Më shumë se 2,000 njerëz në Finlandë, përfshirë vullnetarë dhe studentë, po marrin pjesë në stërvitjen më të madhe të mbrojtjes civile në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore.
Skenari, i zbuluar nga Associated Press, parashikon që infrastruktura kritike në qytetin qendror finlandez të Kuopio-s, përfshirë rrjetet e energjisë elektrike dhe të ujit, të goditet nga sulme kibernetike. Në të njëjtën kohë, ekziston një kërcënim për sulme me raketa nga Rusia fqinje.
Qëllimi i ushtrimit është që si autoritetet lokale, ashtu edhe qytetarët e zakonshëm, të testojnë në praktikë se si do të reagonin në rast të një sulmi të vërtetë. Si pjesë e ushtrimit, një shpellë në Kuopio po transformohet në një hapësirë të sigurt për mijëra njerëz. Brenda saj, në një hapësirë që normalisht funksionon si palestër sportive, qindra qytetarë kalojnë natën në shtretër të palosshëm.
Bunkerët nëntokësorë mund të ofrojnë njëfarë mbrojtjeje nga raketat, por jo nga fushata e sabotimit dhe destabilizimit që zyrtarët perëndimorë thonë se Rusia po zhvillon në të gjithë Evropën.
Këto veprime përfshijnë zjarrvënie të qëllimshme, sulme ndaj termocentraleve dhe centraleve energjetike, si dhe dërgimin e dronëve në hapësirën ajrore të Bashkimit Evropian për qëllime sabotimi.
Kufiri i Finlandës me Rusinë shtrihet për më shumë se 1,300 kilometra, nga Deti Baltik deri në Rrethin Arktik. Në vitin 2024, Finlanda iu bashkua NATO-s, së bashku me Suedinë, pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Vladimir Putin. Deri atëherë, finlandezët ishin përgatitur të mbroheshin kundër Rusisë – kryesisht vetë.
Mbrojtja e Finlandës, sipas kolonelit në pension Asko Muhonen, i cili foli për Associated Press, bazohet jo vetëm në forcat e armatosura, por edhe në “mentalitetin” e qytetarëve të zakonshëm, të cilët janë të gatshëm të marrin përgjegjësinë për sigurinë e vendit të tyre.
Muhonen, i cili organizoi stërvitjen në Kuopio, shpjegoi se ky mentalitet është pjesërisht i lidhur me sistemin e shërbimit të detyrueshëm ushtarak, i cili u mbajt në Finlandë edhe pas rënies së Bashkimit Sovjetik.
“Jo të gjithë janë të lumtur të kryejnë shërbimin e tyre, por është detyra jonë të shërbejmë dhe të mbrojmë këtë vend, siç bënë ata para nesh. Kjo është arsyeja pse kemi pavarësinë tonë”, i tha AP-së rekruti Yuri Pietikainen, 23 vjeç, i cili u trajnua për të drejtuar strehën gjatë natës.
Finlanda duhet të mësojë gjithashtu nga përvoja e Ukrainës, argumentoi Muhonen.
Streha më e madhe në Kuopio mund të akomodojë 7,000 njerëz. Megjithatë, në Ukrainë, qytetarët shpesh kanë vetëm pak minuta për të vrapuar drejt një stacioni metroje ose një parkingu nëntokësor.
Kjo do të thotë se qytetarët kanë nevojë për strehimore që janë lehtësisht të arritshme dhe ofrojnë njëfarë mbrojtjeje, pa qenë domosdoshmërisht të projektuara për t’i bërë ballë një sulmi bërthamor.
Dmytro Udila, një student 20-vjeçar ukrainas në Universitetin e Kuopio-s, ishte në shtëpi në Odesa kur raketat ruse goditën qytetin më 24 shkurt 2022, ditën e parë të luftës. Ai tha se u detyrua të strehohej në hyrjen e ndërtesës së tij të apartamenteve, sepse nuk kishte ku të shkonte tjetër.
