Është ndarë nga jeta në moshën 76-vjeçare ish-deputetja e Kuvendit të Kosovës Flora Brovina. Ajo ishte mjeke pediatre, poete dhe aktiviste e të drejtave të njeriut, e njohur për angazhimin e saj në mbrojtjen e të gjithë fëmijëve dhe fëmijëve në Kosovë.
Gjatë periudhës së luftës në Kosovë, Flora Brovina ishte një nga figurat kryesore në organizimin e ndihmës për civilët dhe viktimat e dhunës. Ajo themeloi dhe drejtoi Qendrën për Mbrojtjen e Varrit dhe Fëmijëve në Prishtinë, e cila ofron ndihmë mjekësore dhe psikologjike për viktimat e dhunës seksuale dhe të të drejtave të njeriut.
Në 1999, gjatë periudhës së bombardimeve të NATO-s, Brovina u arrestua nga autoritetet serbe dhe u dënua me 12 vjet burg për “aktivitet terrorist”. Ajo u lirua më 1 nëntor 2000, pas kundërshtarëve dhe largimit të forcave serbe nga Kosova. Flora Brovina u bë anëtare e Këshillit Drejtues të Partisë Demokratike në Kosovë (PDK) në qershor 2002 dhe e kryesisë së partisë në tetor 2006. Ajo u rizgjodh në Kuvendin e Kosovës në zgjedhjet e përgjithshme të 2004, 2007 dhe 2010.
Brovina u zgjodh deputete në Kuvendin e Kosovës në vitin 2001 dhe ka qenë aktive në promovimin e të gjithë fëmijëve, si dhe në proceset e shtet-ndërtimit në Kosovë.
***
Dr. Flora Brovina, e lindur më 30 shtator 1949 në Skenderaj, është një nga figurat më të njohura të jetës humanitare, politike, shoqërore dhe kulturore të Kosovës. Për më shumë se pesë dekada, veprimtaria e saj është ndërthurur me mjekësinë, mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe të grave, rezistencën kombëtare, letërsinë dhe ndërtimin e institucioneve të Republikës së Kosovës.
Arsimi dhe karriera profesionale
Flora Brovina përfundoi studimet në Fakultetin e Mjekësisë dhe u specializua në pediatri, me studime të mëtejshme në pediatrinë klinike. Një pjesë të specializimit profesional e zhvilloi në Zagreb.
Për shumë vite punoi si mjeke pediatre, përfshirë angazhimin në repartin e Pediatrisë në Spitalin e Përgjithshëm të Prishtinës.
Ajo pati gjithashtu një përvojë rreth nëntëvjeçare si gazetare e shëndetësisë në gazetën “Rilindja”, duke bashkuar profesionin e mjekes me komunikimin publik dhe angazhimin shoqëror. Kuvendi i Kosovës e evidenton në biografinë e saj zyrtare si mjeke pediatre dhe ish-gazetare të “Rilindjes”.
Themeluese e Lidhjes së Gruas Shqiptare
Në vitin 1992, në një periudhë të represionit të rëndë politik dhe institucional në Kosovë, Flora Brovina themeloi Lidhjen e Gruas Shqiptare, një organizatë e fokusuar në mbrojtjen e të drejtave të grave, ndihmën humanitare, edukimin, shëndetin dhe fuqizimin ekonomik të grave.
Lidhja organizoi aktivitete humanitare, programe të edukimit shëndetësor dhe aksione në mbështetje të popullatës shqiptare. Heinrich Böll Foundation e përshkruan Brovinën si themeluese të organizatës që në vitin 1992 dhe si një aktiviste që kishte punuar për të drejtat e njeriut që nga fillimi i viteve 1990.
Ajo ishte një nga organizatoret e protestave paqësore të grave kundër dhunës dhe represionit dhe për mbrojtjen e të drejtave njerëzore dhe kombëtare.
Veprimtaria humanitare dhe Lufta e Kosovës
Gjatë viteve të represionit dhe veçanërisht gjatë Luftës së Kosovës, Flora Brovina vazhdoi aktivitetin e saj humanitar dhe mjekësor në Prishtinë.
Në vend që të largohej nga Kosova, ajo vazhdoi të kujdesej për gra, fëmijë dhe familje të prekura nga lufta. PEN America evidenton se gjatë luftës ajo qëndroi në Prishtinë dhe drejtoi një strehë për gra dhe fëmijë.
Human Rights Watch dokumenton se autoritetet serbe e akuzuan ndër të tjera se kishte siguruar ushqim, veshmbathje dhe furnizime mjekësore për Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës.
Në historikun e veprimtarisë së saj kombëtare ajo mban edhe statusin e Veteranes së Luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës – UÇK.
