Në fund të vitit 2013, një i ri izraelit që përdorte emrin Shalev Holy mbërriti në Panama. Sipas dokumentacionit, ai ndodhej aty për turizëm, ndërsa adresa e regjistruar ishte ajo e Ambasadës së Izraelit në Panama City. Pasaporta e tij ishte diplomatike, shkruan Haaretz.
Megjithatë, mbiemri i vërtetë i të riut ishte Hulio, jo Holy. Sipas një hetimi të kryer nga një konsorcium gazetarësh, një vit para vizitës së tij, “NSO Group” – kompania e softuerit spiun që Hulio e kishte bashkëthemeluar – i kishte shitur Panamasë një produkt revolucionar të quajtur Pegasus, i cili në atë kohë njihej pak.
Hulio mohon të ketë pasur pasaportë diplomatike dhe e quan “të pavërtetë” pretendimin se ai përdorte emrin “Holy”. Tetë vjet pas vizitës në Panama, hetimi ndërkombëtar “Pegasus Project” zbuloi se softueri spiun i NSO-së u ishte shitur regjimeve anembanë botës dhe ishte përdorur nga shumë prej tyre për të survejuar gazetarë, politikanë dhe aktivistë të të drejtave të njeriut. Mes viktimave kishte edhe ministra në Francë dhe Spanjë.
Pegasus u mundëson klientëve qasje të plotë në telefonin e infektuar; ata mund të lexojnë nga distanca të gjitha skedarët dhe mesazhet në aplikacionet e koduara. Gjithashtu, ata mund të aktivizojnë fshehurazi kamerën dhe mikrofonin.
Tani, një hetim vijues, që pason punën disavjeçare të gazetarit maroken Hicham Mansouri, zbulon detaje të mëtejshme mbi përdorimin e softuerit spiun në mbarë botën.
Rezulton se Panamaja ishte një nga vendet e para që bleu “Pegasus”; hetimi i mëtejshëm nxjerr në dritë pamje të ekranit nga ndërfaqja aktive e softuerit spiun, si dhe licencën e përdorimit të Panamasë.
Kjo konfirmon se Maroku ka hakuar telefonat e zyrtarëve të lartë francezë dhe spanjollë, si dhe zbulon një grup kompanish izraelite spiunazhi që pajisën shërbimin e inteligjencës së mbretit, vite përpara se Izraeli dhe Maroku të vendosnin marrëdhënie diplomatike në kuadër të Marrëveshjeve të Abrahamit.
Hetimi u koordinua nga organizata me bazë në Paris, “Forbidden Stories” – e cila vijon punën e gazetarëve të kërcënuar – si dhe nga 39 gazetarë të 14 mediave, përfshirë ato izraelite “Haaretz” dhe “Shomrim”.
Hetimi, i mbështetur gjithashtu nga asistenca teknike e Laboratorit të Sigurisë së Amnesty International, bazohet në dëshminë e një ish-oficeri të shërbimit të brendshëm të sigurisë së Marokut (DGST), si dhe në dokumente të zbuluara, analiza të forenzikës dixhitale, dosjen hetimore të qeverisë franceze dhe intervista me burime të ndryshme, përfshirë ish-punonjës të NSO-së dhe zyrtarë perëndimorë.
Hulio, i cili thotë se është larguar nga NSO-ja vite më parë, i hodhi poshtë pretendimet kryesore të hetimit dhe mohoi kategorikisht versionin lidhur me pasaportën, që shërben si bazë për këtë artikull.
“Akuzat tuaja në lidhje me një pasaportë diplomatike dhe rolin tim të pretenduar si përfaqësues i Shtetit të Izraelit janë krejtësisht të rreme dhe i mohoj kategorikisht.” Vetëm ky shembull, shkroi ai, “ilustron se si mund të ndërtohet një narrativë e përpunuar mbi një premisë të rreme.”
Aparati i spiunazhit të mbretit
Hetimi zbulon se Maroku ishte klient i NSO-së të paktën që nga viti 2017, kur mori emrin e koduar “Morgan” në regjistrat e kompanisë. Por mbretëria nuk u mjaftua me softuerin spiun Pegasus dhe bleu sisteme shtesë izraelite mbikëqyrjeje.
