Orbán nuk është vetëm. Janë të shumtë në Europë dhe në Perëndim që dalin të humbur nga këto zgjedhje historike. Kështu thotë në një intervistë për Corriere Della Sera, Marc Lazar, profesor në universitetet Sciences Po në Paris dhe në Luiss në Romë dhe ekspert i njohur i populizmave europiane.
Profesor Lazar, Viktor Orbán ka humbur. Çfarë do të thotë kjo për Europën?
“Në janar, fushata e Orbán publikoi një video me mbështetjet e Giorgia Meloni, Matteo Salvini, Marine Le Pen, Santiago Abascal, Benjamin Netanyahu, Javier Milei dhe Alice Weidel. Sot mund të themi se kjo është edhe humbja e tyre. Të paktën Meloni, me zgjuarsi, më pas heshti, ndërsa Le Pen dhe Salvini shkuan madje edhe në Budapest. Por mbi të gjitha është një humbje për JD Vance dhe Donald Trump. Si dhe për Vladimir Putin, edhe pse Hungaria mbetet e varur nga energjia ruse. Më ka bërë përshtypje që në mitingjet e Péter Magyar, votuesit thërrisnin ‘Rusët jashtë!’, që në vitin 1988 ishte slogani i Orbán-it të ri dhe sjell ndër mend edhe revolucionin e vitit 1956. Në BE, sllovaku Robert Fico tani do të jetë i izoluar mes proruseve. Për Europën është një lajm i mirë, por do të shohim çfarë do të dijë të bëjë me të.”
Në çfarë mënyre Orbán ka qenë model për sovranistët?
“Në idenë e një BE-je nga e cila nuk duhet dalë, por që duhet transformuar në një hapësirë thjesht ekonomike, pa një mbrojtje të përbashkët dhe plotësisht e rreshtuar me Amerikën e Trump-it, madje e ‘vasalizuar’ ndaj saj, siç tha presidenti Sergio Mattarella në fjalimin e tij të shkëlqyer në Marsejë. Pastaj në sulmin ndaj shtetit të së drejtës, i konsideruar më pak i rëndësishëm se sovraniteti popullor, sepse nëse populli më ka votuar mund të bëj çfarë të dua, tirania e famshme e shumicës, e frikësuar nga Tocqueville. Dhe në fund, në vlerat e Zotit, atdheut dhe familjes, që i ndan edhe me Melonin. Sovranistët kanë mes tyre dallime të forta: Le Pen më laike, Meloni më proukrainase. Dhe kur vijnë në pushtet shpesh bëhen më pragmatikë, siç kam treguar në një studim për Institut Montaigne. Ndërsa Orbán ka mundur të qeverisë në mënyrë më radikale, kundër drejtësisë dhe mediave, sepse tradita demokratike hungareze është shumë më e dobët.”
Cila është sot gjendja e populizmave europiane?
“Gjithsesi janë në formë mjaft të mirë dhe tregojnë se janë fenomene të thella dhe të rrënjosura, që nuk largohen lehtë nga skena pas një humbjeje, edhe sepse janë të afta të zënë pozicione strategjike pushteti. Të shohim Poloninë, ku pas fitores së europianistit Donald Tusk në zgjedhjet parlamentare, ata arritën gjithsesi të triumfojnë në presidenciale. Dinamika është pozitive edhe për spanjollët e Vox dhe shumë e favorshme në Francë për Rassemblement National. Ndërsa në Itali, Meloni është në vështirësi pas humbjes së rëndë në referendum dhe mbështetjes për Trump.”
Ja, Trump. Nga Spanja në Kanada, sulmet e tij kanë forcuar kundërshtarët. Ky votim ishte edhe një test për të.
“Në shumë vende ka pasur një efekt të kundërt në lidhje me Trump. Të gjitha sondazhet tregojnë se europianët e refuzojnë atë, për shkak të tarifave, çështjes së Groenlandës dhe luftërave në Lindjen e Mesme. Mes aleatëve të tij, Jordan Bardella dhe Meloni e mbështesin tani me më shumë diskrecion. Ndërsa Orbán ishte plotësisht i rreshtuar, pasi Hungaria e tij është laboratori politik i MAGA-s dhe i Heritage Foundation, me një ndryshim të vetëm, Trump dëshiron të shkatërrojë BE-në, ndërsa sovranistët duan ta ndryshojnë nga brenda dhe deri diku po ia dalin, si në çështjet e emigracionit dhe ekologjisë. Vance shkoi në Budapest të martën, me Trump që u lidh gjatë mitingut. Pra në Hungari pamë një përplasje të madhe brenda Perëndimit, të denjë për betejat e mëdha të shekujve të kaluar mes katolikëve dhe protestantëve, nga njëra anë demokracia joliberale e Orbán dhe Trump, nga ana tjetër ajo liberale europiane. Dhe kjo e fundit fitoi.”
Shkrim nga Daniele Castellani Perelli për Corriere Della Sera
