Mjafton një çast i shkurtër për të humbur nga sytë ato pak mure prej guri që kanë mbetur nga fshati ku lindi familja e Yusuf Abu Hamam. Ai ishte ende foshnjë kur familja e tij u detyrua të largohej në vitin 1948.
Fshati al-Joura u shkatërrua nga ushtria izraelite gjatë luftës së asaj kohe. Sot, ai është zhdukur plotësisht, i mbuluar nga lagjet e qytetit izraelit Ashkelon dhe nga territori i një parku kombëtar.
Lagjja ku familja e Abu Hamam u vendos më pas, dhe ku ai kaloi pjesën më të madhe të jetës, tashmë ndodhet gjithashtu në rrënoja. Ndërtesat në kampin Shati, në veri të Rripit të Gazës, janë rrafshuar ose dëmtuar rëndë nga bombardimet dhe operacionet ushtarake izraelite gjatë më shumë se dy viteve e gjysmë luftë.
Këtë të premte, 15 maj, Abu Hamam dhe miliona palestinezë përkujtojnë 78-vjetorin e Nakbës, që në arabisht do të thotë “katastrofë”. Ky term përdoret për dëbimin dhe largimin masiv të rreth 750 mijë palestinezëve nga territoret që sot përbëjnë Izraelin, gjatë luftës së vitit 1948 që shoqëroi krijimin e shtetit izraelit.
Për 78-vjeçarin Abu Hamam, një nga të mbijetuarit e paktë të Nakbës që janë ende gjallë, lufta aktuale në Gaza është një katastrofë edhe më e rëndë.
“Tashmë nuk ka mbetur më vend”, thotë ai pranë shtëpisë së tij të dëmtuar rëndë nga bombardimet izraelite. “Po jetojmë në një copë toke të vogël buzë detit. Është diçka e papërshkrueshme dhe e padurueshme.”
Çfarë është Nakba?
Për palestinezët, Nakba përfaqëson humbjen e pjesës më të madhe të atdheut të tyre. Rreth 80% e palestinezëve që jetonin në territoret ku u krijua Izraeli u dëbuan ose u larguan nga shtëpitë e tyre gjatë luftës së vitit 1948. Luftimet nisën pasi ushtritë arabe sulmuan menjëherë pas krijimit të Izraelit si shtet për hebrenjtë pas Holokaustit.
Pas luftës, Izraeli nuk lejoi kthimin e refugjatëve palestinezë, me qëllim ruajtjen e shumicës hebraike brenda kufijve të tij. Palestinezët mbetën një komunitet refugjatësh që sot numëron rreth 6 milionë njerëz, shumica e të cilëve jetojnë në kampe refugjatësh në Bregun Perëndimor, Liban, Siri, Jordani dhe Gaza.
Sipas statistikave palestineze, rreth 530 fshatra palestineze u shkatërruan pas krijimit të Izraelit. Një prej tyre ishte edhe al-Joura, vendlindja e Abu Hamam.
Fshati u mor nën kontroll nga ushtria izraelite në nëntor të vitit 1948 gjatë avancimit kundër forcave egjiptiane. Sipas arkivave ushtarake të cituara nga historiani izraelit Benny Morris, ushtarët kishin urdhër të shkatërronin çdo shtëpi në al-Joura dhe në fshatrat përreth, për të penguar rikthimin e banorëve palestinezë.
Gaza, “Katastrofa e re”
Refugjatët palestinezë rritën ndjeshëm popullsinë e Gazës pas vitit 1948. Ata u vendosën fillimisht në kampe me tenda të administruara nga agjencia e OKB-së për refugjatët palestinezë, UNRWA. Me kalimin e viteve, këto kampe u shndërruan në lagje të dendura urbane, shumë prej të cilave sot janë kthyer në gërmadha nga lufta e fundit.
Ne’man Abu Jarad dhe bashkëshortja e tij, Majida, tregojnë se familjet e tyre jetonin në Gaza edhe para vitit 1948. Ata kujtojnë historitë e refugjatëve që mbërrinin në këmbë nga zonat veriore, si al-Joura.