DGST-ja ngriti një aparat të gjerë spiunazhi, duke angazhuar teknikë izraelitë për instalimin e sistemeve. Në këtë proces u përfshi edhe “Maroc Telecom”; rrjeti i kësaj kompanie u përdor për të infektuar me softuerin spiun telefonat e personave të vënë në shënjestër.
Ndër personat e vënë në shënjestër të mbikëqyrjes ishin gazetari dhe hetuesi i korrupsionit Omar Radi, si dhe historiani e aktivisti Maati Monjib; në pajisjet e tyre u gjetën gjurmë të Pegasus-it.
Krahas Pegasus-it, duke filluar nga viti 2017, Maroku përdori një sistem të kompanisë izraelite “Circles”, i cili mundëson lokalizimin e një pajisjeje kudo në botë duke shfrytëzuar dobësitë në sistemin ndërkombëtar të komunikimit.
Përdorimi i këtij softueri nga Maroku u zbulua fillimisht nga instituti “Citizen Lab” me bazë në Toronto, ndërsa hetimi i ri tregon se ai është përdorur nga DGST-ja.
Circles konsiderohet si kompania e parë izraelite e inteligjencës kibernetike. Ajo u themelua nga Tal Dilian, ish-komandant i një njësie teknologjike të Inteligjencës Ushtarake; në vitin 2014, ajo u ble dhe u bashkua me kompaninë mëmë të NSO-së.
Teknologjia e Circles dhe Pegasus me gjasë iu shitën Marokut si një paketë e vetme: një mjet për të lokalizuar telefonin dhe një tjetër për të hyrë në të.
Një vit para se të siguronte Pegasus-in, Maroku ishte tashmë në negociata për të blerë sisteme mbikëqyrjeje nga kompania izraelite Verint. Në dokumentet e brendshme të kompanisë të vitit 2016, të siguruara nga gazeta Haaretz, Maroku figuron me emrin e koduar “Magazine”.
Dokumentet pasqyrojnë negociatat për marrëveshje me vlerë 18 milionë dollarë për blerjen e sistemit të lokalizimit të celularëve “Skylock” dhe të një platforme për lokalizim dhe inteligjencë.
Gjithashtu, dokumentet zbulojnë kontakte lidhur me shitjen e një softueri spiunazhi për celularë të zhvilluar nga Verint, të quajtur EPI.
Cognyte, divizioni i sigurisë kibernetike i shkëputur nga Verint në vitin 2021, u përjashtua nga platformat Facebook dhe Instagram të Meta-s po atë vit, për shkak të aktiviteteve të mbikëqyrjes që kishte kryer për llogari të Marokut.
Në vitin 2022, Cognyte u hoq nga portofoli i fondit sovran të pasurisë së Norvegjisë për shkak të një “rreziku të papranueshëm” se mund të kontribuonte në shkeljen e të drejtave.
Hetimi i ri ka zbuluar gjithashtu se Maroku përdori mjete për thyerjen e sigurisë së telefonave nga kompania izraelite Cellebrite; mjete të tilla mundësojnë hyrjen fizike në telefonat që ndodhen në posedimin e klientit dhe nxjerrjen e informacionit të ruajtur në to.
Në vitin 2019, organizata Privacy International raportoi se Cellebrite i kishte ofruar Marokut një shërbim për skanimin e telefonave të azilkërkuesve në kufi. Një oficer i DGST-së u tha autorëve të hetimit të ri se Maroku e përdori Cellebrite-in edhe për të spiunuar aktivistët e të drejtave të njeriut.
Maroku shfaqi interes edhe për një sistem të quajtur “Nighthawk” nga kompania izraelite Interionet, e cila zhvilloi takime me agjentë të DGST-së.
Dokumentet dhe intervistat tregojnë se kompania prezantoi një sistem që mundëson marrjen nën kontroll të kamerave të sigurisë dhe të pajisjeve të ashtuquajtura “të skajit të rrjetit” (network edge devices), duke i lejuar klientit të ndjekë transmetimin në kohë reale.
