Nga Thoma Gëllçi
Ngjarjet e fundit në Zvërnec dhe protestat e zhvilluara në Tiranë kanë nxjerrë në skenë edhe teori spiunazhi e komplote ndërkombëtare kundër një resorti turistik që pritet të ndërtohet në Shqipëri. Studiot televizive të Tiranës janë mbushur me specialistë të vetëshpallur, të cilët përpiqen të shpjegojnë panikun e madh që, sipas tyre, ka përfshirë Greqinë fqinje.
Madje, një deputete bionde me titullin “doktoreshë” deklaroi në televizionin publik se protestat në Tiranë janë “të mirëfinancuara”, duke lënë të kuptohet se para të mëdha po derdhen nga Greqia për të penguar ndërtimin e resortit. Një analist tjetër, i njohur për ekspertizën e tij universale që shtrihet nga ekonomia te gjeopolitika e deri te spiunazhi ndërkombëtar, arriti deri aty sa të sugjeronte se elementë rusë kishin depërtuar në protestat e Tiranës.
Kështu, një debat që duhej të ishte për transparencën, procedurat, mjedisin, zhvillimin ekonomik dhe interesin publik, u shndërrua papritur në një roman me agjentë të huaj, shërbime sekrete, financime të errëta dhe komplote rajonale.
Të besosh se Greqia ka frikë nga një resort në Zvërnec është njësoj si të besosh se Turqia po shqetësohet sepse në Elbasan po ndërtohet një xhami.
Greqia ka mbi gjashtë mijë ishuj e ishujza, qindra destinacione turistike të njohura në mbarë botën, aeroporte ndërkombëtare, marina moderne, porte kroçerash dhe një industri turistike të ndërtuar ndër dekada. Ajo pret dhjetëra milionë turistë çdo vit dhe është një nga fuqitë turistike të Mesdheut. Por, sipas disa analistëve tanë, mjafton të ngulësh një tabelë ndërtimi në Zvërnec dhe menjëherë fillon paniku në Athinë.
Madje, sipas kësaj logjike, Korfuzi qenka duke humbur gjumin, ministria greke e Turizmit paska ngritur shtabin e emergjencës dhe investitorët grekë po pyesin me ankth se çfarë do të ndodhë pas ndërtimit të resortit shqiptar.
Ka vetëm një problem me këtë teori: turizmi nuk funksionon kështu.
Turizmi modern nuk është një lojë ku fitimi i njërit është humbja e tjetrit. Sot, pjesa më e madhe e industrisë turistike funksionon në mënyrë rajonale dhe ndërkombëtare. Paketat turistike janë shpesh multinacionale. Kroçerat ndalojnë në disa porte të ndryshme gjatë të njëjtit udhëtim. Jahtet lëvizin nga marina në marinë. Turistët që vizitojnë Greqinë shpesh kalojnë edhe në Shqipëri, ashtu siç turistët që zbulojnë Shqipërinë vizitojnë edhe destinacione greke.
Një kroçerë që ndalon në Korfuz mund të ndalojë të nesërmen në Sarandë. Një turist që kalon pushimet në Ishujt Jonianë mund të vendosë të kalojë një ditë në rivierën shqiptare. Një jaht që ankorohet në Greqi mund të vazhdojë rrugën drejt porteve shqiptare. Në këtë kuptim, një turizëm i zhvilluar në Greqi ndihmon edhe Shqipërinë, ashtu siç një Shqipëri më tërheqëse turistikisht mund të sjellë më shumë lëvizje dhe interes për të gjithë rajonin.
Prandaj ideja se Athina po financon protesta për t’u mbrojtur nga një resort në Zvërnec tingëllon më shumë si skenar për një serial politik sesa si analizë serioze ekonomike.
Akoma më interesante bëhet historia kur në diskutim futen emrat e Jared Kushnerit dhe Ivanka Trumpit. Në atë moment duket sikur nuk po flasim më për një investim privat, por për një çek magjik pa kufi financiar. Sapo përmendet mbiemri Trump, disa sillen sikur miliardat kanë mbërritur tashmë në bankat shqiptare, turistët janë duke zbritur nga avionët dhe zhvillimi ekonomik është garantuar për një shekull.
Pas naftës së Shpiragut, hidrogjenit të Bulqizës dhe gjithë pasurive të tjera që herë pas here na premtojnë begati të menjëhershme, duket se shpresa shqiptare për t’u bërë e pasur pa shumë mundim nuk është shuar. Tashmë shpresa e radhës quhet Zvërnec dhe dhëndri i Donald Trumpit.
Emri i një familjari të presidentit amerikan është shndërruar në një lloj karte të bardhë që zëvendëson çdo procedurë. Nuk ka më nevojë për gara të hapura. Nuk ka më nevojë për konkurrencë ndërkombëtare. Nuk ka më nevojë të pyesësh nëse ka investitorë të tjerë të interesuar, nëse mund të ketë oferta më të mira apo nëse shteti po negocion kushtet më të favorshme për qytetarët e vet.
Logjika e re është e thjeshtë: nëse projekti lidhet me një emër të njohur, atëherë pyetjet bëhen të tepërta.
Transparenca konsiderohet bezdi. Gara shihet si pengesë. Konkurrenca interpretohet si mosmirënjohje.
Po sikur nesër të paraqitet një investitor tjetër me më shumë kapital, më shumë përvojë dhe një ofertë më të favorshme për shtetin shqiptar? Po sikur të paraqiten pesë investitorë? Po sikur të paraqiten dhjetë? Pikërisht për këto arsye ekzistojnë procedurat konkurruese në çdo ekonomi normale: që shteti të zgjedhë ofertën më të mirë dhe jo emrin më të famshëm.
Askush nuk është kundër investimeve. Shqipëria ka nevojë për investime serioze, të mëdha dhe afatgjata. Por investimi nuk është sinonim i përjashtimit nga rregullat. Emri i investitorit nuk mund të zëvendësojë ligjin. Miqësia politike nuk mund të jetë alternativë e konkurrencës së ndershme.
Interesant është fakti se nga Zvërneci po dridhet vetëm Greqia. Deri tani nuk kemi parë ndonjë shenjë paniku në Mal të Zi, as në Kroaci. Nga Italia nuk ka mbërritur ende asnjë sinjal alarmi. Ndoshta ekspertët tanë të gjeopolitikës nuk kanë arritur ende të zbulojnë komplotin adriatik.
Ndërkohë, teoritë se Greqia po dridhet nga frika e Zvërnecit mbeten po aq bindëse sa pretendimi se një resort i vetëm do të ndryshojë ekuilibrat turistikë të gjithë Mesdheut. Ndoshta do të ishte më e dobishme të flisnim më pak për ankthin imagjinar të Athinës dhe më shumë për pyetjet reale që lidhen me transparencën, procedurat, interesin publik dhe mënyrën se si administrohet pasuria e përbashkët e shqiptarëve.
