Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, prezantoi në fjalimin e saj për Gjendjen e Bashkimit disa ide të reja për forcimin e sigurisë së Evropës.
Propozimet vijnë në një kohë kur lufta në Ukrainë po ndikon gjithnjë e më shumë në sigurinë e vendeve evropiane dhe kur janë shtuar incidentet e dyshuara të sabotimit dhe shkeljet e hapësirës ajrore nga dronët.
Von der Leyen tha se Evropa ka tashmë shumë mjete për t’u mbrojtur, por institucionet dhe mënyra e marrjes së vendimeve nuk janë përshtatur mjaftueshëm me kërcënimet e reja.
Këshilli Evropian i Sigurisë
Një nga propozimet kryesore është krijimi i një Këshilli Evropian të Sigurisë, një format i veçantë i takimeve të liderëve evropianë, ku do të marrin pjesë edhe partnerë të rëndësishëm si Ukraina, Britania e Madhe, Norvegjia dhe Kanadaja.
Sipas von der Leyen, ky format do të krijonte një hapësirë të përhershme për diskutimin e çështjeve të sigurisë së kontinentit. Ideja nuk është e re. Presidenti francez Emmanuel Macron e kishte propozuar më herët, ndërsa në vitin 2018 ajo mori mbështetje edhe nga Franca dhe Gjermania.
Megjithatë, ende nuk dihet se kur mund të nisë Këshilli i ri dhe çfarë kompetencash konkrete do të ketë. Gjithashtu, mbetet e paqartë se si do të bashkëpunojë me NATO-n dhe formatet e tjera të bashkëpunimit ushtarak evropian.
Një protokoll për emergjencat e sigurisë
Një tjetër propozim lidhet me kërcënimet hibride, si sabotazhet, sulmet kibernetike dhe incidentet me dronë. Von der Leyen kërkoi krijimin e një Protokolli Evropian të Sigurisë, i cili do t’u mundësonte vendeve anëtare të koordinoheshin më shpejt kur përballen me kërcënime serioze që nuk arrijnë nivelin e një sulmi të armatosur.
Ideja është krahasuar me nenin 4 të NATO-s. Ky nen lejon një vend anëtar të kërkojë konsultime urgjente me aleatët kur konsideron se siguria, integriteti territorial apo pavarësia politike e tij është në rrezik.
Protokolli i propozuar nga Komisioni do të mbështetej te klauzola e mbrojtjes së ndërsjellë në traktatet e BE-së. Nëse një vend do ta aktivizonte mekanizmin, shtetet e tjera do të mblidheshin për të koordinuar një përgjigje evropiane dhe për të parandaluar përshkallëzimin e situatës.
Por disa ekspertë kanë ngritur pikëpyetje nëse një mekanizëm i ri do të sillte realisht më shumë siguri, pasi NATO dhe BE kanë tashmë procedura për reagimin ndaj kërcënimeve.
BE kërkon më shumë kapacitete ushtarake
Një tjetër pikë e rëndësishme e planit është rritja e investimeve në të ashtuquajturat kapacitete strategjike. Këtu përfshihen satelitët, avionët e transportit ushtarak, furnizimi me karburant në ajër dhe kapacitetet e inteligjencës. Këto mjete janë të rëndësishme për funksionimin e forcave ushtarake në terren.
Von der Leyen njoftoi krijimin e një Instrumenti Evropian për Kapacitetet Strategjike, i cili synon të mbështesë investimet afatgjata në këto fusha dhe t’i koordinojë ato me NATO-n.
BE-ja po përgatitet gjithashtu për mundësinë e një pranie më të vogël ushtarake amerikane në Evropë. Komisioneri Evropian për Mbrojtjen, Andrius Kubilius, ka vlerësuar më herët se zëvendësimi i disa kapaciteteve amerikane mund të kërkojë rreth 500 miliardë euro investime. Megjithatë, ende nuk është e qartë se si do të financohet ky plan dhe si do të bindë BE-ja vendet anëtare të rrisin investimet e tyre.
Çfarë pritet më tej?
Propozimet e von der Leyen pritet të jenë pjesë e strategjisë së re të sigurisë së BE-së, e cila pritet të paraqitet muajin e ardhshëm. Në qendër të saj do të jetë forcimi i bashkëpunimit mes vendeve evropiane, rritja e kapaciteteve të mbrojtjes dhe koordinimi më i ngushtë me NATO-n.
Por, për momentin, shumë detaje mbeten për t’u përcaktuar, përfshirë mënyrën e financimit, kompetencat e mekanizmave të rinj dhe mënyrën se si do të funksionojnë në praktikë.
