Kievi duhet të ruajë marrëdhëniet pragmatike me Beogradin, por pa e ngatërruar bashkëpunimin me një rreshtim gjeopolitik.
Serbia mund të jetë një partner i dobishëm për Ukrainën në fusha si energjia, infrastruktura, siguria ushqimore, tregtia dhe ndihma humanitare, ndërsa në të njëjtën kohë vazhdon të mbajë lidhje të forta politike dhe ekonomike me Moskën.
Takimi mes Volodymyr Zelenskyt dhe Aleksandar Vuçiçit në Beograd solli marrëveshje për thellimin e bashkëpunimit ekonomik dhe humanitar, si dhe një angazhim për të punuar drejt një marrëveshjeje të tregtisë së lirë deri në fund të vitit 2026. Për Ukrainën, e cila ndodhet në një luftë të gjatë dhe ka nevojë për sa më shumë partnerë, këto janë zhvillime me vlerë praktike.
Por marrëdhënia ka një kufi të rëndësishëm: Serbia nuk po bëhet aleate e Ukrainës në kuptimin strategjik. Beogradi nuk është bashkuar me sanksionet e Bashkimit Evropian kundër Rusisë dhe vazhdon të ruajë kanale të rëndësishme politike dhe ekonomike me Kremlinin. Edhe në opinionin publik serb mbeten të pranishme narrativa pro-ruse.
Kosova, pika më e ndjeshme
Kontradikta bëhet edhe më e dukshme kur marrëdhënia shihet përmes çështjes së Kosovës.
Serbia mbështet nominalisht integritetin territorial të Ukrainës, ndërsa Zelensky ka falënderuar Beogradin për respektimin e sovranitetit ukrainas, përfshirë qëndrimin ndaj Krimesë. Por në të njëjtën kohë, Ukraina vazhdon të mos e njohë pavarësinë e Kosovës.
Kjo është një çështje veçanërisht e ndjeshme për Ukrainën, sepse një pjesë e madhe e argumentit të saj ndërkombëtar kundër Rusisë bazohet pikërisht te parimet e sovranitetit, integritetit territorial dhe të drejtës së popujve për të përcaktuar të ardhmen e tyre.
Mosnjohja e Kosovës nga Ukraina, megjithatë, nuk do të thotë domosdoshmërish se Kievi duhet të kundërshtojë pjesëmarrjen e Kosovës në institucionet evropiane. Në vitin 2023, Ukraina abstenoi gjatë procesit që çoi përpara aplikimin e Kosovës për anëtarësim në Këshillin e Evropës, duke treguar se politika e mosnjohjes nuk është domosdoshmërisht e barabartë me kundërshtimin e integrimit ndërkombëtar të Kosovës.
Serbia mund të jetë partnere, por jo model
Për Ukrainën ka arsye konkrete për të ruajtur marrëdhëniet me Serbinë. Municion i prodhuar në Serbi ka mbërritur në Ukrainë përmes vendeve të treta, ndërsa Beogradi ka ofruar ndihmë humanitare dhe ka shprehur gatishmëri për të kontribuar në rindërtimin e Ukrainës.
Por këto zhvillime nuk duhet të interpretohen si shenjë e një shkëputjeje strategjike të Serbisë nga Rusia.
Për Kievin, qasja më e dobishme do të ishte ndarja e bashkëpunimit praktik nga qëndrimet politike të Beogradit. Ukraina mund të punojë me Serbinë aty ku ka interesa të përbashkëta, pa e paraqitur atë si aleat apo si model politik për Ballkanin.
Kosova ka një argument të fortë ndaj Ukrainës
Kosova, nga ana tjetër, ka mbështetur në mënyrë të qartë Ukrainën pas pushtimit rus. Prishtina është rreshtuar me sanksionet e BE-së ndaj Rusisë, ka ofruar ndihmë humanitare dhe ushtarake dhe ka pritur gazetarë ukrainas.
Pikërisht për këtë arsye, Kievi përballet me një dilemë diplomatike: si të ruajë marrëdhëniet me Serbinë pa krijuar përshtypjen se po sakrifikon parimet e sovranitetit dhe vetëvendosjes që vetë Ukraina kërkon të mbrojë në rastin e saj.
Një zgjidhje do të ishte që Ukraina të ruajë pozicionin formal për mosnjohjen e Kosovës, por njëkohësisht të mbështesë qartë sigurinë, pjesëmarrjen ndërkombëtare dhe normalizimin e marrëdhënieve të Kosovës me Serbinë.
Mësimi për diplomacinë ukrainase
Çështja nuk është nëse Ukraina duhet të flasë me Serbinë. Duhet të flasë. Një vend në luftë nuk mund të përballojë luksin të refuzojë çdo marrëdhënie me shtetet që nuk ndajnë plotësisht pozicionin e tij.
Por Kievi duhet të jetë i qartë për kufijtë politikë të këtij bashkëpunimi.
Sovraniteti, integriteti territorial dhe e drejta e shteteve të vogla për të zgjedhur të ardhmen e tyre nuk mund të zbatohen në mënyrë selektive. Nëse Ukraina kundërshton doktrinën ruse se një fuqi e madhe ka të drejta të veçanta mbi fqinjët e saj për shkak të historisë, etnisë apo interesave strategjike, atëherë i njëjti parim duhet të aplikohet edhe në Ballkan.
Për këtë arsye, Kievi mund të vazhdojë bashkëpunimin me Beogradin, por paralelisht duhet të thellojë kontaktet me Prishtinën dhe të mbështesë një proces normalizimi që nuk i jep asnjë shteti të drejtën të përcaktojë të ardhmen politike të një tjetri.
Në fund, Ukraina mund t’i mbajë të dyja qëndrimet njëkohësisht: të bashkëpunojë me Serbinë aty ku kjo i shërben interesave të saj dhe të mbrojë me konsekuencë parimin e sovranitetit dhe vetëvendosjes. Pikërisht kjo do ta bënte diplomacinë e Kievit në Ballkan më të besueshme dhe më të qëndrueshme.(AP)