Arrestimi dhe burgosja politike
Më 20 prill 1999, gjatë luftës, Flora Brovina u arrestua në Prishtinë nga forcat serbe.
Pas arrestimit u mbajt fillimisht në Kosovë dhe më pas, pak para hyrjes së forcave ndërkombëtare, u transferua së bashku me qindra të burgosur shqiptarë në burgjet e Serbisë.
Më 9 dhjetor 1999, një gjykatë në Nish e dënoi me 12 vjet burgim, në një proces që u kritikua fuqishëm nga organizatat ndërkombëtare për të drejtat e njeriut. Human Rights Watch raportoi për parregullsi serioze procedurale, ndërsa Gjykata Supreme e Serbisë më pas e anuloi vendimin dhe urdhëroi rigjykim.
Amnesty International e shpalli Flora Brovinën “Prisoner of Conscience” – të burgosur të ndërgjegjes, dhe zhvilloi fushatë ndërkombëtare për lirimin e saj.
Për lirimin e saj kërkuan publikisht edhe institucione dhe organizata ndërkombëtare. Parlamenti Evropian trajtoi rastin e saj dhe kërkoi lirimin e të burgosurve politikë shqiptarë të Kosovës.
Pas afro 19 muajsh burgim, Flora Brovina u lirua më 1 nëntor 2000. Departamenti Amerikan i Shtetit e përshëndeti publikisht lirimin e saj duke e cilësuar si një aktiviste të njohur të të drejtave të njeriut.
Çmime dhe mirënjohje ndërkombëtare
Veprimtaria e Flora Brovinës mori vëmendje ndërkombëtare edhe gjatë kohës kur ajo ndodhej në burg.
Tucholsky Prize – Swedish PEN, 1999
Në vitin 1999, Flora Brovina u nderua me Tucholsky Prize, çmim prestigjioz i Swedish PEN për shkrimtarë të përndjekur, kërcënuar ose në ekzil.
Në mesin e fituesve të këtij çmimi ndër vite janë edhe figura të njohura ndërkombëtare të letërsisë dhe lirisë së shprehjes.
PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write Award – 2000
Në vitin 2000, PEN American Center i dha Flora Brovinës çmimin:
PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write Award
për angazhimin e saj si poete, mjeke dhe mbrojtëse e të drejtave të njeriut dhe për persekutimin që pësoi për aktivitetin e saj.
Çmimi për Kurajo Qytetare – Heinrich Böll Foundation
Më 10 dhjetor 2000, në Ditën Ndërkombëtare të të Drejtave të Njeriut, ajo u nderua në Gjermani me një çmim special për kurajo qytetare në Ballkan, të lidhur me Heinrich Böll Foundation.
Çmimi iu dha për angazhimin e saj shumëvjeçar për të drejtat e njeriut, mirëkuptimin mes njerëzve dhe jo-dhunën.
Millennium Peace Prize for Women – 2001
Në vitin 2001, Flora Brovina u zgjodh ndër laureatet e para të:
Millennium Peace Prize for Women
të organizuar nga UNIFEM, në bashkëpunim me International Alert.
Çmimi u krijua për të nderuar gratë dhe organizatat që kishin rrezikuar jetën e tyre për paqen, dialogun dhe rindërtimin e shoqërive të dëmtuara nga konfliktet. Në dokumentacionin e OKB-së, Flora Brovina figuron si laureate për Kosovën.
Dekorime nga Presidencat e Shqipërisë dhe Kosovës
Për veprimtarinë e saj kombëtare, humanitare, politike dhe për mbrojtjen e të drejtave të njeriut, Dr. Flora Brovina është dekoruar edhe nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Prof. Dr. Rexhep Meidani, gjatë mandatit të tij presidencial 1997–2002.
Ky dekorim i shtohet një vargu të gjatë nderimesh shtetërore dhe ndërkombëtare që Flora Brovina ka marrë për kontributin e saj në çështjen e Kosovës, për veprimtarinë humanitare, mbrojtjen e grave dhe fëmijëve, qëndresën politike dhe promovimin e lirisë dhe të drejtave të njeriut.
Nga institucionet e Republikës së Kosovës ajo është dekoruar gjithashtu me:
Medaljen Humanitare “Nëna Terezë”, dhënë nga Presidentja Atifete Jahjaga më 8 qershor 2012, për kontributin e saj në kauzat humanitare.
Medaljen Presidenciale Jubilare të Dhjetëvjetorit të Pavarësisë, dhënë nga Presidenti Hashim Thaçi në vitin 2018 për kontributin e saj si humaniste, atdhetare dhe mbrojtëse e të drejtave të grave dhe të njeriut.
