Nga Dr. Gafur Muka*
Deri para pak kohësh, në përgjigjen pohuese ndaj kësaj pyetje, dukej sikur kishe mbështetjen e plotë të opozitës dhe, së paku, neutralitetin e shumicës. Po tani?
Duket qartë që balanca ka ndryshuar. Opozita shprehet dakord për sistemin ekzistues të listave të mbyllura, ndërkohë që shumica vazhdon të duket e painteresuar. Flamurin e kërkesës për ndryshimin e sistemit tani po e mban vetëm ajo që është opozitë në parlament. Në këto kushte shtrohet pyetja: si do të vejë halli i sistemit zgjedhor? Mundësia më e madhe është që të mbetet ky që është. Pra, në zgjedhjet e rradhës përsëri të kemi deputetë ata që janë dele të kryetarëve. Personalisht mendoj që kjo situatë i intereson shumicës, ndërsa për opozitën është dekurajim i shpresës për ndryshim. E them këtë nisur nga pritshmëria që ekziston tek përkrahësit e saj. Këta, dmth përkrahësit, nuk e kanë hallin shumë tek zgjedhjet e “krahut të tyre” por tek ato të krahut kundërshtar. Ata janë të bindur që Edi Rama, si usta i vjetër, do dijë kë të caktojë në lista, në mënryrë që të vazhdojë të qeverisë si “luan i vërtetë”. Dhe kjo bindje natyrisht që ua prish humorin. Prandaj ata e duan ndryshimin e sistemit. Edhe pse, po ta analizosh teorikisht, edhe sistemi ekzistues nuk ka arsye pse të mos funksionojë. Teorikisht ama, pasi praktikisht, përveç asaj që përmendëm ka edhe shkaqe të tjera që e favorizojnë ndryshimin.
Së pari, sistemi ekzistues ka dështuar në rezultat. Në zbatim të tij, në Parlament, kanë hyrë shumë individë pa personalitet, duke nënkuptuar me këtë jo krejt padijen e tyre, por edhe zellin për t’u vënë në shërbim të kryetarit. Natyrisht, deputetët duhet ti nënshtrohen vullnetit politik të partisë. Dhe kur thuhet “vullneti politik i partisë”, kihet parasysh që vendimmarrja është vërtet e strukturave të saj dhe jo thjesht e kryetarit apo një grupi të vogël rreth tij. Dalja nga rrjeshti duhet të jetë shumë e argumentuar dhe bindëse për antarësinë e partisë. Ndërkohë ajo që ka ndodhur është “deleria” e deputetëve. Në bindjen e elektoratit ky është një difekt i sistemit.
Së dyti, sistemi ekzistues është i dëmtuar në imazh. Po ta pyesësh elektoratin për cilësinë e deputetëve të tanishëm në krahasim me cilësinë e deputetave të zgjedhur me sistemin mazhoritar përgjigja, në shumicën dërrmuese, do ishte që deputetët e mëparshëm ishin “lule” në krahasim me këta të tanishmit.
Ka lidhje sistemi me këtë? Nuk mund të mohohet lidhja, pasi përgjegjësia e individit dhe angazhimi i tij kushtëzonin suksesin. A duhet atëhere t’i kthehemi këtij sistemi? Në përgjigjen pozitive, kundërshtimet lidhen me bindjen se individët që do përzgjidhen me këtë sistem do jenë të fuqishmit oligarkë. Natyrisht që kjo nuk përjashtohet, por ama të mos harrojmë se aktualisht ekziston një kuadër ligjor që ua vështirson deri në pamundësi individëve me precedentë penalë, pra edhe oligarkëve që të bëjnë hatanë, guximin për të kandiduar. Ligji i dekriminalizimit psh i fut në “birë të gjilpërës” kandidatët me precedentë penalë. Edhe oligarkëve të fuqishëm ai ua nxjerr “në pazar” bëmat e tyrë të paligjëshme. Kështu ata do mendohen mirë kur të vendosin për shpalljen e kandidaturës.
Më shumë zvogëlohet reziku me sistemin me lista të hapura. Në këtë rast edhe politika vetë do angazhohet në seleksionimin e kandidaturave që politikisht të jenë aktive dhe moralisht të pëlqyeshme nga elektorati.
Sa i përket diskutimit të mëtejshëm për sistemin ekzistues, opozita duhet të marrë në konsideratë faktin që elektorati i saj e shikon sistemin edhe si një vullnet të Edi Ramës. Në këtë kuptim, dakordësia për ta mbajtur këtë sistem, gjykohet si një lëshim që i bëhet kryeministrit ekzistues. Dhe kjo është shumë për votuesit e “Rama ik”.
Me siguri ka edhe plot arsye të tjera në favor të ndryshimit të sistemit, siç ka edhe argumente në favor të mosndryshimit. Opozita e ka shansin të mendohet mirë duke analizuar ndikimin që ka vendimmarrja e saj në elektorat. Ky i fundit ka nevojë t’a ndjejë frymën kundër status quo-së së tanishme.
*Pedagog
