Michael Martens mendonte se e kishte mbyllur me vendimin ndaj Thaçit. Por F.A.Z. i kërkoi edhe një koment tjetër dhe ajo që shkroi është ndoshta argumenti më i qartë i botuar deri më tani në shtypin gjerman kundër tezës se “në Ballkan të gjithë janë njësoj”.
Nga Michael Martens (F.A.Z.) | 20 shtator 2026
F.A.Z. raportoi së fundmi për një eksperiment të Institutit të Frankfurtit për Kërkime Sociale, rezultatet e të cilit u mbajtën të fshehta për dekada me radhë. Në vitin 1950, studiuesit e institutit pyetën rreth 1,600 gjermanë të zakonshëm të Gjermanisë Perëndimore për qëndrimet e tyre ndaj nacional-socializmit dhe shfarosjes së hebrenjve. Ata i lanë të intervistuarit të flisnin lirshëm.
Dhe pikërisht duke folur lirshëm, shumë prej gjermanëve që supozohej se ishin “denazifikuar” shfaqën një vazhdimësi aq shqetësuese të pikëpamjeve raciste, antisemite dhe autoritare, sa drejtori i institutit, Theodor Adorno, vendosi të mos i publikonte të plota rezultatet e studimit.
Mos vallë pesë vjet ishin shumë pak për ta zhdukur propagandën naziste nga mendjet e njerëzve?
Në këtë pikë, është me vlerë të kujtohet ekspozita e vitit 1995, “Krimet e Wehrmacht-it”. Protestat kundër saj – edhe pse ekspozita në fillimet e saj kishte disa mangësi – ishin të ashpra. Edhe gjysmë shekulli pas përfundimit të luftës, shumë gjermanë ende nuk ishin të gatshëm të vinin në pikëpyetje mitin e “Wehrmacht-it të pastër”, sipas të cilit ushtria e rregullt gjermane nuk kishte qenë pjesë e krimeve naziste.
Në Ballkan, dy ngjarje të fundit kanë dhënë shembuj të tjerë se sa e vështirë është për shoqëritë të vënë në pikëpyetje rrëfimet për të kaluarën e tyre, veçanërisht kur bëhet fjalë për anët e errëta të saj.
Mijëra njerëz morën pjesë në funeralin e kriminelit të luftës Ratko Mladić në Beograd dhe e nderuan si hero njeriun që ishte përgjegjësi kryesor për gjenocidin e Srebrenicës.
Pak më shumë se një javë më vonë, një shumicë e madhe e shqiptarëve të Kosovës reagoi me zemërim ndaj dënimit të ish-presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, me 25 vjet burg për krime lufte.
Zemërimi në Kosovë është pjesërisht i kuptueshëm.
Nëse vendimi konfirmohet edhe në apel, Thaçi mban përgjegjësi për më shumë se 300 raste torture dhe pothuajse 100 vrasje. Këto janë akte të tmerrshme dhe të neveritshme.
Por përfundimi, megjithatë, nuk mund të jetë: “Në Ballkan, të gjithë janë njësoj.”
Sepse mes Mladićit dhe Thaçit ekzistojnë dallime të rëndësishme, edhe pse nacionalistët serbë parapëlqejnë ta hedhin poshtë këtë argument duke e cilësuar si relativizim.
Mladić është përgjegjës për vdekjen e dhjetëra mijëra njerëzve.
Në rastin e Thaçit, nëse dënimi ndaj tij merr formë të prerë, numri i viktimave do të ishte afërsisht vetëm një e qindta e kësaj shifre.
Sërish diçka e tmerrshme.
Por nuk është e njëjta gjë.
“Ushtria Çlirimtare e Kosovës”, UÇK-ja, të cilën e drejtonte Thaçi, nuk kreu kurrë diçka që mund të krahasohej qoftë edhe nga larg me Srebrenicën.
Në Kosovë, përkundrazi, pati një numër të madh “Srebrenicash të vogla”, të kryera nga serbët kundër shqiptarëve. Një shembull janë fshatrat Mejë dhe Korenicë, ku forcat serbe masakruan qindra shqiptarë katolikë.
Pastaj është edhe kronologjia e ngjarjeve.
Mladić i kreu krimet e tij gjatë një lufte që ishte nisur nga Beogradi dhe serbët.
UÇK-ja e Thaçit, nga ana tjetër, lindi si reagim ndaj viteve të tëra të një padrejtësie sistematike dhe të organizuar nga shteti serb kundër popullsisë shumicë shqiptare në Kosovë.
Megjithatë, tashmë edhe shoqëria kosovare duhet të përballet me përgjegjësinë e saj.
Krimet e UÇK-së kanë ndodhur.
Mohimi i tyre duke treguar se krimet e kryera nga pala serbe ishin shumë më të mëdha nuk mund të jetë rrugëdalja.
Të paktën Thaçi, i akuzuar dhe tashmë i dënuar për krime lufte, u ka bërë thirrje bashkëkombësve të tij nga burgu që të ruajnë qetësinë dhe të mos reagojnë me dhunë.
Botuar fillimisht në gjermanisht në edicionin e së dielës të Frankfurter Allgemeine Zeitung, më 20 shtator 2026, me titullin “Thaçi ist nicht Mladić” (“Thaçi nuk është Mladić”). Përkthimi në anglisht është realizuar nga Kosovo Dispatch.
