Lufta në Lindjen e Mesme po shkakton një rritje rekord të çmimit të karburantit për avionët, duke vënë në vështirësi veçanërisht kompanitë low cost. Analistët paralajmërojnë se vijimi i krizës mund të çojë disa kompani drejt humbjeve financiare të konsiderueshme, ndërsa udhëtarët mund të përballen me tarifa më të larta.
Çmimi i karburantit “shkakton kaos”
Çmimi i karburantit për avionët, i njohur si jet fuel, ka arritur nivele historike, duke surprizuar edhe ekspertët e sektorit. June Goh, analiste e kompanisë Sparta, e përshkruan situatën si “kaos total”: çmimi i jet fuel po arrin të kushtojë më shumë se dy herë sa nafta bruto, një skenar që nuk ishte parashikuar.
Roli i Ngushticës së Hormuzit
Konflikti me Iranin ka destabilizuar prodhimin energjetik në rajon dhe ka ndërprerë trafikun në ngushticën e Hormuzit, një rrugë kyçe për importet europiane të karburantit për avionët (rreth 50% kalon aty).
Po ashtu, rafineria e Al-Zourit në Kuwait siguron rreth 10% të importeve europiane të jet fuel-it, sipas Energy Intelligence.
Efektet e luftës
Në dhjetor 2025, IATA (Shoqata Ndërkombëtare e Transportit Ajror) parashikonte një fitim neto prej 41 miliardë dollarësh për vitin 2026, me çmimin mesatar të naftës Brent në 62 dollarë për fuçi dhe jet fuel në 88 dollarë. Por tani, Brent ka arritur 92.69 dollarë, duke çuar jet fuel-in në 131 dollarë për ton, mbi 50% më shumë se parashikimet. Në Europë, çmimi ka kaluar nga 830 në mbi 1.500 dollarë për ton, nivelet më të larta që nga 2022.
Fitimet pothuajse zhduken
Vetëm një 3-mujor me çmim mbi 123 dollarë për jet fuel rrit faturën energjetike të kompanive nga 252 miliardë në 293 miliardë dollarë, duke zhdukur fitimet e parashikuara.
Për më tepër, përdorimi i karburantit të qëndrueshëm (SAF), më i shtrenjtë deri në pesë herë, mund të rrisë presionin mbi kompanitë europiane.
Hedging dhe mbrojtja ndaj rritjes së çmimit
Sipas Fitch, shumica e kompanive EMEA kanë mbuluar rreth 50-80% të karburantit për tre muajt e ardhshëm me çmime më të favorshme. Ryanair ka blerë 80% të karburantit për periudhën prill 2026–mars 2027 me 67 dollarë, duke e bërë atë relativisht të mbrojtur, megjithatë faturat mund të rriten deri në 208 milionë euro në 2027.
EasyJet ka mbulim më të kufizuar (62%), duke rrezikuar humbje më të mëdha, ndërsa Wizz Air parashikon një humbje prej rreth 250 milionë euro për vitin financiar 2026–2027, me aksionet që ranë mbi 24% në pesë ditët e fundit.
Oferta e kufizuar nga Azia dhe efektet në SHBA
Rafineritë aziatike nuk po rrisin eksportet drejt Europës, duke e bërë furnizimin më të paqëndrueshëm.
Në SHBA, çmimi i jet fuel ka rritur 60% në pak ditë. Scott Kirby, CEO i United Airlines, paralajmëron për ndikim të konsiderueshëm në rezultatet e tremujorëve të parë dhe të dytë, pasi kompanitë amerikane zakonisht nuk mbulojnë çmimet e karburantit me hedging.
Hedging është një mënyrë që përdorin kompanitë për të “siguruar” çmimin e karburantit që do të blejnë në të ardhmen. Për shembull, një kompani mund të blejë një pjesë të karburantit tani, me një çmim të fiksuar, edhe pse do ta përdorë pas disa muajsh.
