Vetëm një ditë pasi gratë me ngjyrë, edhe një herë, mbrojtën demokracinë amerikane në Georgia, burrat e bardhë po sulmonin vetë simbolin e asaj demokracie në Uashington DC. Sulmi i parë u montua nga brenda, nga një grup anëtarësh kongresistë republikanë, të cilët sfiduan fitoren e Joe Biden në zgjedhje. Sulmi i dytë filloi jashtë, si një protestë pro-Trump dhe “Stop Vjedhjes”, dhe përfundoi brenda, me një turmë protestuesish të ekstremit të djathtë që depërtuan në kordonin e dobët të policisë dhe hynë ilegalisht në Capitol-in e SHBA.

Unë kam studiuar të djathtën ekstreme ndërkombëtare për gati 30 vjet tani dhe nuk i kam parë kurrë aq të guximshëm sa në vitet e fundit. Për të qenë të qartë, kjo nuk ka të bëjë vetëm me Donald Trump ose SHBA. Vetëm vitin e kaluar, protestuesit e djathtë të ekstremit antivaksinë u përpoqën të sulmojnë Reichstag, parlamentin gjerman, gjithashtu duke u përballur me një rezistencë të dobët të policisë.

Dhe në Holandë, fermerët e zemëruar, të udhëhequr shpesh nga Forca e Mbrojtjes së Fermerëve të ekstremit të djathtë, kanë shkatërruar zyrat qeveritare dhe duke kërcënuar politikanët që nga viti 2019. Edhe më larg, në 2006, turmat e ekstremit të djathtë sulmuan selinë e televizionit shtetëror hungarez dhe luftuan me policinë për javë të tëra në rrugët e Budapestit – e që ishte fillimi i radikalizimit dhe kthimi në pushtet i kryeministrit aktual Viktor Orban.

Ajo që ndodhi, megjithatë, ishte e kundërta: idetë e ekstremit të djathtë dhe njerëzit ishin të integruar në vend se t’i përjashtoheshin.

Si në shumë gjëra të tjera, Donald Trump ka qenë një katalizator i madh i këtij procesi, por jo iniciatori i tij. Radikalizimi i krahut të djathtë amerikan i paraprin Trump me dekada. Madje i parapriu Tea Party, e cila më së shumti ndihmoi për të sjellë ekstremin e djathtë në zemër të partisë Republikane. Padyshim, racizmi ka qenë thelbësor për partinë që kur ata filluan “strategjinë e tyre jugore” famëkeqe në vitet 1970, e cila solli jugorët e bardhë në partinë Republikane, por kjo shkon përtej kësaj. Radikalizimi nuk është vetëm ideologjik, por është antisistemik.

Në dekadat e kaluara politikanët dhe ekspertët e djathtë i janë ofruar në mënyrë oportune elektoratit të ekstremit të djathtë duke i përkufizuar ata si “njerëzit e vërtetë” dhe duke deklaruar këtë pakicë me zë të lartë, si një shumicë të heshtur të viktimizuar.

Ndërsa ky është përsëri një proces shumë më i gjerë, ai ka luajtur shumë fort në SHBA, ku u përforcua nga një rrjet mediatik “konservator” në lulëzim, nga radio të vogla në Fox News, si dhe infrastruktura ende e frikshme e së djathtës fetare . Ishte aq e suksesshme kjo strategji, sa që, tashmë para se Trump të fitonte presidencën, një shumicë e ungjillorëve të bardhë besonin se “diskriminimi ndaj të bardhëve tani është po aq kritik sa diskriminimi ndaj jo të bardhëve”. Një vit më vonë, një sondazh zbuloi se një shumicë e ungjillorëve të bardhë besonin se ata janë më të diskriminuar sesa myslimanët në SHBA.

