Në Shqipëri, bar-kafenetë janë kthyer prej kohësh në një model biznesi thuajse unik në Europë. Ato hapen relativisht lehtë, gjenden në çdo lagje dhe përbëjnë një pjesë shumë të madhe të sipërmarrjes private, krahasuar me vendet e tjera europiane.
Baret, restorantet dhe shërbimet ushqimore përbëjnë 12.28% të numrit të përgjithshëm të ndërmarrjeve në Shqipëri, përqindja më e lartë ndër vendet europiane të krahasuara dhe rreth 2.6 herë mbi mesataren e Bashkimit Europian, që është 4.73%.
Diferenca me vendet e tjera është e ndjeshme. Pas Shqipërisë renditet Serbia, ku aktivitetet e shërbimit të ushqimit dhe pijeve përbëjnë 8.43% të ndërmarrjeve, e ndjekur nga Greqia me 8.25%, Spanja me 7.51%, Kroacia me 7.28% dhe Turqia me 7.05%.
Në Maqedoninë e Veriut ky sektor zë 6.57% të bizneseve, në Qipro 6.18%, ndërsa në Itali dhe Gjermani përkatësisht 5.83% dhe 5.81%.
Në fund të renditjes janë vendet ku ekonomia është më e orientuar drejt industrisë, teknologjisë dhe shërbimeve të tjera. Në Lituani, baret, restorantet dhe aktivitetet e ushqimit përbëjnë vetëm 1.19% të ndërmarrjeve. Në Estoni dhe Letoni pesha është 1.97%, në Poloni 2.11%, ndërsa në Norvegji 2.26%.
Mbi 15 mijë bare, restorante dhe biznese të shërbimit ushqimor
Në Shqipëri rezultojnë 15.445 ndërmarrje të regjistruara në kategorinë NACE 56, e cila përfshin restorantet, aktivitetet e lëvizshme të shërbimit ushqimor, kateringun, baret, kafenetë dhe shërbimet e tjera të pijeve.
Numri i përgjithshëm i ndërmarrjeve shqiptare në aktivitetet ekonomike të mbuluara nga statistikat e Eurostat është 125.737. Kjo do të thotë se më shumë se një në çdo tetë biznese shqiptare operon në sektorin e ushqimit dhe pijeve.
Nëse përfshihen edhe 2.517 ndërmarrjet e akomodimit, numri i përgjithshëm i bizneseve në sektorin e akomodimit dhe shërbimeve ushqimore arrin në 17.962, ose 14.3% të totalit, duke e renditur sërish Shqipërinë në vendin e parë në Europë. Pas saj vjen Greqia me 11.6%, Serbia me 9.2% dhe Portugalia me 8.9%.
Shqipëria, e treta në Europë për numrin e bareve në raport me popullsinë
Pesha e lartë e këtij sektori nuk lidhet vetëm me faktin se Shqipëria ka një numër relativisht të vogël ndërmarrjesh në total. Edhe kur bizneset krahasohen me popullsinë, vendi renditet ndër të parët në Europë.
Shqipëria ka 6.63 bare, restorante dhe biznese të shërbimit ushqimor për çdo 1.000 banorë, duke u renditur e treta ndër vendet e analizuara.
Greqia kryeson me 7.4 ndërmarrje për 1.000 banorë, e ndjekur nga Portugalia me 6.95. Pas Shqipërisë renditen Qipro me 6.02, Spanja me 5.41, Italia me 4.57 dhe Kroacia me 4.54.
Mesatarja e Bashkimit Europian është vetëm 3.5 ndërmarrje për 1.000 banorë. Shqipëria ka pothuajse dyfishin e bareve dhe restoranteve për banor krahasuar me mesataren europiane.
Diferenca është e madhe edhe me vendet e rajonit. Serbia ka 2.69 biznese për 1.000 banorë, ndërsa Maqedonia e Veriut 2.43. Shqipëria ka rreth 2.5 herë më shumë biznese të këtij lloji për banor sesa Serbia dhe rreth 2.7 herë më shumë se Maqedonia e Veriut.
Në fund të renditjes janë Lituania me 1.48, Letonia me 1.54, Polonia me 1.58 dhe Rumania me 1.61 ndërmarrje për 1.000 banorë.
Një model i hershëm biznesi që po mbështetet edhe nga turizmi
Dominimi i bar-kafeneve nuk është një fenomen i krijuar nga bumi i fundit turistik. Prej dekadash, ato kanë qenë ndër aktivitetet më të zakonshme në Shqipëri për shkak të kapitalit relativisht të ulët fillestar, hyrjes më të lehtë në treg dhe kulturës së fortë të konsumit të kafesë dhe socializimit jashtë shtëpisë.
Në mungesë të një industrie të zhvilluar dhe të mundësive më të mëdha për investime prodhuese, një pjesë e kapitalit familjar është orientuar tradicionalisht drejt tregtisë dhe shërbimeve, veçanërisht bareve dhe restoranteve.
Vitet e fundit, këtij modeli i është shtuar edhe kërkesa e krijuar nga rritja e turizmit. Fluksi i vizitorëve të huaj ka zgjeruar tregun për restorantet, baret, kafenetë dhe shërbimet e tjera ushqimore, sidomos në Tiranë, në bregdet dhe në destinacionet turistike.
Megjithatë, efekti mbetet i pabarabartë gjatë vitit. Një pjesë e madhe e kërkesës turistike përqendrohet në sezonin veror, duke i bërë bizneset në zonat turistike të varura nga vetëm pak muaj aktivitet intensiv.
Shumë biznese, por një treg i fragmentuar
Numri i lartë i ndërmarrjeve nuk do të thotë domosdoshmërisht se sektori ka të njëjtën peshë në prodhimin ekonomik apo në vlerën e shtuar.
Shumica e bareve dhe restoranteve janë biznese të vogla, shpesh familjare, me numër të kufizuar punonjësish dhe me qarkullim relativisht të ulët. Një treg me shumë operatorë të vegjël krijon konkurrencë të fortë, por edhe një nivel të lartë fragmentimi.
Bizneset përballen me rritjen e kostove të ushqimeve, energjisë, qirave dhe pagave. Mungesa e fuqisë punëtore është kthyer gjithashtu në një nga sfidat kryesore, duke i detyruar operatorët të rrisin pagat, të punësojnë shtetas të huaj ose të kufizojnë aktivitetin.
Sektori karakterizohet edhe nga një normë e lartë hyrjesh dhe daljesh nga tregu. Lehtësia relative e hapjes së një lokali nuk garanton jetëgjatësinë e tij, sidomos në zonat ku oferta është shumë më e madhe se kërkesa vendase.
