Një përçarje në rritje mes Shteteve të Bashkuara dhe vendeve evropiane lidhur me të ardhmen e Bosnjë dhe Hercegovinës është bërë publike pas një mosmarrëveshjeje për emërimin e një posti të lartë administrativ ndërkombëtar. Situata ka çuar deri te një paralajmërim amerikan se Uashingtoni mund të “rishqyrtojë” rolin e tij në misionet ndërkombëtare të paqes në vend.
Ambasada amerikane në Sarajevë reagoi pasi shtetet evropiane refuzuan të mbështesnin kandidatin e preferuar nga SHBA për postin e Përfaqësuesit të Lartë të komunitetit ndërkombëtar në Bosnjë dhe Hercegovinë. Në mbledhjen e kësaj jave të Këshillit për Zbatimin e Paqes (PIC) – një grup shumëkombësh që mbikëqyr zbatimin e Marrëveshjes së Dejtonit të vitit 1995 – Uashingtoni mbështeti diplomatin italian Antonio Zanardi Landi, ndërsa Britania e Madhe, Franca, Gjermania dhe shumica e vendeve evropiane u rreshtuan pas diplomatit francez René Troccaz, i dërguar i Francës për Ballkanin Perëndimor.
Administrata e presidentit Donald Trump argumentoi gjithashtu për kufizimin e kompetencave të Përfaqësuesit të Lartë në zbatimin e parimeve të Marrëveshjes së Dejtonit. Kjo marrëveshje i dha fund luftës që mori rreth 100 mijë jetë njerëzish, por nuk arriti të kapërcejë plotësisht ndarjet etnike në Bosnjë.
Në një postim në rrjetin X, Ambasada e SHBA-së në Sarajevë deklaroi:
“Shtetet e Bashkuara marrin parasysh dështimin e vendeve evropiane për të arritur konsensus rreth një kandidati evropian dhe janë të zhgënjyera që këto ndarje e penguan PIC-in të përmbushte detyrën e tij për zgjedhjen e një Përfaqësuesi të ri të Lartë. Pavendosmëria evropiane dhe heqja dorë e PIC-it nga përgjegjësitë e veta ndaj Bosnjë dhe Hercegovinës po e detyrojnë SHBA-në të rishqyrtojë rolin e saj në praninë aktuale ndërkombëtare në vend.”
Megjithëse SHBA nuk ka më një prani të konsiderueshme ushtarake në Bosnjë – ku aktualisht operon vetëm një forcë e vogël paqeruajtëse e Bashkimit Evropian – ajo vazhdon të ushtrojë ndikim të rëndësishëm përmes PIC-it dhe marrëdhënieve dypalëshe.
PIC pritet të përpiqet sërish në fund të muajit për të arritur konsensus mbi postin e Përfaqësuesit të Lartë, ndërsa nuk përjashtohet mundësia e paraqitjes së kandidatëve kompromis.
Një zyrtar evropian sugjeroi se rajoni mund të përfitonte nëse SHBA do të zvogëlonte rolin e saj, duke përmendur dyshimet në rritje për motivet e administratës Trump. Vitin e kaluar, Uashingtoni hoqi sanksionet ndaj liderit serb të Bosnjës, Milorad Dodik, i njohur për lidhjet e tij me Moskën dhe për qëndrimet separatiste, pas një fushate lobimi në SHBA që raportohet të ketë kushtuar miliona dollarë.
SHBA gjithashtu ushtroi presion ndaj Përfaqësuesit të Lartë në largim, Christian Schmidt, që të jepte dorëheqjen pasi ai vendosi masa ndëshkuese ndaj Dodikut për veprime që konsideroheshin si minim i Marrëveshjes së Dejtonit.
Në të njëjtën kohë, familjarë dhe bashkëpunëtorë të Donald Trump kanë shtuar interesat e tyre biznesore në Bosnjë. Kjo përfshiu edhe vizitën e Donald Trump Jr. në qytetin e Banja Lukës në prill, ku ai ishte i ftuar nga djali i Milorad Dodikut.
Analisti politik i Ballkanit, Jasmin Mujanović, autor i dy librave mbi Bosnjën, vlerësoi se administrata Trump duket se ka mbivlerësuar ndikimin e saj mbi partnerët evropianë në PIC.
“Amerikanët duket se menduan se qëndrimi i evropianëve ishte i parëndësishëm dhe supozuan se ata do t’i bashkoheshin automatikisht linjës amerikane. Mendoj se ky ishte një vlerësim i gabuar i situatës,” tha Mujanović.
Sipas tij, SHBA nuk duket se është konsultuar gjerësisht me aleatët e saj për përzgjedhjen e Antonio Zanardi Landit.
“Kjo ngre pyetjen pse amerikanët këmbëngulin kaq shumë për zotin Landi. Nuk e dimë çfarë marrëveshjesh apo mirëkuptimesh mund të ekzistojnë mes tij dhe SHBA-së që e bëjnë Uashingtonin kaq entuziast për kandidaturën e tij,” shtoi ai.
Sipas raportimeve nga mbledhja e PIC-it në Sarajevë, SHBA promovoi kandidaturën e Landit më energjikisht sesa vetë Italia.
Ndërkohë, Kurt Bassuener, bashkëthemelues i organizatës analitike Democratization Policy Council me bazë në Berlin, tha se çështja nuk lidhet vetëm me emrin e një kandidati.
“Kjo nuk është thjesht një vendimmarrje për personelin. Është një vendim strategjik që duhet të lidhet me një strategji më të gjerë rajonale. Duket se pozicioni amerikan nuk udhëhiqet vetëm nga ideologjia, por edhe nga interesa biznesore. Krijohet përshtypja se prioriteti kryesor është sigurimi i koncesioneve, kontratave dhe përfitimeve ekonomike,” u shpreh ai.