Nuk është e qartë nëse Maroku e bleu vërtet sistemin. Në vitin 2022, gazeta *Haaretz* ekspozoi kompaninë Toka, e cila shet mjete për hakimin e kamerave. Tani rezulton se teknologji të ngjashme ishin eksportuar nga Izraeli drejt shteteve jodemokratike edhe më herët.
Në vitin 2023, kompania QuaDream gjithashtu u përpoq t’i shiste Marokut një program spiunazhi ofensiv që, ashtu si Pegasus, mundëson hyrjen e fshehtë në një telefon pa asnjë veprim nga ana e viktimës (teknologjia “zero-click”).
Megjithatë, ky blerje – e planifikuar pas nënshkrimit të Marrëveshjeve të Abrahamit në vitin 2020 – u bllokua nga Ministria e Mbrojtjes e Izraelit, pjesërisht sepse Maroku e kishte përdorur Pegasus-in kundër Francës dhe Spanjës. Ky refuzim përshpejtoi rënien e kompanisë QuaDream.
Nga Rabati në Paris – dhe anasjelltas
Në hetimin e ri, materialet e siguruara nga Franca, Spanja dhe Maroku tregojnë se Maroku e përdori Pegasus-in për të spiunuar fqinjët e tij veriorë. Dokumentet qeveritare zbulojnë se si Franca dhe Spanja hetuan ndërhyrjet në telefonat e ministrave të lartë, përfshirë edhe përplasjen pasuese me qeverinë izraelite.
Në vitin 2021, “Pegasus Project” publikoi një listë numrash telefoni që një përdorues maroken i Pegasus-it i kishte zgjedhur si objektiva të mundshëm për hakim.
Dosja e hetimit francez, e cila mbërriti në redaksinë e *Haaretz*, tregon se autoriteti kombëtar i sigurisë kibernetike të vendit gjeti gjurmë të përpjekjeve për të hyrë në pajisjet e ministrave, ligjvënësve dhe aktivistëve socialë – disa prej të cilave ndodhën pikërisht në ditën kur këta individë ishin përzgjedhur si objektiva.
Sipas dokumenteve, autoritetet franceze konstatuan një hakim të suksesshëm të pajisjes që i përkiste zëvendësministres së Klimës, Emmanuelle Wargon; ky ishte një nga shtatë rastet e tilla.
Lista e objektivave përfshinte gjithashtu një numër telefoni të lidhur me Presidentin Emmanuel Macron dhe numrin e ministres së atëhershme të Mbrojtjes së Francës, Florence Parly.
Ndërsa dokumentet nuk tregonin shenja të ndërhyrjes së paligjshme (hakimit) në rastin e parë, ato tregonin të tilla për rastin e Parly-t. Autoriteti kibernetik nuk mundi të siguronte shumë konfirmime për ndërhyrje, dhe ato pak konfirmime që u dhanë nuk e përmendnin me emër programin Pegasus.
Pas publikimit të pretendimeve fillestare, Macron foli me kryeministrin e atëhershëm Naftali Bennett dhe kërkoi që ministri i tij i Mbrojtjes, Benny Gantz, të vinte në Paris për një takim me Parly-n. Gantz i tha asaj se zyrtarët e Ministrisë së Mbrojtjes kishin vizituar zyrat e NSO-së dhe se Izraeli po e “shqyrtonte çështjen me seriozitetin më të lartë”.
Parly u shpreh se Gantz mbajti një “qëndrim shumë mbrojtës”. Që atëherë, zyrtarë si nga Jerusalemi ashtu edhe nga NSO-ja kanë deklaruar se nuk kanë gjetur asnjë provë që Maroku të ketë përdorur teknologjinë izraelite për të spiunuar zyrtarët francezë.
Sipas raportimeve nga Franca, Macron e ngriti këtë çështje edhe me Mbretin e Marokut, Mohammed VI. “Kam prova; ose po gënjeni, ose nuk e dini se çfarë po ndodh në vendin tuaj,” – mësohet t’i ketë thënë ai mbretit.
