Shërbimet europiane të inteligjencës kanë ngritur shqetësimin se Rusia mund të ndërmarrë një veprim më të drejtpërdrejtë ndaj NATO-s, me një prej drejtuesve të inteligjencës që paralajmëron se një skenar i tillë mund të materializohet brenda “muajsh, jo vitesh”.
Paralajmërimet vijnë pasi kryeministri polak Donald Tusk deklaroi në parlament se vlerësimet e shërbimeve të inteligjencës sugjerojnë se Rusia mund të kryejë një sulm me dronë ose raketa ndaj territorit të NATO-s gjatë muajve të ardhshëm. Sipas Tusk, një veprim i tillë mund të synojë të dëshmojë se Neni 5 i Traktatit të NATO-s, i cili parashikon mbrojtjen kolektive të aleatëve, është “më shumë teorik sesa praktik”.
Presidenti francez Emmanuel Macron i cilësoi paralajmërimet e Tusk si “të bazuara dhe të dokumentuara mirë”. Të premten, Macron thirri në Paris drejtuesit e partive politike dhe kandidatët për zgjedhjet presidenciale të vitit 2027 në një takim urgjent, ku ndër të tjera u diskutua edhe për të dhënat e inteligjencës lidhur me rritjen e kërcënimit të perceptuar nga Rusia.
Shqetësimet për një përshkallëzim vijnë në një moment kur Asambleja e Përgjithshme e OKB-së mblidhet në Nju Jork dhe lufta në Ukrainë po shoqërohet me intensifikim të sulmeve ajrore nga të dyja palët. Të dielën në orët e para të mëngjesit, Ukraina goditi Moskën dhe rajone të tjera të Rusisë me qindra dronë dhe raketa, në një prej sulmeve ajrore më të mëdha të luftës.
Në intervista të ndara për “The Guardian” gjatë javës së fundit, në vende të ndryshme europiane, tre drejtues të shërbimeve të inteligjencës diskutuan mbi vlerësimet e tyre për kërcënimin që mund të vijë nga Moska.
Michal Koudelka, kreu i shërbimit çek të sigurisë BIS, tha se krahas rritjes së aktivitetit me dronë, në planet e Kremlinit mund të përfshihet edhe një inkursion i kufizuar në territorin e NATO-s, veçanërisht në zonat pranë kufirit me Rusinë.
“Është e mundur. Mund të përfshijë një inkursion të kufizuar, provokime nën flamur të rremë, një fushatë masive ndikimi”, tha Koudelka në një intervistë të rrallë në selinë e agjencisë në Pragë. Sipas tij, një skenar i tillë mund të zhvillohet brenda “muajsh, jo vitesh”, megjithëse shtoi se “shumë njerëz po bëjnë gjithçka që munden për të siguruar që kjo të mos ndodhë”.
Megjithatë, zyrtarët e tre vendeve baltike, të cilat kanë kufij me territorin rus, janë më të kujdesshëm lidhur me mundësinë e një pushtimi ose përshkallëzimi serioz. Ata vënë në dukje se burimet e Moskës janë të angazhuara ndjeshëm në luftën në Ukrainë dhe paralajmërojnë se theksimi i vazhdueshëm i mundësisë së një sulmi mund të përputhet me interesat e Kremlinit.
“Ne nuk shohim indikacione për një sulm të afërt”, tha Normunds Mežviets, drejtori i përgjithshëm i VDD-së, shërbimit shtetëror të sigurisë së Letonisë. Ai pranoi se ekzistojnë shenja se Moska po përgatitet për veprime më vendimtare në Europë, por tha se ende nuk është e qartë nëse këto përgatitje janë pjesë e një plani konkret apo e një strategjie më të gjerë destabilizuese.
“Është ende një pyetje e hapur nëse ata kanë plane të drejtpërdrejta dhe konkrete apo nëse gjithçka është thjesht pjesë e përpjekjeve të tyre të përgjithshme për të përhapur frikë dhe pasiguri në shoqëritë perëndimore”, deklaroi Mežviets.
