Nga Ben Andoni
Dita e Kujtimit të viktimave të Shoah-ut përmbledh zakonisht shumë aktivitete. Kjo datë lidhet me pushtimin e kampit të Auschwitz-it, që ndodhi më 27 janar 1945, prej trupave sovjetike.
Për fat nga këtu filloi ringritja e një populli të martirizuar për kohë të pafundme. Gjatë kohërave fati i hebrenjve i ngjet atyre që shkruhet në librat e shenjtë.
Në Shqipëri po kthehet në një datë që kumtohet gati deri në pasens mbrojtja e madhe që u kemi bërë hebrenjve. Është e vërtetë ndihma e popullit të thjeshtë dhe e disa zyrtarëve, aman nuk është sqaruar asnjëherë sesa e kanë paguar hebrenjtë këtë liri. Historianët pas viteve ’90 kanë hedhur shumë dritë dhe kanë zbuluar shumë elementë, që tregojnë realisht ndihmën e shqiptarëve të thjeshtë, por jo aq të zyrtarëve të saj.
Nuk ka ndonjë shifër të saktë sesa hebrenj erdhën në muajt dhe pak vitet para Luftës së Dytë Botërore dhe sa syresh u larguan pas mbarimit të Luftës. Flitet për një shumë rreth viteve 1939-1945, që kap rreth 2000 shtetas me origjinë hebraike dhe që popullsia shqiptare nuk ia dorëzoi autoriteteve pushtuese gjermane. Krejt ndryshe ndodhi në Kosovë, ku nga historia ka referenca se janë depërtuar dhjetëra syresh. Asokohe Kosova ishte pjesë e Shqipërisë.
Ndërkohë që referenca historianësh jo thjesht hamendësojnë, por tregojnë se autoritetet shqiptare kanë përfituar në kurriz të tyre, kurse nuk është e vërtetë se nuk ka pasur dhe denoncime. Por këto të fundit janë mbyllur me pagesa të majme nga hebrenjtë.
Në këtë vorbull duhet të kemi parasysh edhe statusin e Shqipërisë dhe mënyrën sesi e shikonin atë gjermanët.
Në raportin e Wehrmatit për Shqipërinë, kapur nga aleatët, thuhet se: “Në Shqipëri nuk kishte çifutë. Përveç kësaj, ne nuk mund të ndërhynim në çështjet e brendshme të një vendi të pavarur. Për këtë arsye, si shenjë respekti ndaj sovranitetit të vendit, në përgjithesi, nuk pati konfiskime pronash apo asetesh që i përkisnin armiqve”.
Historia e ardhjes së hebrenjve fillon shumë kohë para Luftës së Dytë Botërore. Legata italiane në Tiranë jep shumë evidenca, ndërsa qeveria italiane i bën presion Shqipërisë për një lloj qëndrimi ndaj hebrenjve.
Historiani i njohur Fischer shkruan se: “I rëndësishëm në procesin pranimit të emigrimit të hebrejve në Shqipëri ka qenë Ministri Amerikan Herman Bernstein, i cili shërbeu në Shqipëri ndërmjet viteve 1930 dhe 1933. Bernstein ishte vetë hebre dhe qe në gjendje të kishte ca kohë të disponueshme për të kryer studime mbi hebrejtë në Shqipëri. Ai botoi artikuj si rezultat i studimit të tij dhe qëndroi aktiv në çështjet e hebrejve në Shqipëri deri në vdekjen e tij në vitin 1935. Kontributi i tij kryesor për komunitetin hebre në Shqipëri qenë bisedimet e tij me Zogun për rivendosjen e familjeve hebre nga Austria dhe Gjermania, menjëherë sapo ardhja e Hitlerit në pushtet e bëri të qartë për shumë njerëz se hebrejtë ishin të rrezikuar në të gjithë Europën.
Përpjekjet e Bernsteinit rezultuan në ardhjen e shumë hebrejve të Europës Qendrore drejt Shqipërisë në vitin 1933, për të kaluar pastaj në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Afrikën e Jugut, Turqi e në vende të tjera. Kjo u bë e mundur nga konsullatat shqiptare, që lëshuan viza turistësh dhe tranzite. Regjistrimet tregojnë, për shembull, se 100 hebre erdhën nga Viena në Shkurt të vitit 1939, 95 familje hebre erdhën në Shqipëri, kryesisht nga Austria dhe Gjermania. Sapo erdhën në Shqipëri emigrantët e rinj morën përkrahje nga Komuniteti i hebrejve të Shqipërisë, por shumë prej tyre iu dhanë leje qëndrimi, në mënyrë që ata të mund të punonin. Qeveria e Zogut, atëherë, mori pjesë aktive jo vetëm në sjelljen e këtyre hebrejve në Shqipëri, por ishte gjithashtu e interesuar për mirëqenien e tyre sapo ata të arrinin”.
Pyetja që ,mbetet është se cili ishte motivi i shqiptarëve, që mbrojtën jo vetëm hebrejtë e Shqipërisë, por edhe hebrejtë e huaj, për shumë e shumë kohë. “Unë jam i mendimit se ka më tepër për të shpjeguar këtë qëndrim. Tradita shqiptare e mikpritjes dhe besa, natyrisht, që luajnë një rol shumë të rëndësishëm”, flet historiani.
Herman Bernstein shkruan se: “Në Shqipëri nuk ka asnjë gjurmë diskriminimi kundër hebrejve sepse Shqipëria është një ndër vendet e pakta në Europë ku paragjykimi dhe urrejtja fetare nuk ekzistojnë.”
Dhe kjo fjali lapidare i takon pikërisht njerëzve të saj, mu atyre që e ndihmuan mbijetesën e tyre.
Aushvic u ndërtua në vitin 1940 në një fshat të vogël të Polonisë, që sot futet në qytetin e Bremës. Qysh atë vit në barakat e tij përcillen 728 të burgosur polakë. Më pas ajo kthehet në kampin më famëkeq të përqendrimit në 40 filiale, që ngrihen afër fonderive, minierave dhe fabrikave ku shfrytëzoheshin të burgosurit. Ishte kaq i tmerrshëm, saqë mbyllja e tij, kremtohet si një ditë e përbotshme…(Javanews)
