Në vitin 1904, ushtria perandorake gjermane nisi një fushatë në Afrikën Jugperëndimore Gjermane, territori që sot njihet si Namibia, e cila pothuajse zhduku popujt Herero dhe Nama. Mijëra njerëz vdiqën nga dëbimet në shkretëtirë, kampet e punës së detyruar dhe vrasjet masive.
Në vitin 1915, Perandoria Osmane vrau një numër të madh armenësh që synonte t’i largonte nga Anadolli, ose i çoi drejt vdekjes përmes marshimeve të detyruara. Përpjekjet e dobëta për të ndëshkuar drejtuesit osmanë u braktisën shpejt dhe edhe sot Turqia e mohon se ajo që ndodhi ishte gjenocid.
Ndryshe ndodhi me Gjermaninë naziste.
Pas humbjes në Luftën e Dytë Botërore, krimet e saj masive ndaj hebrenjve dhe popujve të tjerë u gjykuan në Nuremberg. Edhe raste të tjera, si Kamboxhia në vitin 1979, Ruanda në vitin 1994 dhe Bosnja në vitin 1995, përfunduan me një lloj përgjegjësie për autorët, edhe pse shpesh me vonesë dhe në mënyrë të paplotë.
Mohimi i krimeve u bë më i vështirë…
Në rastet kur gjenocidet kanë “sukses” për shkak të mungesës së ndërhyrjes ose ndëshkimit, shtetet përgjegjëse shpesh kanë vazhduar të përfitojnë nga veprimet e tyre. Pikërisht për të parandaluar këtë cikël pandëshkueshmërie u krijua dhe u kodifikua koncepti i gjenocidit pas Luftës së Dytë Botërore.
Sipas këtij këndvështrimi, ajo që ka ndodhur në Gaza, ku Izraeli është akuzuar në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë për kryerjen e gjenocidit pas sulmeve të Hamasit më 7 tetor, mund të krijojë një precedent të ri për të ardhmen e këtij krimi.
Bëhet fjalë për një të ardhme ku liderë dhe shtete të tjera mund të mendojnë se politikat gjenocidale mund të zbatohen pa pasoja, madje duke sjellë përfitime politike apo ekonomike. Një skenar i tillë do të dobësonte përpjekjet ndërkombëtare për të parandaluar dhe ndëshkuar gjenocidet.
Që prej armëpushimit në Gaza dhe zbatimit të planit të propozuar nga presidenti amerikan Donald Trump, situata në terren ka vazhduar të jetë tragjike. Mijëra civilë palestinezë janë vrarë nga sulmet izraelite, ndërsa ushtria izraelite kontrollon një pjesë të madhe të territorit. Miliona palestinezë janë zhvendosur dhe përballen me kushte të rënda jetese, mungesë infrastrukture, ushqimi dhe shërbimesh bazë.
Operacioni ushtarak izraelit në Gaza ka shkaktuar një numër shumë të lartë viktimash, shkatërrim të spitaleve, banesave dhe infrastrukturës civile, si dhe mungesë të ushqimit dhe ujit të pijshëm. Këto veprime përbëjnë një përpjekje për të shkatërruar pjesërisht popullsinë palestineze në Gaza, duke iu referuar përkufizimit të gjenocidit në Konventën e OKB-së të vitit 1948.
Megjithatë, Izraeli deri tani nuk është përballur me një proces të plotë ndërkombëtar përgjegjësie.
Gjykata Penale Ndërkombëtare ka lëshuar urdhër-arreste për kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu dhe ish-ministrin e Mbrojtjes Yoav Gallant për akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara kanë kundërshtuar veprimet e kësaj gjykate.
Një vendim i mundshëm i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë për gjenocid ndaj Izraelit do të kishte pasoja të pasigurta, për sa kohë që Izraeli vazhdon të ketë mbështetjen e SHBA-ve në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, organi që ka rol në zbatimin e vendimeve ndërkombëtare.
Liderët izraelitë mund të mos përballen me drejtësinë, përveçse nëse në të ardhmen një qeveri e re izraelite vendos t’i dorëzojë ata për gjykim. Por një mundësi e tillë shihet si e largët.
Trump duket se po e shmang çështjen e përgjegjësisë për krimet e kryera dhe përqendrohet te rindërtimi ekonomik i territorit. Kështu, ekziston rreziku që rindërtimi i Gazës të shndërrohet në një mundësi biznesi për investitorë të huaj, ndërsa palestinezët të humbasin kontrollin mbi tokën e tyre.
Projekti i një “Gaze të re” mund të çojë në shndërrimin e bregdetit të territorit në një zonë luksoze me ndërtime dhe investime ndërkombëtare, ndërsa banorët vendas mund të përjashtohen ekonomikisht nga këto zhvillime.
Edhe vende të tjera mund të kenë interes politik apo ekonomik për të shmangur një proces përgjegjësie ndaj Izraelit. Gjermania, Britania e Madhe dhe Franca përmenden si shtete që kanë interesa strategjike në marrëdhëniet me Izraelin dhe SHBA-të.
Ndërkohë, industria izraelite e armëve ka vazhduar të përfitojë nga lufta, duke argumentuar se përdorimi i teknologjive ushtarake në Gaza është kthyer në një element promovues për eksportet e mbrojtjes.
Mungesa e përgjegjësisë për krime të rënda mund të dëmtojë sistemin ndërkombëtar të drejtësisë dhe të krijojë një mesazh të rrezikshëm për shtetet e tjera: se gjenocidi mund të mbetet pa ndëshkim. Kjo bie ndesh me vizionin e Raphael Lemkin, juristit që krijoi termin “gjenocid” në vitin 1944 dhe kontribuoi në miratimin e Konventës së OKB-së për Parandalimin dhe Ndëshkimin e Krimit të Gjenocidit në vitin 1948.
Frika është se, nëse krimet masive nuk sjellin pasoja për autorët, gjenocidi mund të shihet nga disa shtete jo si një krim i dënueshëm, por si një mjet tjetër për realizimin e objektivave politike.