Ligjërimi i “viktimës së bardhë” nuk është më një fenomen thjesht i djathtë, megjithatë. Kurdoherë që sukseset e ekstremit të djathtë zënë në befasi mediat dhe politikat kryesore, ato mbivlerësojnë dhe kalojnë nga denoncimi ose injorimi i “racistëve” në mbrojtjen apo edhe ekzaltimin e tyre. Për vite tani, gazetarët dhe politikanët kanë minimizuar rëndësinë e racizmit dhe po shtyjnë rrëfimin e “ankthit ekonomik”. Racistët u bënë “të majtët e thellë” ose thjesht “populli” – madje edhe në vendet ku e djathta ekstreme mezi mblodhi mbi 10% të votave kombëtare.

Padyshim, disa politikanë dhe ekspertë të djathtë me të vërtetë besojnë në propagandën e tyre, por shumica dërrmuese e dinë shumë mirë që elektorati i ekstremit të djathtë përbën vetëm një pakicë të popullsisë dhe se njerëzit e bardhë – pavarësisht nëse janë Ungjillorë apo jo – nuk përballen aq afër me diskriminimin si myslimanët, ose grupe të tjera jo të bardha dhe jo-kristiane. Dhe nëse ata nuk e besojnë atë, atëherë bëjuni atyre këtë pyetje: a mendoni vërtet se këta protestues do ta kishin arritur në Capitol nëse do të kishin qenë afrikano-amerikanë apo myslimanë?

Shumica e politikanëve dhe ekspertëve ndoshta fillimisht iu drejtuan këtyre grupeve për arsye oportuniste, duke shpresuar të fitonin mbështetjen e ekstremit të djathtë. Por ndërsa e djathta ekstreme inkurajohej gjithnjë e më e dhunshme, e djathta bazë u frikësua gjithnjë e më shumë. Shumë politikanë të zakonshëm dhe elita të tjera nuk guxojnë më të flasin kundër të djathtës ekstreme, duke pasur frikë të kërcënohen personalisht dhe politikisht nga turma e tyre.

Dhuna politike, gjithnjë e më e guximshme dhe e hapur e bandave dhe turmave të ekstremit të djathtë duhet të jetë një thirrje zgjimi për të gjithë mundësuesit dhe shitësit e produkteve, të djathta ekstreme. Ju nuk i kontrolloni ato. Ata ju kontrollojnë. Dhe ndërsa këto banda nuk përfaqësojnë pjesën më të gjerë të popullsisë që ka pikëpamje të ekstremit të djathtë, ose mbështet kandidatë dhe parti të ekstremit të djathtë, në thelb ata ndajnë një botëkuptim të ngjashëm. Dhe në këtë këndvështrim nuk ka hapësirë ??për nuanca ose kompromis. Ju jeni ose një aleat, sipas kushteve të tyre, ose një armik. Dhe për ta, nuk ka mëshirë për armiqtë, madje as për ish-aleatët. Thjesht pyesni guvernatorin e Georgias, Brian Kemp, ose Brad Raffensperger, sekretarin e shtetit.

Prandaj është koha që gazetarët, politikanët dhe ekspertët liberal- demokratë, më në fund të shohin ekstremin e djathtë për atë që është: një kërcënim për demokracinë liberale. Një kërcënim i frikshëm, me siguri, por edhe një kërcënim mund të ketë sukses vetëm me ndihmën e heshtur të rrjedhës së zakonshme, ose nga koalicionet oportuniste ose nga mos-përgjigjet frikacake. Ne nuk jemi në vitet 1930. Sot, shumica dërrmuese e amerikanëve dhe evropianëve mbështesin demokracinë liberale. Por ata janë bërë shumica e heshtur, gjithnjë e më shumë të injoruar dhe të pambrojtur nga përfaqësuesit e saj.

Është koha për t’i dalë ballë ekstremit të djathtë dhe për demokracinë liberale. Është koha të thërrasim racizmin dhe diskurset dhe sjelljet jodemokratike të ekstremit të djathtë. Dhe është koha për të refuzuar qartë dhe hapur narrativën toksike të viktimave të bardha. Sigurisht, ne duhet të pranojmë luftën e pjesëve të popullsisë së bardhë, veçanërisht fermerëve dhe punëtorëve, por jo në kurriz të popullsisë jo të bardhë ose të demokracisë liberale.

*Cas Mudde është një kolumnist amerikan i The Guardian/

Përkthimi i Gazeta Shqip