Pas përfundimit të pagesave të këstit të pestë për ish-të dënuarit politikë dhe publikimit të listës së plotë me 2430 emrat, Ministria Financave ka çelur procedurat për nisjen e pagesave. Njëkohësisht, dikasteri kërkon që shumat të kalojnë për ta sa më shpejt, duke kërkuar mundësinë për çeljen brenda vitit edhe të këstit të shtatë. Por, ajo çka bëhet pengesë shpeshherë për mosrealizimin e pagesave janë vetë dosjet e të dënuarve, e për këtë qëllim në drejtorinë e Përfitimeve të Ministrisë është hapur një sportel i posaçëm, në të cilin nga e hëna në të enjte, të gjithë ish-të përndjekurit dhe trashëgimtarët e tyre, mund të njihen me statusin e dosjeve dhe parregullsitë që gjenden brenda tyre, çka pengojnë edhe kalimet e pagesave në bankë.
Por, përpos kësaj, tashmë ndarja e parave do të bëhet duke ndjekur rendin që propozon ligji i dëmshpërblimeve edhe për këtë këst, me gjithë diskutimet dhe mundësitë për të bërë ndryshime për një skemë të re të pagesave. Sipas listës së emrave, ndarja e pagesave në etapa kohore bëhet për 6 grupime, që përfshijnë ish-të dënuarat gra, burrat mbi 75 vjeç, ish-të dënuarit që vuajnë nga sëmundje, pavarësisht moshës dhe trashëgimtarë të të dënuarve që janë mbi 75 vjeç. Të gjitha subjektet përfituese, për këtë qëllim duhet të dërgojnë dorazi ose me postë në Ministrinë e Financave dokumentet e parashikuara në aktet nënligjore.
Radha e pagesave
Të parat në listë për dëmshpërblimin në muajin korrik janë gratë ish-të dënuara. Përfitueset duhet të paraqesin certifikatë personale jo më të vjetër sesa një javë nga data e dorëzimit dhe numër llogarie bankare në lek në njërën nga bankat e nivelit të dytë, që vepron brenda territorit të Republikës së Shqipërisë. Sipas urdhrit të Ministrisë së Financave, në kategorinë e dytë me prioritet janë ish-të dënuarit mbi 75 vjeç në datën e hyrjes në fuqi të ligjit, që vazhdojnë të jenë gjallë. Kjo kategori duhet të paraqesë certifikatë personale jo më të vjetër se një javë nga data e dorëzimit dhe numrin e llogarisë.
Ndërsa, në kategorinë e tretë me prioritet janë persona ish-të dënuar politikë të gjallë, që vuajnë nga sëmundje të rënda. Kjo kategori duhet të paraqesë raport mjeko-ligjor, origjinal me emra dhe mbiemra të anëtarëve, me firmë të gjithsecilit dhe me vulë, (jo kopje) për paaftësi të plotë për punë, e lëshuar nga KEMCAP; raport mjeko-ligjor për sëmundje onkologjike dhe sëmundje të gjakut të pashërueshme të lëshuara nga Qendra Shëndetësore Universitare “Nënë Tereza”, Qendra Shëndetësore Universitare “Shefqet Ndroqi”, certifikatë personale dhe numrin e llogarisë bankare në lek.
Në kategorinë e katërt janë ish-të dënuarit, të cilët pavarësisht nga mosha, në momentin e pagesës kanë fëmijë të mitur nën moshën 18 vjeç. Përfituesit e kësaj kategorie duhet të paraqesin certifikatë personale jo më të vjetër sesa një javë nga data e dorëzimit, certifikatë familjare, ku të përfshihet fëmija i mitur, certifikatë personale të fëmijës së mitur dhe numër llogarie bankare në lek. Ndërsa për kategorinë e pestë me prioritet “Për persona ish-të dënuar që nuk jetojnë, por në momentin e pagesës kanë trashëgimtarë të radhës së parë në moshë të mitur nën 18 vjeç”.
Përfituesit duhet të paraqesin certifikatë vdekjeje të personit ish-të dënuar, certifikatë personale të të miturit, trashëgimtarë të radhës së parë të personit ish-të dënuar që nuk jeton më, certifikatë familjare të ish-të dënuarit, ku të përfshihen fëmija i mitur, dëshmi trashëgimie që të vërtetojë se fëmija i mitur është trashëgimtar ligjor dhe vendim gjykate të kujdestarisë mbi të miturin në rastin kur edhe nëna e të miturit nuk jeton më dhe numër llogarie bankare.
