë e dëgjuar. Por, duhet t’i japim Çezarit atë që i takon Çezarit! Përgjegjëse për këtë denatyrim të frikshëm që po tenton t’i bëhet reformës së sistemit të drejtësisë ,është kryesisht opozita.

Duhet nënvizuar menjëherë se, ata që ankohen se, kjo si formulë nënkupton një riprodhim të këtij sistemi drejtësise që kemi, nuk janë korrekt. Sepse formula e “vendeve të rezervuara” nuk përfaqëson status quo–në por, një moment flagrant regresi sepse synon të pozitivizojë dhe legjitimojë në aspektin kushtetues, të drejtën e partive për të ndërtuar pushtetin gjyqësor.

Aktualisht,së paku në terma formalë, jo vetëm askush nuk ka pasur kurajon ta artikulojë publikisht një gjë të tillë por, akoma më pak egziston ndonjë dokument politiko-juridik kaq bizar.

Nga ana tjetër, formula e “vendeve të rezervuara” është në konflikt parimor me vetë frymën e reformës por edhe me pikpamjet zyrtare të partive. Qasja e Lulzim Bashës se, për dekompozimin e sistemit të drejtësisë, fajin kryesor e ka politika, është një qasje e lavdërueshme. Mirëpo, kryetari i PD bie në kontradiktë të thellë kur, pasi ka gjetur fajtorin për këtë sistem të degraduar drejtësie (që është politika) kërkon që të imponojë si zgjidhje përsëri fajtorin sepse,formula e “vendeve të rezervuara” nuk është asgjë tjetër përvecse një formulë me natyrë të pastër politike. Thënë ndryshe, politika që e shkatërroi, ajo duhet ta rindërtojë!!!

Përse duhet të përzgjidhet kjo si formulë, ndërkohë që, qoftë Komisioni i Venecias, qoftë Euralius apo OPDAT kanë parashtruar edhe opsionin e votës alternative dhe atë të votës së vetme të transferueshme? Përse duhet të zëvendësohet formula e “votës” me formulën e “emërimit” ndërkohë që ngërçi i 2/3 u tejkalua? Përse,duhet që dy partive tu njohim këtë “diskriminim pozitiv” të pamerituar për të pasur të drejtën eskluzive të ndërhyrjes në një sistem që e rrënuan pa mëshirë?

Për paradoks, Venecia po bëhet alibia për ta degjeneruar reformën në drejtësi. Por, afërmendsh, Venecia nuk është kurrsesi shkaku. Realisht, formula e “vendeve të rezervuara” nuk është zgjedhje që ajo e ka ofruar për reformën në drejtësi por, një zgjidhje për të shpëtuar njëherë e mirë nga ata që reformën në drejtësi nuk mund ta konceptojnë përveçse si, karrige që duhen lënë bosh sepse janë prenotuar.

Fiks,një logjikë e denjë vetëm për stadiume!