Politikanët baltikë, të cilët për vite me radhë kanë kritikuar vendet e Europës Perëndimore për një qasje që e konsideronin tepër të butë ndaj Rusisë, tashmë ndodhen në një situatë të pazakontë. Ata u kërkojnë disa prej liderëve perëndimorë të tregohen më të kujdesshëm në deklaratat publike, duke paralajmëruar se diskutimet për një pushtim të afërt mund të kenë pasoja negative për shoqëritë dhe ekonomitë e tyre.
Të shtunën, sekretari i përgjithshëm i Ministrisë së Jashtme të Estonisë, Jonatan Vseviov, kritikoi atë që e cilësoi si “panik në rrjetet sociale” lidhur me mundësinë e një sulmi. “Nëse ka arsye për t’u frikësuar nga një sulm, jini të sigurt: ne do ta bëjmë të qartë. Deri atëherë, ruani qetësinë, vazhdoni dhe mbështesni Ukrainën”, shkroi ai në X.
Mežviets tha se, në tërësi, ishte pozitive që Europa Perëndimore tashmë e kishte kuptuar më qartë kërcënimin që paraqet Rusia.
“Para vitit 2022, ne vazhdimisht i paralajmëronim partnerët tanë të Europës Perëndimore për kërcënimin nga Rusia, por shumicën e kohës zërat tanë nuk dëgjoheshin. Në vitin 2022, qasja e partnerëve tanë ndryshoi. Ata thanë se rezulton që baltikët dhe polakët kishin pasur të drejtë”, tha ai.
As Mežviets dhe as Koudelka nuk pranuan të diskutonin se çfarë informacioni konkret mund të jetë siguruar lidhur me pretendimet për planet ruse në muajt e ardhshëm. Ata gjithashtu nuk komentuan nëse një vizitë e papritur e drejtorit të CIA-s, John Ratcliffe, në Moskë muajin e kaluar, gjatë së cilës ai ndaloi edhe në Riga, kishte pasur ndër të tjera qëllim paralajmërimin e Kremlinit për pasojat e mundshme të një sulmi ndaj NATO-s.
Pas kësaj vizite, zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov, hodhi poshtë zërat për një sulm rus ndaj NATO-s. “Nuk ka asnjë lidhje me realitetin dhe asnjë lidhje me synimet e Federatës Ruse”, deklaroi ai.
Megjithatë, në Europë mbetet e freskët kujtesa e muajve para pushtimit të plotë të Ukrainës në vitin 2022, kur zyrtarët amerikanë paralajmëruan vazhdimisht se Rusia po përgatitej për një pushtim, ndërsa Kremlini i mohonte vazhdimisht këto pretendime.
Ndërsa lufta në shkallë të plotë po i afrohet dimrit të pestë, përpjekjet e udhëhequra nga SHBA për të arritur një marrëveshje paqeje në Ukrainë nuk kanë dhënë ende rezultate të dukshme, ndërsa Rusia dhe Ukraina kanë shtuar sulmet me dronë dhe raketa. Ukraina ka dëmtuar një pjesë të konsiderueshme të infrastrukturës ruse të naftës, duke goditur gjatë muajve të fundit rafineri dhe objekte të tjera.
Moska ka deklaruar shpesh se furnizimi i Ukrainës me armë, inteligjencë dhe këshilltarë ushtarakë i bën vendet perëndimore pjesëmarrëse në luftë dhe objektiva legjitime. Megjithatë, deri tani Rusia ka shmangur veprime që mund të shkaktonin një përgjigje të koordinuar nga NATO.
Në vend të kësaj, sipas agjencive perëndimore, Rusia ka zhvilluar një fushatë sabotimi ndaj objektivave në vendet që mbështesin më fuqishëm Ukrainën, si dhe incidente të izoluara që duket se synojnë të testojnë kufijtë e reagimit. Një prej rasteve të përmendura është ai i një viti më parë, kur më shumë se një duzinë dronësh, pa municione, hynë në hapësirën ajrore polake.