Për kategorinë e gjashtë me prioritet, “Për persona ish-të dënuar që janë gjallë dhe në momentin e pagesës nuk kanë mbushur 75 vjeç”, të cilët duhet të dorëzojnë certifikatë personale jo më e vjetër se një javë nga data e dorëzimit dhe numër llogarie. Fondi i dëmshpërblimit për ish-të dënuarit politikë nga regjimi komunist është ndarë, në mënyrë proporcionale, në një raport prej 70 për qind për të gjitha kategoritë e subjekteve përfituese parësore, dhe 30 për qind për trashëgimtarët e ish-të dënuarve. Gjatë harkut kohor të vitit 2015, për kategorinë parësore janë shpërndarë 1.4 miliardë lekë ku kanë përfituar sipas 5 kësteve, 2916 ish-të dënuar. Ndërsa për kategorinë e trashëgimtarëve janë ndarë 900 milionë lekë, të cilat i kanë përfituar 3900 vetë.
Kategoritë
1) Ish-të dënuarat politike, që jetojnë në momentin e dhënies së pagesës.
2) Ish-të dënuarit politikë, që jetojnë në momentin e dhënies së pagesës dhe që kanë moshën mbi 75 vjeç me hyrjen në fuqi të këtij ligji.
3) Ish-të dënuarit politikë, të cilët vuajnë nga sëmundje të rënda, sipas përcaktimit të aktit nënligjor të posaçëm.
4) Ish-të dënuarit politikë që jetojnë në momentin e dhënies së pagesës, të cilët pavarësisht nga mosha, kanë pasardhës të radhës së parë në moshë të mitur, me hyrjen në fuqi të këtij ligji.
5) Ish-të dënuarit politikë që nuk jetojnë dhe që kanë trashëgimtarë të radhës së parë, të cilët janë 75 vjeç me hyrjen në fuqi të këtij ligji.
6) Ish-të dënuarit politikë që jetojnë në momentin e dhënies së pagesës dhe që kanë moshë nën 75 vjeç me hyrjen në fuqi të këtij ligji.
Pesë problemet pse paratë nuk u dorëzohen ish-të dënuarve
Ekspertët e drejtorisë së Dëmshpërblimeve në Ministri sqarojnë se janë një sërë problematikash që hasen si në dokumentacion, ashtu edhe në raportet me ministrinë e Drejtësisë.
1. Ndër problematikat kryesore që hasen për ish-të përndjekurit, është vonesa e miratimit të dosjeve nga Ministria e Drejtësisë. Financat nuk mund të japin miratimin e dosjeve, me vendim të Këshillit të Ministrave. Ministria e Financave menaxhon fondin, në momentin kur dosja vjen e miratuar me VKM-në përkatëse nga Ministria e Drejtësisë.
2. Një problematikë tjetër lidhet me kthimet e pagesave nga bankat e nivelit të dytë për shkak se numrat e llogarive rezultojnë të mbyllura. Para çeljes së këstit përkatës për secilin përfitues, ministria jep njoftime zyrtare, të cilin e transmetojnë edhe mediet e më pas përfituesit kërkojnë të marrin lekët. Por, kur shpërndahet kësti, Financat duhet të kenë vërtetime e dokumentacionit të muajit, dhe mungesa e tyre i kthen sërish lekët në fondin e shtetit.
3. Një problematikë tjetër është te radha e pagesës. Në momentin që çelet një këst i dytë për trashëgimtarët dhe personat përfitues paraqiten, Drejtoria e Dëmshpërblimeve nuk i paguan të gjithë njëherësh. Ajo bazohet te radha e pagesës së këstit të parë. Pra, ai që ka marrë këstin e parë, i pari do të marrë këstin e dytë, i pari.
4. Një problematikë tjetër lidhet me përfituesit, të cilët dorëzojnë dokumentet në mënyrë të vazhdueshme. Ashtu siç e parashikon legjislacioni, me çeljen e çdo kësti, vërtetimi bankar duhet të jetë prezent dhe certifikata personale, qoftë e përfituesit, qoftë e personit që merr dëmshpërblimin e tij. Këto janë dy dokumente të detyrueshme, për të cilat Drejtoria e Dëmshpërblimeve duhet të vërtetojë që personi është në jetë.
5. Gjithashtu, edhe dosjet ekzistuese kanë rolin e vet, për të cilat individët mund të marrin konsulencë me juristët, në momentin kur ka kundërshtim të akteve të trashëgimisë, apo të çdo lloj dokumenti tjetër ligjor.
Neritan Gjergo
ma.me
