Në këtë intervistë të publikuar nga La Repubblica, politologu gjermano-amerikan Yascha Mounk flet për rritjen e populizmit dhe të djathtës ekstreme në Evropë, duke u ndalur veçanërisht te fitorja e AfD-së (Alternative für Deutschland) në Saksoni-Anhalt. Mounk, profesor në Universitetin Johns Hopkins dhe studiues i njohur i populizmit dhe demokracisë, analizon arsyet që po i shtyjnë gjithnjë e më shumë qytetarë të votojnë për partitë e djathta radikale.
“Zgjedhjet në landin gjerman të Saksonisë-Anhaltit dhe fitorja e Alternative für Deutschland (AfD) e konfirmojnë këtë: me populizmin dhe të djathtën ekstreme do të duhet të mësojmë të bashkëjetojmë, të paktën gjatë 20 ose 30 viteve të ardhshme.”
Mounk ka lindur dhe është rritur në Gjermani, në Mynih.
Mounk e dha këtë intervistë para një debati në Londër mbi gjendjen e demokracisë në Perëndim dhe dobësinë e saj. Në debat merrte pjesë edhe një tjetër studiues i njohur, Francis Fukuyama.
Mounk, në fund AfD-ja triumfoi në Saksoni-Anhalt!
“Gjermania mendonte se kishte një demokraci të shëndetshme dhe se ishte e veçantë, madje e mbrojtur nga ekstremizmi i djathtë, edhe për shkak të historisë së saj. Por nuk është kështu. Kjo zgjedhje është dëshmia përfundimtare.
Ky është një moment shumë i rëndësishëm për Gjermaninë dhe politikën gjermane, sepse AfD-ja është, në shumë aspekte, më ekstreme se partitë e tjera të djathta në Evropë, si Rassemblement National në Francë, partia e Farage në Mbretërinë e Bashkuar apo edhe partia e Melonit në Itali.
Nuk është rastësi që Marine Le Pen, vite më parë, ndërpreu bashkëpunimin me AfD-në dhe me lideren e saj, Alice Weidel. Për këtë arsye, një bashkim i vërtetë i këtyre partive në nivel evropian, për momentin, është ende i pamundur.”
Në çfarë aspekti AfD-ja është më ekstreme se partitë e tjera të djathta në Evropë?
“Ata janë shumë më kundër Bashkimit Evropian, emigracionit dhe idesë së një kombi me shumë etni.
Gjithashtu, janë më të prirur drejt rishikimit të historisë. Brenda partisë ka edhe grupe që përpiqen madje ta paraqesin nazizmin në një dritë më pozitive.”
Pse gjermanët votojnë për AfD-në?
“Sepse janë të pakënaqur me partitë tradicionale. Në Gjermani, kristiandemokratët e CDU-së, nën drejtimin e Angela Merkelit, ndoqën një politikë shumë të moderuar dhe qendrore. Kjo bëri që një pjesë e madhe e votuesve konservatorë të largoheshin prej tyre.
Pastaj janë edhe probleme të tjera. Modeli ekonomik gjerman, i cili në të kaluarën funksiononte shumë mirë, sot është pranë një krize të madhe.
Gjithashtu, duhen marrë parasysh edhe pasojat afatgjata të miliona emigrantëve që Gjermania pranoi në vitin 2015.
Pra, CDU-ja la shumë hapësirë në të djathtë të politikës gjermane. AfD-ja përfitoi nga kjo hapësirë, edhe pse është një parti aq ekstreme sa nuk ka arritur ta marrë të gjithë këtë elektorat.”
Pra, AfD-ja mund të rritet edhe më shumë nëse do të moderonte qëndrimet e saj?
“Do ta shohim. Rasti i Saksonisë-Anhaltit tregon se, nëse fytyra e partisë është dikush si kandidati për postin e guvernatorit, Ulrich Siegmund, i cili është pothuajse i panjohur dhe relativisht më i moderuar e më i pranueshëm për publikun, potenciali i partisë mund të rritet.
Në këtë mënyrë, AfD-ja mund të tërheqë edhe votues më të moderuar dhe të izolojë rrymat më ekstremiste brenda saj.”
Nëse AfD-ja do të vinte në pushtet, a do të bëhej më pak ekstremiste, siç ka ndodhur me disa parti populiste në Evropë, apo do ta ruante radikalizmin e saj, si Trumpi në Shtëpinë e Bardhë?
“Shumë parti ekstremiste në Evropë janë zbutur me kalimin e kohës. Për shembull, Demokratët Suedezë dikur ishin shumë pranë ideologjisë neonaziste, ndërsa sot nuk janë më të tillë.
Edhe Meloni është një shembull. Partia e saj kishte një të kaluar neofashiste, por sot ajo mbështet Shtetet e Bashkuara dhe Ukrainën.
AfD-ja, përkundrazi, ka lëvizur në drejtimin e kundërt. Ajo u krijua fillimisht si një parti ekonomistësh që ishin kundër euros, por më pas brenda saj fituan ndikim grupet e së djathtës së fortë.
Megjithatë, pas fitores në Saksoni-Anhalt, historia mund të ndryshojë. Siegmund mund të arrijë të tërheqë një pjesë më të madhe të elektoratit të moderuar.”
A po parashikoni që populizmi dhe e djathta ekstreme së shpejti mund të dominojnë Evropën?
“Nëse Le Pen dhe Bardella do të fitonin në Francë, kjo do të ishte një përparim i madh për të djathtën dhe një tronditje e madhe për Evropën.
Unë kam shkruar për populizmin në një kohë kur shumë njerëz e nënvlerësonin rrezikun. Për këtë arsye, çdo zgjedhje shpesh konsiderohet vendimtare, edhe pse më pas rezulton se nuk ka qenë e tillë.
Duhet të mësojmë të bashkëjetojmë me populizmin, sepse ai do të vazhdojë të jetë i pranishëm për të paktën 20 ose 30 vite. Ai tashmë është bërë një nga familjet e mëdha ideologjike të demokracive perëndimore.
Megjithatë, nuk besoj se Perëndimi ndodhet përballë një zgjedhjeje që do të përcaktojë ekzistencën e tij.”
Por, për shembull, populizmi i Trumpit po sjell pasoja të dukshme, ndoshta edhe të përhershme, sidomos në politikën e jashtme.
“Është e vërtetë. Populizmi i djathtë, kur vjen në pushtet, mund të zbutet, por mund të shkaktojë edhe shumë dëme.
Nëse duam të flasim për fundin e Perëndimit ashtu siç e njohim sot, atëherë duhet të themi se rregullat e vjetra të politikës po zhduken, institucionet janë në rrezik dhe konfliktet kulturore do të shtohen në vendet evropiane.”
Të gjitha lëvizjet populiste në Evropë përfitojnë nga çështja e emigracionit të paligjshëm dhe të parregullt, ndërsa duket se janë më të dobëta përballë temave të tjera të rëndësishme, si ekonomia. Nëse partitë tradicionale do të arrinin ta zgjidhnin problemin e flukseve migratore, a do të dobësoheshin populizmi dhe e djathta ekstreme?
“Nuk besoj se do të zhdukeshin. Por sigurisht që do të bëheshin shumë më të dobëta.
Nëse shteti nuk është në gjendje t’i zgjidhë problemet që lidhen me emigracionin, shumë njerëz e perceptojnë atë si një shtet të dobët. Për këtë arsye, ata mund të vendosin t’u besojnë forcave ekstremiste.”