Një memorandum i hartuar nga shërbimi francez i inteligjencës së jashtme – i cili nuk ishte bërë publik më parë – konfirmon se serverët dhe emrat e domenit të “Pegasus” janë përdorur për të shënjestruar telefona që ndodheshin në Francë.
Sipas memorandumit, ka “shumë gjasa” që NSO – dhe ndoshta qeveria izraelite – të jenë në dijeni se cilët telefona janë shënjestruar. Dokumenti zbulon gjithashtu se softueri spiun “Pegasus” i është shitur edhe Indonezisë dhe Malajzisë, vende me shumicë myslimane që nuk kanë marrëdhënie zyrtare diplomatike me Izraelin.
Siç është zbuluar nga revista *The New Yorker*, agjencia spanjolle e inteligjencës, CNI, e përdori “Pegasus” për të spiunuar zyrtarë dhe aktivistë në rajonin e Katalonjës.
Megjithatë, përmes “Projektit Pegasus”, spanjollët zbuluan se edhe Maroku po përdorte të njëjtat mjete për t’i spiunuar ata. Prokurorët në Madrid konstatuan se telefonat e kryeministrit Pedro Sánchez dhe të dy ministrave të tij – përfshirë ministrin e Mbrojtjes – ishin infektuar.
Dokumentet e klasifikuara të CNI-së, të cilat iu prezantuan ministrave që kishin rënë pre e këtij infiltrimi, identifikonin Fouad Ali El Himma-n – një këshilltar të afërt të mbretit të Marokut – si personin që kishte urdhëruar mbikëqyrjen. Kjo ndodhi në një kohë kur tensionet lidhur me krizën e emigracionit në Spanjë kishin arritur kulmin.
Në vitin 2023, Spanja e pezulloi hetimin mbi shënjestrimin e vet, duke deklaruar se Izraeli kishte refuzuar të bashkëpunonte dhe kishte penguar NSO-në të zbulonte detaje rreth operacioneve të saj në gjykatat e huaja, siç kishte ndodhur në procese të tjera gjyqësore kundër kompanisë.
Shembulli më i njohur është padia e ngritur nga “Meta” (pronarja e WhatsApp), në të cilën Izraeli konfiskoi dokumente nga kompania për të penguar dorëzimin e tyre në gjykatë.
Themeluesit e NSO-së, Hulio dhe Omri Lavie, nuk janë më pjesë e kompanisë, e cila u ble nga një grup pronarësh amerikanë. Në fillim të këtij viti, një gjykatës hetues francez mori në pyetje Hulion dhe Lavien lidhur me veçoritë e softuerit spiun dhe atë që dinin për përdorimin e tij nga Maroku.
Të dy refuzuan t’u përgjigjeshin pyetjeve rreth produktit që kompania e tyre e dikurshme i kishte shitur Marokut shumë vite më parë.
Lidhur me hakimin e zyrtarëve të lartë francezë, Hulio tha se, me sa dinte ai, Izraeli nuk kishte gjetur asnjë provë që zyrtarë të lartë francezë ishin hakuar dhe se ky përfundim i ishte komunikuar Francës.
“As Macron dhe as ndonjë figurë tjetër politike nuk ishin shënjestër e Pegasus.” Për sa i përket Marokut, Hulio i tha gjykatësit vetëm kaq: “E di që Maroku e mohoi blerjen e tij.”
Pavarësisht kësaj çështjeje, Spanja dhe Franca i sheshuan mosmarrëveshjet me Marokun dhe, këtë javë, ministri francez Sébastien Lecornu së bashku me më shumë se 10 ministra të tjerë vizituan vendin e Afrikës së Veriut.
Vetë Lecornu kishte qenë shënjestër e sulmit. Që atëherë, Spanja e ka nderuar dy herë kreun e shërbimit sekret maroken; një herë nga ministri spanjoll i Brendshëm, i cili gjithashtu kishte qenë shënjestër e një ndërhyrjeje të paligjshme.
