Shtetet e Bashkuara po deklarojnë se po nisin fushatën më të ashpër të presionit ekonomik me të cilën është përballur ndonjëherë Irani.
Por, pas retorikës agresive dhe dhjetëra sanksioneve të reja, mbetet një boshllëk i madh: Kina, blerësi më i rëndësishëm i naftës iraniane dhe “mushkëria” kryesore ekonomike e Teheranit, ende nuk është përballur me armët më të fuqishme të Uashingtonit.
Operacioni i ri, i quajtur “Operacioni i Përjashtuar Ekonomik”, synon rreth 60 individë, kompani dhe anije të lidhura me eksportet e naftës së Iranit, programet bërthamore dhe raketore, sulmet kibernetike dhe rrjetet e furnizimit me teknologji ushtarake.
Lista përfshin kompani në Kinën kontinentale dhe Hong Kong. Megjithatë, mungojnë bankat e mëdha kineze dhe grupet e fuqishme shtetërore, shënjestrimi i të cilave mund të shkaktojë një tronditje të vërtetë ekonomike.
Kjo zgjedhje zbulon kufijtë e strategjisë amerikane. Administrata Trump kërkon ta izolojë plotësisht Teheranin pa hapur një front të pakontrolluar me Pekinin në të njëjtën kohë.
Shkalla e problemit reflektohet në shifra. Sipas vlerësimeve të ndryshme nga mediat dhe analistët ndërkombëtarë, Kina thith më shumë se 80% dhe ndoshta deri në 90% të eksporteve të naftës iraniane me transport detar.
Kjo do të thotë që çdo fushatë e mbytjes ekonomike të Iranit që nuk e kufizon në mënyrë efektive tregtinë me Kinën rrezikon ta lërë të hapur burimin më të rëndësishëm të të ardhurave të Teheranit.
Nafta iraniane zakonisht nuk përfundon në grupet më të mëdha shtetërore të energjisë në Kinë. Pjesa më e madhe e saj blihet nga rafineri të vogla të pavarura, të njohura si “çajnikë”, të cilat kanë ekspozim të kufizuar ndaj sistemit financiar amerikan dhe për këtë arsye kanë më pak frikë nga sanksionet.
Në të njëjtën kohë, përdoren kompani ndërmjetëse, ndryshohet pronësia e anijeve dhe ndryshimet e flamurit, transbordimet e ngarkesave në det dhe bëhen deklarata të ndryshme origjine. Ky është një rrjet shumështresor që e bën të vështirë gjurmimin e rrugëve të vërteta të naftës.
Arma e sanksioneve dytësore
Kërcënimi i vërtetë i Uashingtonit qëndron në të ashtuquajturat sanksione dytësore. SHBA-të nuk kufizohen vetëm në ndalimin e transaksioneve midis kompanive amerikane dhe iraniane. Ato po kërcënojnë të përjashtojnë nga dollari dhe tregu amerikan çdo kompani ose bankë të huaj që vazhdon të bashkëpunojë me Teheranin.
Fuqia e këtij mekanizmi bazohet në rolin qendror të dollarit dhe bankave amerikane në sistemin financiar ndërkombëtar. Për një bankë të madhe kineze me operacione globale, humbja e aksesit në këtë sistem do të ishte jashtëzakonisht e kushtueshme.
Megjithatë, për një rafineri të vogël që operon kryesisht brenda Kinës, kërcënimi është shumë më pak efektiv. Ky është pikërisht boshllëku që rrjetet iraniane të tregtimit të naftës po shfrytëzojnë.
Pse Uashingtoni heziton?
Sanksionimi i bankave të mëdha kineze teorikisht mund ta privojë Iranin nga kanali i tij më i rëndësishëm i financimit. Por gjithashtu mund të ndezë një konfrontim më të gjerë midis dy ekonomive më të mëdha në botë.
Pekini ka mjetet e veta për presion ekonomik. Midis tyre është kontrolli i pjesës më të madhe të prodhimit dhe përpunimit të metaleve të rralla në botë, të cilat janë thelbësore për industritë amerikane të automobilave, teknologjisë dhe mbrojtjes.
Në të njëjtën kohë, Uashingtoni nuk dëshiron të rrezikojë përpjekjen e përgjithshme për të menaxhuar marrëdhëniet me Kinën. Presioni ekonomik mbi Iranin, pra, bie ndesh me prioritetet e tjera amerikane.
Nga ana e saj, Kina i karakterizon sanksionet amerikane si të njëanshme dhe pa legjitimitet ndërkombëtar. Ajo pohon se marrëdhëniet e saj tregtare me Iranin janë të ligjshme dhe paralajmëron se do të marrë “të gjitha masat e nevojshme” për të mbrojtur bizneset dhe interesat e saj.
Formulimi është qëllimisht i paqartë. Kjo i lejon Pekinit të mbajë të hapur mundësinë e hakmarrjes, pa u angazhuar për qëllimin e saj në këtë kohë. Në të njëjtën kohë, Kina ka çdo arsye për të shmangur destabilizimin e mëtejshëm në Lindjen e Mesme. Ajo varet shumë nga importet e energjisë nga rajoni dhe ndikohet drejtpërdrejt nga kufizimet në lundrimin përmes Ngushticës së Hormuzit.
Strategjia amerikane mund t’i bëjë eksportet e Iranit më të shtrenjta, më të komplikuara dhe më pak fitimprurëse. Mund ta detyrojë Teheranin të ofrojë zbritje më të mëdha, të përdorë më shumë ndërmjetës dhe të marrë përsipër rrezik më të madh për çdo dërgesë.
Por nuk është e sigurt nëse mund ta ndërpresë plotësisht rrjedhën e të ardhurave ndërsa tregu kinez mbetet i disponueshëm. Dhe është edhe më pak e sigurt se presioni ekonomik do ta shtyjë shpejt regjimin e mullahëve në tërheqje politike.
Administrata Trump përballet kështu me një dilemë të vështirë. Nëse kufizon sanksionet për kompanitë më të vogla dhe të ashtuquajturën tregti në hije, Irani ka të ngjarë të vazhdojë të eksportojë një pjesë të naftës së tij. Nëse godet institucionet e mëdha financiare kineze, rrezikon ta kthejë fushatën kundër Teheranit në një konflikt të hapur ekonomik me Pekinin.
Prandaj, sanksionet e reja mund të jenë më pak një sulm përfundimtar ndaj ekonomisë iraniane dhe më shumë një e shtënë paralajmëruese për Kinën.
Testi i vërtetë do të vijë nëse Pekini refuzon të kufizojë tregtinë e tij dhe udhëheqja amerikane thirret të vendosë nëse është vërtet e përgatitur të ndëshkojë partnerin më të rëndësishëm ekonomik të Iranit.
