Nga Fatos Çoçoli
Investimet e huaja direkte mbeten një nga faktorët më të rëndësishëm për zhvillimin ekonomik të vendit tonë. Parulla “Shqipëria(atdheu) nuk është për shitje” ka qenë një nga sloganet më të spikatura të protestave të zhvilluara gjatë periudhës 31 maj–08 qershor 2026 në Tiranë, Vlorë, Korçë, Londër, Bruksel, Milano, Vjenë, Nju-Jork, Toronto, etj.
Ajo synon të shprehë shqetësimin e një pjese të qytetarëve për mënyrën se si menaxhohen pasuritë publike, territoret me vlerë natyrore dhe projektet e mëdha të investimeve. Megjithatë, kjo parullë, e amplifikuar nga një media ndërkombëtare, e interesuar vetëm të portretizojë pjestarët e familjes së Presidentit amerikan Trump(vajzën dhe dhëndrin) si akaparues të pasurive natyrore të një vendi të vogël e të varfër si Shqipëria, po nxit një debat dhe rrezik të gjerë për interesat tona ekonomike si shtet dhe qytetarë: a po shndërrohet epopeja e “mos-shitjes së vendit” në një qëndrim refuzues ndaj investimeve të huaja në përgjithësi?
Slogan me ngarkesë të fortë emocionale
Historikisht, shprehje të tilla si “vendi nuk shitet”, “tokat nuk falen” apo “pasuritë kombëtare nuk jepen” kanë pasur një ndikim të madh emocional në opinionin tonë publik. Ato lidhen me ndjenjën e sovranitetit, identitetit kombëtar dhe mbrojtjes së interesit publik.
Por në debatet moderne ekonomike, çështja nuk është zakonisht shitja e vendit në kuptimin literal të fjalës. Në shumicën e rasteve, bëhet fjalë për investime, koncesione, qira afatgjata, partneritete publike-private ose projekte zhvillimore që operojnë brenda një kuadri ligjor të caktuar. Slogani “vendi nuk shitet” krijon konfuzion, duke barazuar investimin me “shitjen e vendit” dhe investitorin me “blerësin e vendit”. Shumë vende që sot konsiderohen histori suksesi ekonomik, e kanë ndërtuar zhvillimin e tyre mbi tërheqjen e kapitalit të huaj. Irlanda, Polonia, Kroacia, Portugalia dhe vendet baltike kanë përfituar miliarda euro investime që kanë krijuar vende pune, infrastrukturë dhe rritje ekonomike.
Edhe Shqipëria, gjatë tri dekadave të fundit, ka përfituar nga investime të huaja në sektorë të ndryshëm, si në banka tregtare, në energji, në telekomunikacion, në turizëm, prodhim industrial, etj. Por asnjëherë për këto investime, nuk jemi ankuar se “po na shitet vendi!” . Po pse tani disa prej nesh që dalin në sheshe po e bëjnë?
Pa këto investime, ritmi i zhvillimit tonë ekonomik dhe i të ardhurave tona mujore si qytetarë do të kishte qenë dukshëm më ulët.
Rreziku i demonizimit të investituesit të huaj
Problemi lind kur çdo investitor i huaj paraqitet automatikisht si kërcënim për interesin kombëtar. Një qasje e tillë mund të krijojë klimë pasigurie për investimet dhe të dërgojë sinjale negative në tregjet ndërkombëtare. Investitorët kërkojnë stabilitet juridik, parashikueshmëri dhe siguri se projektet do të vlerësohen mbi bazën e ligjit dhe jo të emocioneve politike.
E kemi menduar se, po të na largohen këto 4.6 miliardë euro(investimet ne Sazan dhe në Zvërnec), shumë pak investues të fuqishëm të huaj do të na vijnë paskëtaj? Nëse çdo investim i huaj etiketohet si “shitje e vendit”, rrezikojmë të krijohet një anti-kulturë refuzimi, e amplikuar nga mediat ndërkombëtare, që kanë interesa të tjera në mbulimin e protestave tona, dhe jo pelikanët e Zvërnecit. Kjo anti-kulturë do të dëmtojë rëndë perspektivën afatgjatë të zhvillimit tonë ekonomik.
Ekonomitë moderne funksionojnë mbi qarkullimin ndërkombëtar të kapitalit, teknologjisë dhe njohurive. Shqipëria, si një vend i vogël me nevoja të mëdha për investime, nuk mund të zhvillohet e izoluar nga ekonomia globale.
Sfida nuk është të refuzojmë investimet e huaja, por të sigurohemi që ato të respektojnë ligjet shqiptare, të mbrojnë mjedisin, të krijojnë vlerë të shtuar për ekonominë tonë, të sjellin përfitime për komunitetetin lokal dhe të jenë transparente dhe të monitorueshme.
Narrativa e “mos-shitjes së vendit” pasqyron shqetësime që meritojnë të dëgjohen dhe të analizohen. Por zhvillimi ekonomik i Shqipërisë nuk mund të mbështetet mbi refuzimin “a-priori” të investimeve të huaja. Një shtet modern nuk matet nga aftësia për të mbyllur derën ndaj kapitalit të huaj, por nga aftësia për ta menaxhuar atë në interes të qytetarëve.
Sfida nuk është të zgjedhim mes sovranitetit (Atdheut) dhe investimeve, por të ndërtojmë institucione të forta, që të na garantojnë se investimet do të shërbejnë për zhvillimin e vendit, pa cenuar interesin publik, mjedisin dhe trashëgiminë kombëtare.
