Administrimi, transporti dhe deklasifikimi i informacioneve sekrete në Shqipëri pritet t’i nënshtrohen rregullave të reja, më të rrepta, por njëkohësisht më fleksibël për institucionet shtetërore. Autoriteti Kombëtar për Sigurinë e Informacionit të Klasifikuar (AKSIK) ka depozituar një projektligj që synon të ndryshojë ligjin bazë nr. 10/2023 “Për informacionin e klasifikuar”.
Sipas relacionit shoqërues, nisma e re vjen si nevojë për të zgjidhur ngërçet e hasura në praktikë nga institucionet që prodhojnë dhe përpunojnë informacione sekrete, si dhe për të përafruar legjislacionin shqiptar me direktivat e Bashkimit Evropian për sigurinë (acquis e BE-së), shkruan rtsh.al.
Delegimi i kompetencave me leje të Kryeministrit
Një nga problematikat e adresuara në projektligj është pamundësia e titullarëve të institucioneve për të ushtruar të drejtën e “Autoritetit Klasifikues” në raste të veçanta. Sipas ndryshimeve të propozuara, kjo e drejtë nuk mund të delegohet në mënyrë arbitrare brenda institucionit. Përjashtimisht, funksionarët e lartë mund ta ushtrojnë këtë kompetencë vetëm me një afat të kufizuar kohor dhe pas marrjes së një autorizimi zyrtar nga Kryeministri, procedurë që do të ndërmjetësohet nga AKSIK brenda një afati 7-ditor.
Masat ekstreme në përfaqësitë diplomatike
Relacioni nënvizon se një risi e rëndësishme lidhet me sigurinë e informacionit jashtë kufijve të vendit. Projektligji saktëson se në ambasadat dhe përfaqësitë diplomatike të Republikës së Shqipërisë, në rastet e gjendjes së luftës, fatkeqësive natyrore apo emergjencave civile, ku evakuimi i materialeve sekrete është i pamundur, titullari i përfaqësisë ka të drejtë të urdhërojë “shkatërrimin emergjent” të tyre.
Kjo masë parandalon rënien e informacioneve sensitive në duar të pasigurta gjatë krizave të rënda.
Lehtësira për deklasifikimin e dosjeve
Për të ulur burokracinë, projektligji sjell një përjashtim në procesin e deklasifikimit. Institucionet që prodhojnë një informacion të klasifikuar si përgjigje ndaj dokumenteve të ardhura nga institucione të tjera, do të kenë të drejtë ta deklasifikojnë atë vetë, pa qenë domosdoshmërisht të pajisura me statusin e “Autoritetit Klasifikues”.
Penalitete të ashpra dhe titull ekzekutiv
Për të rritur përgjegjshmërinë, dokumenti parashikon që shkelja e rregullave për “transportimin fizik” të informacionit të klasifikuar do të konsiderohet tashmë shkelje sigurie, duke ngarkuar personat përgjegjës me përgjegjësi ligjore dhe administrative. Më e rëndësishmja, gjobat apo vendimet administrative të vendosura nga AKSIK do të përbëjnë “titull ekzekutiv”, duke u zbatuar menjëherë pa pasur nevojë për vendim gjykate. Gjithsesi, personat e ndëshkuar ruajnë të drejtën e ankimit.
Nga “dokument” në “informacion”
Për t’u përshtatur plotësisht me vendimin e Këshillit të BE-së të vitit 2013 dhe Direktivën Evropiane të vitit 2009, termi ligjor do të ndryshojë nga “dokument i klasifikuar” në “informacion i klasifikuar”, pasi koncepti i informacionit ofron një mbrojtje më të gjerë që përfshin jo vetëm letrat fizike, por edhe të dhënat digjitale apo verbale.
Sipas relacionit shoqërues, këto ndryshime nuk mbartin asnjë kosto shtesë për buxhetin e shtetit dhe pritet të përmirësojnë ndjeshëm punën e përditshme të administratës publike dhe operatorëve ekonomikë që kanë akses në sekretin shtetëror.
Pikat kryesore të projektligjit
Delegimi i të drejtës së “Autoritetit Klasifikues”
Lejohet kalimi i përkohshëm i të drejtës së klasifikimit te funksionarët e lartë të institucionit, por vetëm për raste të veçanta dhe ekskluzivisht me autorizim të Kryeministrit (kërkesa miratohet përmes AKSIK).
Asgjësimi emergjent në ambasada
Përfaqësive diplomatike jashtë vendit u jepet e drejta të shkatërrojnë urgjentisht informacionin e klasifikuar në raste lufte, fatkeqësish natyrore apo emergjencash, kur evakuimi i materialeve është i pamundur.
Lehtësimi i procedurave të deklasifikimit
Institucioneve që nuk janë “Autoritet Klasifikues” u jepet e drejta përjashtimore të deklasifikojnë vetë informacionin sekret që ato kanë prodhuar si përgjigje ndaj institucioneve të tjera.
Gjobat kthehen në “titull ekzekutiv”
Masat administrative (gjobat) të vendosura nga trupat e inspektimit të AKSIK-ut do të ekzekutohen menjëherë, njësoj si vendimet e gjykatës. Për këtë krijohet dhe një strukturë e posaçme apelimi.
Penalitete të ashpra për transportin
Shkelja e rregullave gjatë transportimit fizik të dosjeve sekrete përbën zyrtarisht shkelje sigurie dhe do të ndëshkohet ashpër.
Ndryshimi i konceptit nga “Dokument” në “Informacion”
Për t’u përshtatur me direktivat e BE-së, termi zgjerohet. Koncepti “informacion” ofron mbrojtje për çdo formë të të dhënave (përfshirë ato dixhitale dhe elektronike), dhe jo vetëm për ato në letër.
Rregullim i afateve të ruajtjes
Në rastet e klasifikimeve të parregullta, tashmë do të mund të ndryshohet jo vetëm niveli i sekretit, por edhe afati i ruajtjes së tij.
Standardizimi i inspektimeve dhe trajnimeve
Ligji rregullon përmes akteve nënligjore mënyrën se si do të bëhen inspektimet e sigurisë dhe si do të trajnohet stafi që punon me sekretin shtetëror.