Trajnimi për një situatë të tillë me siguri do ta kishte ndihmuar Ukrainën, tha ai, “sepse askush nuk e dinte se diçka e tillë mund të ndodhte”.
Kërcënimi më i madh për infrastrukturën energjetike në rajonin e Kuopio-s mbeten reshjet e dendura të borës, stuhitë dhe moti ekstrem, tha për AP-në Juha Rasanen, drejtor ekzekutiv i kompanisë energjetike Savon Voima.
Por që nga pushtimi i Ukrainës dhe vendimi i kompanisë për të ndaluar blerjen e biokarburanteve ruse, numri i sulmeve kibernetike në rrjet është rritur ndjeshëm.
Vitin e kaluar, inxhinierët gjetën të paktën 10 afishe të vendosura në vende veçanërisht të cenueshme të infrastrukturës energjetike. Afishe të ngjashme janë gjetur edhe nga kompani të tjera energjetike në Finlandë, por nuk është përcaktuar se kush i ka vendosur ato.
“Nëse do të kishte një shpërthim në atë pikë, një digë e tërë mund të shkatërrohej”, pranoi Rasanen.
Dronë janë parë gjithashtu duke fluturuar mbi linjat e energjisë, por autorët nuk janë identifikuar. Nuk është e mundur të mbrohesh nga çdo kërcënim, tha ai. Për këtë arsye, është e rëndësishme që qytetarët të jenë të përgatitur të mbrohen vetë për të paktën 72 orë, nëse ndërpritet energjia elektrike ose uji bëhet i pasigurt për konsum.
Agjencia Finlandeze e Sigurisë dhe Inteligjencës tha se kishte hetuar “një gamë të gjerë vëzhgimesh”, pa gjetur asgjë shqetësuese.
Ajo shpjegoi se që nga viti 2022, qytetarët janë bërë më të kujdesshëm për shkak të situatës së sigurisë dhe po raportojnë incidente të tilla si ngjitëset reflektuese, të cilat mund të lidhen me punën e matjeve. Pamjet e dronëve, sipas agjencisë, “janë shpjeguar kryesisht nga incidentet e përditshme”.
“Gjëra të vogla ndodhin gjatë gjithë kohës”, përfshirë ndërhyrjen ruse në sinjalet GPS, tha Vuko Lahtinen, 32 vjeç, për AP-në, ndërsa vizitoi një sauna në Kuopio.
Kjo është arsyeja pse, tha ajo, “mbrojtja më e mirë e Finlandës është ta bëjë një sulm të pafitimprurës”. Kjo varet nga forcat ushtarake dhe mbrojtëse të vendit, por edhe nga vetë finlandezët, të cilët mendojnë se “kanë diçka për të cilën ia vlen të luftohet”.
Në Finlandë, shpjegoi ajo, ekziston një “ndjenjë e përgjithësuar përgjegjësie”, e cila është zhvilluar përmes komuniteteve lokale dhe madje edhe iniciativave si riciklimi.
“Në një nivel shumë të thjeshtë, të përditshëm, nëse bën gjëra që kanë rëndësi, atëherë ekziston një efekt fluture”, shtoi ajo.
Mijëra njerëz kaluan nëpër strehën e Kuopio-s, përfshirë nxënës shkolle dhe studentë universiteti.
“Fëmijët duhet të dinë çfarë të bëjnë sepse mund t’u duhet të reagojnë vetë. Të rriturit nuk mund të ndihmojnë gjithmonë”, tha 11-vjeçarja Amanda Hill, shkolla e së cilës i mbajti mësimet në strehë për atë ditë.
I ulur në dysheme me rekrutë të tjerë, Pietikäinen shpjegoi pse nuk mendon se praktikimi i skenarëve të krizës është i tepërt.
“Ne jemi finlandezë, kështu që jemi disi pesimistë për jetën”, tha ai. Por historia tregon se çfarë mund të ndodhë me Rusinë.
Kur bëhet fjalë për kërcënimet nga Moska, Muhonen e përmblodhi qëndrimin finlandez në një fjali:
“Mos u besoni atyre që thonë. Shikoni se çfarë bëjnë.”