Deputete në gjashtë legjislatura të Kuvendit të Kosovës
Flora Brovina është ndër politikanet me një prej përvojave më të gjata parlamentare në Kosovën e pasluftës.
Ajo shërbeu si deputete e Kuvendit të Kosovës në gjashtë legjislatura radhazi, nga viti 2001 deri në vitin 2019:
- Legjislatura I: 2001–2004
- Legjislatura II: 2004–2007
- Legjislatura III: 2007–2010
- Legjislatura IV: 2011–2014
- Legjislatura V: 2014–2017
- Legjislatura VI: 2017–2019
Kjo periudhë dokumentohet nga arkivi zyrtar i Kuvendit të Republikës së Kosovës.
Nënshkruese e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës
Më 17 shkurt 2008, si deputete e Kuvendit të Kosovës, Flora Brovina ishte ndër deputetët që nënshkruan Deklaratën e Pavarësisë së Republikës së Kosovës.
Dokumentacioni zyrtar i dorëzuar në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë përmban edhe procesin e nënshkrimit dhe emrin e Flora Brovinës ndër nënshkruesit e Deklaratës.
Ky nënshkrim përbën një prej momenteve kulmore të angazhimit të saj publik: nga rezistenca dhe burgosja politike, deri te pjesëmarrja e drejtpërdrejtë në aktin themeltar të shtetit të Kosovës.
Aktiviste e të drejtave të grave dhe të njeriut
Një pjesë qendrore e veprës së Flora Brovinës ka qenë fuqizimi i grave.
Përmes Lidhjes së Gruas Shqiptare dhe veprimtarive të tjera ajo u angazhua për:
të drejtat e grave dhe fëmijëve; edukimin dhe shëndetin e grave; mbrojtjen e familjeve të prekura nga represioni; fuqizimin ekonomik të grave; paqen dhe dialogun; dokumentimin dhe adresimin e dhunës ndaj grave gjatë luftës; dhe përfaqësimin më të madh të grave në jetën publike.
Në dokumentet e Kombeve të Bashkuara ajo përshkruhet si një figurë që kontribuoi në ndërtimin e paqes, mbrojtjen e grave dhe krijimin e hapësirave për dialog ndërmjet komuniteteve.
Qytetare Nderi
Për kontributin e saj në liri, humanizëm, të drejtat e njeriut, kulturë dhe fuqizimin e gruas, Flora Brovina është nderuar edhe me tituj të Qytetares së Nderit nga disa qytete te trojeve shqiptare.
Gjatë veprimtarisë së saj është nderuar edhe nga qytete dhe institucione të tjera në hapësirën shqiptare për kontributin e saj shumëdimensional.
Poete dhe shkrimtare
Përveç mjekësisë dhe aktivitetit publik, Flora Brovina ka një krijimtari të gjatë letrare.
Ndër veprat e saj poetike përmenden:
“Vërma emrin tim”
“Bimë e zë”
“Luleborë”
“Mat e çmat”
dhe krijime të tjera poetike e letrare.
Poezia e saj është e lidhur fuqishëm me figurën e gruas, amësinë, fëmijën, lirinë, atdheun, luftën, burgun dhe dinjitetin njerëzor.
Një përmbledhje e poezive të saj është botuar edhe në gjuhën angleze nën titullin “Call Me by My Name: Poetry from Kosova”, e përkthyer nga albanologu Robert Elsie.
Përveç veprimtarisë së saj si mjeke, humaniste, politikane dhe aktiviste për të drejtat e njeriut, Dr. Flora Brovina ka shërbyer edhe si Kryetare e Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës, një nga institucionet më të rëndësishme dhe historike të jetës letrare e kulturore të vendit.
Ky funksion përfaqëson një dimension tjetër të rëndësishëm të figurës së saj publike: kontributin shumëvjeçar në letërsinë shqipe, në promovimin e krijimtarisë letrare dhe në përfaqësimin e shkrimtarëve të Kosovës brenda dhe jashtë vendit.
Angazhimi i saj në Lidhjen e Shkrimtarëve kishte filluar shumë më herët. Vetë Flora Brovina ka dëshmuar se kishte qenë anëtare e Kryesisë së Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës në periudhën kur kryetar i saj ishte Ibrahim Rugova, duke qenë pjesë aktive e jetës kulturore dhe intelektuale të Kosovës edhe para viteve 1990.
Më vonë ajo mori drejtimin e vetë organizatës, duke mbajtur postin e Kryetares së Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës dhe duke përfaqësuar institucionin në aktivitete kombëtare dhe ndërkombëtare.
