Nga Desada Metaj
Nuk ka temë më të ndjeshme për një shqiptare nga Kosova sesa historia e Kosovës. Prandaj nuk është pa rëndësi se çfarë dëgjuan miliona njerëz kur Dua Lipa i kërkoi shkrimtares Lea Ypi t’i shpjegonte historinë moderne të Shqipërisë. Ajo që nisi si një bisedë për të ndihmuar publikun ndërkombëtar të kuptonte Shqipërinë, përfundoi duke përcjellë një interpretim të diskutueshëm të një prej momenteve më vendimtare të historisë shqiptare: prishjes së marrëdhënieve mes Shqipërisë dhe Jugosllavisë.
Podkasti i Dua Lipës me shkrimtaren Lea Ypi u bë viral në Shqipëri për shkak të pyetjes së këngëtares me origjinë nga Kosova mbi protestat qytetare dhe situatën aktuale në vend. Megjithatë, ndërsa vëmendja publike u përqendrua te aktualiteti politik, pak kush ndaloi te minutat e para të bisedës, aty ku miliona dëgjues në mbarë botën dëgjuan një version të historisë së Shqipërisë që ngre pikëpyetje serioze.
Në përgjigje të kërkesës së Dua Lipës për të bërë një përmbledhje të historisë moderne të Shqipërisë, Lea Ypi shpjegon se prishja e marrëdhënieve mes Shqipërisë dhe Jugosllavisë lidhej me nacionalizmin shqiptar, duke argumentuar se Enver Hoxha nuk pranoi të hiqte dorë nga Kosova dhe se Tito nuk pranoi t’ia bashkonte Kosovën Shqipërisë. Më pas, sipas saj, Shqipëria u rreshtua me Bashkimin Sovjetik.
Historia e marrëdhënieve Shqipëri–Jugosllavi nuk mund të shpjegohet në mënyrë kaq simpliste, sidomos në një podcast me audiencë ndërkombëtare si ai i Dua Lipës.
Thelbi i prishjes së marrëdhënieve nuk ishte nacionalizmi shqiptar dhe as Kosova, por përplasja gjeopolitike mes Josip Broz Titos dhe Josif Stalinit në vitin 1948. Shqipëria dhe Enver Hoxha u gjendën në mes të këtij konflikti dhe zgjodhën të rreshtoheshin me Bashkimin Sovjetik.
Deri në atë moment, vetë Enver Hoxha kishte ndërtuar një varësi të thellë politike dhe ekonomike nga Jugosllavia. U nënshkruan marrëveshje për bashkëpunim ushtarak, bashkim doganor, koordinim ekonomik, afrimin e monedhave dhe integrimin e politikave shtetërore. Kundërshtarët e kësaj linje, si Nako Spiru, u goditën politikisht.
Po aq domethënës është fakti se vetë Enver Hoxha, në Plenumin e Komitetit Qendror të PKSH-së të mbajtur më 18–20 dhjetor 1946, deklaronte se çështja e Kosovës “nuk është momenti” dhe se “na duhet Jugosllavia”, ndërsa shprehej se shqiptarët e Kosovës gëzonin të drejta brenda Jugosllavisë.
Në atë mbledhje ai mbronte me forcë afrimin e Shqipërisë me Jugosllavinë, duke mbështetur semarrëveshjet që parashikonin mbrojtje reciproke, bashkim doganor, heqjen e kufijve dhe të taksave, afrimin e monedhës shqiptare me atë jugosllave, si edhe integrimin ekonomik e politik të dy vendeve. “Në praktikë, politika dhe ekonomia vazhdojnë së bashku”, deklaronte Hoxha në atë kohë.
Madje, lidhur me Kosovën, ai shprehej: “Për ata anëtarë partie apo për popullin që thonë ‘ç’bëhet me Kosovën’, nuk është momenti. Nuk është progresive! Na duhet Jugosllavia! Populli i Kosovës i ka të gjitha liritë, ai ka marrë tokën, kanë shkolla, jemi miq të mirë.”
Këto qëndrime tregojnë se udhëheqja shqiptare, të paktën deri në prishjen Tito–Stalin, nuk e ngriti çështjen e Kosovës si pikë përplasjeje me Beogradin. Përkundrazi, vetë Enver Hoxha e konsideronte prioritet strategjik afrimin me Jugosllavinë.
Prandaj, të thuhet se marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Jugosllavisë u prishën për shkak të nacionalizmit shqiptar dhe refuzimit të Titos për t’i bashkuar Kosovën Shqipërisë është një interpretim që bie ndesh me dokumentet e periudhës. Kosova ishte pjesë e kontekstit historik, por prishja erdhi si pasojë e konfliktit mes Titos dhe Stalinit, që ndryshoi gjithë arkitekturën politike të bllokut komunist.
Pikërisht për këtë arsye, standardi për një autore si Lea Ypi duhet të jetë shumë më i lartë. Kur je profesore në një universitet prestigjioz britanik, autore bestseller-ësh dhe flet në një platformë globale si ajo e Dua Lipës, nuk ke luksin ta reduktosh një nga nyjet më të ndërlikuara të historisë shqiptare në një fjali që nuk i reziston dokumenteve. Historia nuk është marketing dhe as material për podkaste. Ajo kërkon saktësi. Përndryshe, rrezikon që miliona njerëz të largohen nga biseda jo më të informuar, por më të keqinformuar.
