Nga Lorenc Vangjeli
Krismat e armëve për shqiptarët dëgjohen edhe në luftë, edhe në dasmë. Ato të luftës në çdo ditë jave, ato të dasmave, vetëm të dielave, zakonisht. Kjo e diel ishte një ditë e rëndë për shqiptarët e Maqedonisë dhe rrjedhimisht, për të gjithë shqiptarët. Por nëse në Kumanovë luftohej me parimin e shumë pikpyetjeve sepse ende nuk dihet saktë kush me kë, ku dhe pse, në Gjirokastër luhej dasma e madhe ballkanase.
Një kontrast i fortë mes një thagme që përfshin shqiptarët e Maqedonisë në një aventurë tragjike që i sheh ata shpesh si viktima dhe asaj që kalaja e hershme e Gjirokastrës kërkon të dëshmojë për Ballkanin e së nesërmes. Për t’i folur të ardhmes nëpërmjet të shkuarës; duke e treguar Ballkanin e të djeshmes, me një foklor që është kryesisht pronë e përbashkët, me personazhe, motive dhe tinguj që shtegtojnë pa viza në atë hapësirë të përgjakur të djeshme, njëlloj si në hapësirën e sotme Shengen.
Eshtë koha të shihet nga fqinji, edhe nga maja e bedenave të kalasë së Gjirokastrës. Duhet bërë menjëherë. Duhej bërë që dje… edhe përtej retorikës me vëllezër gjaku e gjuhe, përtej retorikës shpesh parafabrikate me stabilitet rajoni, përtej komplekseve të zakonshme shqiptare të trashëguara nga një e shkuar e afërt e frustrimit të gjatë dhe mbi të gjitha, pa ngarkesa folklorike. Edhe pse çdo e sotme, vjetërohet me një shpejtësi të jashtëzakonshme në një kohë të jashtëzakonshme si kjo e tashmja. Sidomos në Ballkan, ku shpesh, si rregull dhe jo sai përjashtim, për të kuptuar të nesërmen duhet të njohësh të shkuarën. Edhe atë folklorike, madje.