Koudelka tha se taktika aktuale ruse mund të përshkruhet si “përshkallëzim për të ulur tensionin”, me Kremlinin që synon të godasë pikat e dobëta të shoqërive perëndimore për të dobësuar mbështetjen ndaj Ukrainës.
“Ata besojnë se nëse përshkallëzojnë mjaftueshëm, atëherë vendet europiane do të vendosin të mos e mbështesin Ukrainën”, tha ai.
Gjatë javëve të fundit, administrata Trump ka bërë një tjetër përpjekje për të rifilluar negociatat e paqes për Ukrainën. Përveç vizitës së Ratcliffe në Moskë, të dërguarit amerikanë Steve Witkoff dhe Jared Kushner kanë udhëtuar sërish në Moskë, ndërsa kanë zhvilluar edhe një vizitë të parë në Kiev.
Presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar vazhdimisht se presidenti rus Vladimir Putin është i interesuar për një marrëveshje, por në Europë ekziston skepticizëm mbi gatishmërinë e Kremlinit për negociata të mirëfillta.
“Unë nuk kam parë asnjë shenjë se në Moskë po shqyrtohet seriozisht një negociatë reale”, tha Thomas Nilsson, kreu i shërbimit suedez të inteligjencës ushtarake dhe të sigurisë, në një intervistë në kuadër të një konference në Riga.
“Vlerësimi im është se ata ende mendojnë se mund t’i arrijnë objektivat e tyre strategjike, ndaj thjesht po luajnë një teatër negociatash”, shtoi ai.
Të tre drejtuesit e inteligjencës ranë dakord se, pavarësisht zhvillimeve të tjera, fushata ruse e sabotimit në Europë pritet të intensifikohet gjatë muajve të ardhshëm.
Nilsson e cilësoi si një “ndryshim të madh” incidentin e fundit me një dron të armatosur në aeroportin e Leipzigut, të cilin autoritetet gjermane ia kanë atribuar inteligjencës ruse.
“Të dërgosh një dron UAV të armatosur në një aeroport të frekuentuar në qendër të Europës… Nëse keni sulme që mund të shkaktojnë humbje jete ose dëmtime të infrastrukturës kritike me pasoja të mëdha për shoqërinë, mendoj se kjo është një pikë kthese”, tha ai.
Mežviets tha se Rusia po kalon nga objektivat e rastësishme të sabotimit dhe sulmeve me zjarr, të cilat synonin të përhapnin panik, drejt objektivave specifike që lidhen me mbështetjen perëndimore për Ukrainën.
“Ne i shohim ata duke kërkuar të godasin infrastrukturën hekurudhore, infrastrukturën e mbështetjes për Ukrainën. Tani po shohim një lëvizje drejt objektivave të industrisë së mbrojtjes”, deklaroi ai, duke shtuar se në këtë mënyrë efekti psikologjik arrihet gjithashtu, duke kombinuar dy objektiva në një veprim.
Sipas Nilsson, intensifikimi i aktiviteteve ruse të sabotimit ka disa synime: dobësimin e mbështetjes për Ukrainën, krijimin e përçarjeve brenda NATO-s dhe alarmimin e popullsive europiane.
“Mendoj se Moska do të donte që NATO të zhvillonte diskutime pa fund rreth konsultimeve të Nenit 4, por pa ndërmarrë asnjë veprim”, tha ai.
Ndërkohë, Koudelka vuri në dukje edhe një pasojë tjetër të fushatës së sabotimit: ngarkesën e shtuar mbi shërbimet europiane të inteligjencës. Edhe kur incidentet mund të kenë shkaqe të tjera, dyshimet për përfshirjen ruse shpesh mbeten dhe kërkojnë hetime.
“Tani çdo zjarr apo çdo defekt duhet të hetohet nga shërbimet e inteligjencës si një sulm i mundshëm terrorist dhe ky është një rezultat i mirë për ta”, tha ai.
