Të paktën 14 persona në Serbi janë vënë në shënjestër të programeve të avancuara të spiunazhit, në periudhën para zgjedhjeve lokale të marsit.
Lajmi është bërë publik dje, 02 shtator, nga organizata për të drejtat digjitale SHARE Foundation.
Sipas organizatës, bëhet fjalë për valën më të madhe të dokumentuar deri tani të sulmeve me programe spiunazhi në Serbi. Rastet u zbuluan në gusht, pasi Apple njoftoi përdorues në 110 vende se mund të ishin prekur nga programe të tilla.
Në mesin e personave të prekur janë anëtarë të lëvizjes studentore, aktivistë, deputetë të opozitës dhe një këshilltar lokal. Të paktën një telefon është sulmuar me Pegasus, program i zhvilluar nga kompania izraelite NSO Group. Dy pajisje të tjera janë infektuar me një program të ngjashëm me NoviSpy, i cili ishte zbuluar më parë në Serbi nga Amnesty International.
Një aktiviste studentore, e cila u identifikua vetëm si Milica, tha në një konferencë për mediat në Beograd se në mes të gushtit mori një njoftim se telefoni i saj ishte infektuar.
“Ata mund të kenë akses te mikrofoni dhe kamera e telefonit dhe t’i aktivizojnë ato ndërsa ne bëjmë dush ose flasim për çështje private. Nuk është normale. Nuk është normale që të mos kemi të drejtë për privatësi”, tha ajo.
Reuters nuk ka mundur të përcaktojë se kush qëndron pas këtyre infeksioneve. Kompania NSO Group ka deklaruar se programet e saj ua shet vetëm qeverive. Kryetarja e Parlamentit të Serbisë, Ana Brnabić, një prej figurave kryesore të Partisë Përparimtare Serbe në pushtet, i ka hedhur poshtë pretendimet e studentëve se janë spiunuar.
“Absolutisht jo”, tha ajo në një intervistë për Euronews Serbia. “Nuk besoj asnjë fjalë nga ato që kanë thënë studentët dhe SHARE Foundation.”
NSO Group nuk ka dhënë menjëherë një koment për rastin. Kompania ka deklaruar më herët se bashkëpunon me klientët e saj për të adresuar shkeljet e mundshme dhe se mund të pezullojë ose ndërpresë marrëdhëniet me klientët që shkelin rregullat në mënyrë të rëndë ose të përsëritur.
Sulmet digjitale ndodhën në një periudhë që përkoi me zgjedhjet lokale të 29 marsit, të zhvilluara në 10 komuna. Sipas SHARE Foundation, këto zgjedhje u konsideruan si një test për mënyrën se si grupet opozitare të mbështetura nga studentët mund të organizoheshin dhe të përballeshin me kandidatët e partisë në pushtet.
Organizata paralajmëron se këto raste mund të jenë një sinjal për sulme të ngjashme përpara zgjedhjeve parlamentare të planifikuara për tetor. Donncha Ó Cearbhaill, drejtues i laboratorit të sigurisë të Amnesty International, i cili ndihmoi në hetimin e rasteve, tha se gjetjet e reja tregojnë se aktivistët studentorë serbë vazhdojnë të jenë objektiv i programeve të sofistikuara të spiunazhit.
Ekspertja ligjore Ana Toskic Cvetinovic, nga organizata Partneri Srbija, tha se përdorimi i një programi të tillë pa autorizim gjykate përbën vepër penale sipas ligjeve serbe. Sipas saj, ligji parashikon rastet kur lejohet mbikëqyrja e fshehtë dhe kërkon një vendim të arsyetuar nga gjykata. Ajo tha se, sipas informacionit që ka organizata, një autorizim i tillë nuk ekziston në këto raste.
Një nga telefonat e studentëve është infektuar me Pegasus mes dhjetorit 2025 dhe janarit 2026, sipas Bill Marczak, studiues i lartë në Citizen Lab, një organizatë kanadeze që po heton rastet. Ai tha se përditësimet e sigurisë të Apple kanë neutralizuar më pas programin spiun.
Një tjetër studiues i Citizen Lab, John Scott-Railton, tha se gjetjet e organizatës dhe njoftimet e Apple tregojnë se lëvizja paqësore pro-demokracisë në Serbi po përballet me sulme të forta me programe spiunazhi përpara zgjedhjeve të rëndësishme të vitit 2026.
NSO Group u vendos në listën e zezë të qeverisë amerikane në vitin 2021, për shkak të shqetësimeve lidhur me shkeljet e të drejtave të njeriut. Në vitin 2025, kompania u ble nga një grup investitorësh amerikanë, por vazhdon të operojë nga Izraeli dhe t’i nënshtrohet rregullave izraelite.
Apple tha se më 13 gusht u dërgoi njoftime për kërcënime përdoruesve të prekur në 110 vende. Kompania shtoi se deri tani ka njoftuar përdorues në më shumë se 150 vende për raste të dyshuara të këtij lloji.