Në deklaratën e tij me shkrim, Hulio përmendi gjithashtu “Projektin Pegasus” të vitit 2021, duke argumentuar se shumë nga pretendimet kryesore të tij “janë vërtetuar përfundimisht si faktikisht të pasakta dhe thjesht të pavërteta”, dhe se pyetjet e reja të shtruara bazohen në supozime që janë “të pasakta, të shtrembëruara ose krejtësisht të rreme”.
Ai hodhi poshtë çdo pretendim se refuzimi për t’u përgjigjur nënkuptonte pajtim, duke shkruar se një vendim për të mos iu përgjigjur pyetjeve “të ndërtuara mbi premisa të rreme ose mashtruese nuk mund të interpretohet në mënyrë të arsyeshme si konfirmim i atyre premisave”. Pyetjet rreth aktiviteteve të kompanisë, shtoi ai, duhet t’i drejtohen vetë NSO-së.
NSO Group, Ministria izraelite e Mbrojtjes dhe qeveritë e Marokut, Panamasë, Francës dhe Spanjës nuk iu përgjigjën një liste të detajuar pyetjesh që kishin marrë para publikimit të hetimit.
8 milionë dollarë nga Panamaja
Një dekadë para çështjes Spanjë-Francë-Marok, një nga marrëveshjet e para të NSO-së u realizua përtej oqeanit. Dokumentet qeveritare të siguruara nga Luis Esquivel, një nga gazetarët e konsorciumit, zbulojnë se Panamaja bleu softuerin spiun Pegasus në vitin 2012, me një licencë që lejonte infektimin e 300 pajisjeve Android dhe BlackBerry.
Marrëveshja me përdoruesin përfundimtar u nënshkrua nga Gustavo Pérez, kreu i Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Panamasë, ndërsa një letër e nënshkruar nga Hulio konfirmonte marrjen e 8 milionë dollarëve për produktin.
Pamje të ekranit të papublikuara më parë shfaqin ndërfaqen e softuerit spiun nga këndvështrimi i një klienti të Pegasus-it. Imazhet nga Panamaja tregojnë një sistem identik me “Saifan” – një version i hershëm i Pegasus-it i përdorur nga Policia izraelite, për të cilin kishte raportuar më parë gazeta *Haaretz*.
Këshilli i Sigurisë Kombëtare i Panamasë, i cili bleu Pegasus-in, vepronte nën administrimin e Presidentit Ricardo Martinelli, i cili shërbeu në periudhën 2009–2014.
Pamjet e ekranit tregojnë se si operatorët e softuerit spiun depërtuan në dy fushatat kryesore të zgjedhjeve presidenciale të atij viti; në garë merrnin pjesë vetëm tri parti. Imazhet shfaqin, për shembull, mesazhe elektronike të zyrtarëve përgjegjës për publikimin e rezultateve zgjedhore, si dhe një regjistër të votuesve.
Njëra nga pamjet e ekranit tregon se operatorët depërtuan gjithashtu në pajisjen BlackBerry të Zëvendëspresidentit Juan Carlos Varela.
Në maj të vitit 2014, Varela u zgjodh president. Një javë më vonë, sipas një letre të nënshkruar nga Hulio, kompania NSO identifikoi operacionin e fundit të softuerit spiun.
Në vitin 2015, ndaj Martinellit u ngrit një aktakuzë për përgjimin e gazetarëve dhe rivalëve politikë. Ai u ekstradua nga Shtetet e Bashkuara, ku ishte larguar, për t’u përballur me një gjyq në të cilin u shpall i pafajshëm.
Nën presidencën e tij, Panamaja ishte një nga nëntë vendet që votuan në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së në vitin 2012 kundër njohjes së Shtetit të Palestinës. Kjo ishte, ndoshta, shenja e parë e asaj që më vonë do të bëhej praktikë e zakonshme – një shkëmbim favori (*quid pro quo*) për Izraelin e Benjamin Netanyahut nga vendet që merrnin mundësinë për të blerë armatimin më të avancuar digjital të Izraelit.