Edhe pse familjet e tyre i shpëtuan Nakbës së parë, ata thonë se sot po jetojnë “Nakbën e re”.
Qyteti i tyre është zhdukur pothuajse krejtësisht nga harta. Gjatë vitit të fundit, buldozerët dhe shpërthimet e kontrolluara të ushtrisë izraelite kanë shkatërruar pothuajse çdo ndërtesë në qytetet veriore Beit Lahiya dhe Beit Hanoun. Fotot satelitore tregojnë se pranë zonës ku dikur ndodhej shtëpia e familjes Abu Jarad tashmë është ngritur një bazë ushtarake izraelite.
Edhe qyteti jugor Rafah, dikur shtëpi për rreth 250 mijë banorë, është kthyer në rrënoja, ashtu si shumë lagje dhe fshatra të tjera në pjesën e Gazës nën kontrollin izraelit.
Ushtria izraelite thotë se po shkatërron pozicionet e përdorura nga Hamasi dhe po përgatit terrenin për rindërtim. Megjithatë, imazhet satelitore tregojnë zona të tëra të reduktuara në rrënoja.
Jetë mes zhvendosjeve dhe kampeve
Gjatë 31 muajve të luftës, familja Abu Jarad dhe gjashtë vajzat e tyre janë zhvendosur më shumë se 15 herë, duke ikur nga bombardimet dhe ofensivat ushtarake. Aktualisht jetojnë në një kamp në Khan Younis, në jug të Gazës. Tenda ku strehohen nuk i mbron as nga i ftohti i dimrit dhe as nga vapa e verës, thotë Majida. Vajzat e tyre nuk kanë shkuar në shkollë prej më shumë se dy vitesh.
“Nakba e vitit 1948 nuk mund të krahasohet me atë që po jetojmë sot”, shprehet ajo. “Atëherë njerëzit u zhvendosën një herë dhe qëndruan në një vend. Ndërsa ne po zhvendosemi vazhdimisht. Nuk ka asnjë stabilitet.”
Sipas OKB-së, rreth 90% e mbi 2 milionë banorëve të Gazës kanë humbur shtëpitë e tyre dhe shumica jetojnë në kampe të mëdha me tenda, mes mungesës së kushteve higjienike dhe varësisë totale nga ndihmat humanitare.
Autoritetet shëndetësore lokale raportojnë se mbi 72 mijë palestinezë janë vrarë gjatë ofensivës izraelite, e cila nisi pas sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023 në jug të Izraelit, ku humbën jetën rreth 1 200 persona dhe u morën peng 251 të tjerë.
Humbja e kujtesës dhe historisë
Nakba e vitit 1948 nuk solli vetëm humbjen e tokës, por edhe të historisë personale të palestinezëve. Shumë familje humbën dokumentet dhe sendet që i lidhnin me shtëpitë dhe vendlindjet e tyre.
Një nga arkivat më të mëdha të dokumenteve palestineze që datojnë nga periudha e Nakbës ruhej nga UNRWA. Por kur Izraeli urdhëroi evakuimin e veriut të Gazës, stafi i agjencisë u detyrua të largohej, duke lënë pas shumë materiale.
Më pas, punonjësit organizuan një operacion për të shpëtuar dokumentet më të rëndësishme, si certifikatat e lindjes, vdekjes, martesës dhe kartat e regjistrimit të refugjatëve. Sipas ish-zyrtares së UNRWA-s, Juliette Touma, stafi i futi dokumentet në valixhet personale dhe i transportoi jashtë Gazës.
Ndërkohë, lufta aktuale ka shkatërruar edhe kujtimet personale të familjeve palestineze. Shtëpia e prindërve të Majidës në Beit Hanoun u shkatërrua bashkë me albumet familjare dhe fotografitë.
“Nuk ka mbetur asgjë”, thotë ajo.
Edhe Abu Hamam ndan të njëjtën dhimbje.
“Kjo luftë përpiu pemët, gurët dhe njerëzit”, shprehet ai. “Familje të tëra janë zhdukur nga regjistrat civilë. Qindra familje vazhdojnë të jenë ende nën rrënoja.”
