Vendet që kanë pritur me vite për t’u anëtarësuar në BE janë të ndara mbi planet që po hartohen në Bruksel për t’i lejuar ato të bëhen anëtare pa të drejtat e plota të votimit të zakonshme.
Midis pak kombeve në Evropën Lindore dhe Ballkanin Perëndimor që janë në radhë për t’u anëtarësuar në bllok, po shfaqet një përçarje lidhur me kushtet e lidhura me aplikimet e tyre. Disa këmbëngulin se duhet të marrin përfitimet e plota të bllokut, ndërsa të tjerët janë të lumtur vetëm që janë rreth tryezës.
Kjo shtytje do ta bënte më të vështirë për vendet individuale të ushtronin veton e tyre dhe do të parandalonte devijimin e politikave. Aktualisht, anëtarët e rinj marrin të drejta të plota vote menjëherë, siç ndodhi kur vendi më i fundit që iu bashkua BE-së, Kroacia, hyri në vitin 2013.
Ndër fuqitë që fillimisht mund të kufizohen është e drejta e anëtarëve të rinj për të bllokuar sanksionet, ndër çështje të tjera që aktualisht kërkojnë që çdo vend i BE-së të jetë dakord. Lundrimi përreth kërcënimeve për veto nga qeveritë populiste në Hungari dhe Sllovaki ka rezultuar të jetë kohë-humbëse për udhëheqësit.
Perspektiva e anëtarësimit pa të drejta të plota vote po shkakton reagime të përziera nga vendet kandidate.
Edi Rama, kryeministri i Shqipërisë, vend që tani ka hapur të gjitha të ashtuquajturat grupe negociuese që do të duhet të përpunojë, i tha Politico-s se masat janë një “ide e mirë” dhe se vendi i tij madje do të pranonte për një periudhë kohore të mos kishte një komisioner të vetin në Bruksel.
Ai tha se Shqipëria nuk donte të sfidonte vullnetin e anëtarëve të mëdhenj themelues si Franca dhe Gjermania.
“Në fund të fundit, ata janë të rriturit në familje që marrin vendimet e rëndësishme”, tha ai, duke shtuar se një avantazh për anëtarët më të vegjël të BE-së është se nëse vendet më të mëdha “gabojnë”, nuk është faji i anëtarëve të rinj.
Salome Zourabichvili, presidentja e fundit e zgjedhur drejtpërdrejt e Gjeorgjisë, tha se e kishte mbështetur prej kohësh një veprim të tillë në diskutimet me zyrtarët e BE-së. Roli i saj u shfuqizua nga partia në pushtet Ëndrra Gjeorgjiane në një veprim të kritikuar nga Brukseli, dhe bisedimet e pranimit tani kanë ndaluar mes paralajmërimeve për prapambetje demokratike.
“Si një vend i vogël, është shumë e qartë se interesi ynë është të jemi pjesë e një komuniteti, e një familjeje dhe të jemi pjesë e programeve që përbëjnë BE-në, dhe aspak të jemi vendimmarrës të barabartë si vendet që kanë qenë në origjinën e kësaj organizate dhe janë shumë më të fuqishme”, tha Zourabichvili për Politico. “Mendoj se është shumë logjike nëse doni të keni një organizatë që mund të marrë vendime në mënyrë efikase.”
Moldavia, kërkesa e së cilës për anëtarësim është binjakëzuar me atë të Ukrainës, ka thënë se dëshiron të shohë detajet e propozimeve.
“Ne jemi të gatshëm të marrim përgjegjësi në një fazë të hershme dhe do të mirëprisnim mundësinë për të marrë pjesë dhe për të ndihmuar në formësimin e këtyre diskutimeve”, tha një zyrtar i lartë moldav, i cili mbeti anonim për të folur hapur.
“Në të njëjtën kohë, anëtarësimi i plotë me të drejta të barabarta dhe pjesëmarrje të plotë në vendimmarrjen e BE-së, duhet të mbetet objektivi i qartë dhe përfundimtar.”
Ukraina, e cila ka kryer reforma të gjera si pjesë e procesit të pranimit, edhe pse përballet me agresionin e Rusisë, ka hezituar ta mbështesë idenë.
“Nëse flasim për anëtarësim në BE, ai duhet të jetë i plotë”, tha Presidenti Volodymyr Zelenskyy në nëntor.
Mali i Zi, vendi kandidat më i përparuar në rrugën e tij të pranimit, këmbëngul gjithashtu se nuk ka nevojë të rishikohen kushtet sipas të cilave i është dhënë anëtarësimi dhe pret të përfundojë procesin e verifikimit këtë vit.
“Fakti është se BE-ja tashmë përbëhej nga 28 shtete anëtare”, tha Presidenti malazez Jakov Milatoviç për Politico. “Dhe aktualisht, kemi 27 për shkak të Brexit-it. Pra, në këtë drejtim, nëse Mali i Zi bëhet shteti i 28-të anëtar i BE-së deri në vitin 2028, atëherë përgjigjja (nëse ka nevojë për reforma) është jo, apo jo? … Por kjo është padyshim pyetja që duhet t’u përgjigjet udhëheqësve të BE-së.”
Plani në lidhje me të drejtat e reduktuara të votës u propozua në fund të vitit të kaluar nga zyrtarët dhe qeveritë pro-BE-së për t’i dhënë jetë një procesi zgjerimi që po bllokohet gjithashtu nga Hungaria dhe disa kryeqytete të tjera nga frika se mund të sjellë konkurrencë të padëshiruar për tregjet lokale ose të kompromentojë interesat e sigurisë. Hungaria ka kërcënuar vazhdimisht të vërë veton ndaj anëtarësimit të Ukrainës në BE.
Komisionerja e zgjerimit të BE-së, Marta Kos, i tha Politico-s se propozimet konkrete do të paraqiten “në shkurt ose mars”.
Ajo shtoi se “një element krejtësisht i ri” po nxit një ndjenjë të re urgjence.
“Kemi forca të jashtme shkatërruese që do të donin të na shihnin të dështonim – ato po punojnë kundër vendeve tona kandidate, por ne jemi objektivi kryesor.”
Plani do të duhet të zhvillohet në detaje nga Komisioni përpara se t’u paraqitet udhëheqësve kombëtarë dhe me shumë gjasa të diskutohet në samitet e ardhshme të Këshillit Evropian, si dhe të vlerësohet nga juristët për të parë se si përshtatet me traktatet themelore të BE-së.
Ndërsa kandidatët janë thellësisht të zhytur në reformat e nevojshme për t’u bërë anëtarë të bllokut, Kos tha se ka ende punë për t’u bërë për të bindur anëtarët ekzistues se do të ketë mbrojtje të mjaftueshme. “Negociatat janë një pjesë teknike; ne duhet të marrim në konsideratë pjesën politike, që janë shtetet anëtare”, tha ajo.
