Nga Rudina Koromani
Psikologe Klinike
Xhelozia është një emocion njerëzor normal kur shfaqet në mënyrë kalimtare dhe proporcionale. Ajo bëhet problematike kur merr përmasa të vazhdueshme, irracionale dhe shkatërruese. Në këtë rast flasim për xhelozi patologjike, një gjendje që prek jo vetëm individin që e përjeton, por edhe partnerin dhe vetë marrëdhënien.
SHENJAT KLINIKE TË XHELOZISË PATOLOGJIKE
Xhelozia patologjike karakterizohet nga dyshime të vazhdueshme për pabesi, edhe në mungesë të provave reale. Individi mund të përfshihet në kontroll kompulsiv të telefonit, rrjeteve sociale, mesazheve apo lëvizjeve të partnerit. Sjellje neutrale interpretohen në mënyrë paranojake, duke u kthyer në “prova” të tradhtisë.
Shpesh shfaqet një nevojë e tepruar për sigurim emocional, e cila nuk e qetëson ankthin, por e përforcon atë. Zemërimi, shpërthimet emocionale, fajësimi dhe përpjekjet për të izoluar partnerin janë shenja paralajmëruese serioze. Në forma të rënda, bindja për tradhtinë bëhet e patundur dhe merr karakter deluzional, e njohur klinikisht si Sindroma e Othellos.
SHKAQET PSIKOLOGJIKE
Nga këndvështrimi klinik, xhelozia patologjike lidhet me vetëvlerësim të brishtë, frikë të thellë nga braktisja dhe stile të pasigurta të lidhjes emocionale. Shpesh ajo buron nga plagë të hershme marrdhënore, përvoja humbjeje, tradhtie apo rritje në ambiente emocionalisht të paqëndrueshme.
Kjo gjendje mund të shoqërohet me vështirësi në rregullimin emocional, mungesë mentalizimi dhe tipare të caktuara të çrregullimeve të personalitetit, veçanërisht atij kufitar/borderline, paranoid apo narcisist i brishtë. Në thelb, problemi nuk është dashuria e tepërt, por ankthi i pakontrolluar i humbjes dhe varësia emocionale nga tjetri.
RREZIQET DHE PASOJAT
Xhelozia patologjike përbën rrezik real për shëndetin mendor dhe sigurinë emocionale. Ajo shpesh shndërrohet në dhunë psikologjike përmes kontrollit, frikësimit dhe fajësimit të vazhdueshëm. Në disa raste, kjo dinamikë mund të degjenerojë edhe në dhunë fizike… divorcet janë të pashmangshme nëse individi me xhelozi patologjike nuk ndihmohet të tejkalojë problemin.
Marrëdhënia humbet hapësirën e sigurisë, besimit dhe autonomisë, duke çuar në izolim emocional, ankth kronik dhe depresion. Partneri i ekspozuar ndaj kësaj sjelljeje shpesh humbet ndjenjën e vetvetes dhe lirinë personale.
KUR KËRKOET NDIHMË PROFESIONALE
Ndihma profesionale është e domosdoshme kur dyshimi nuk qetësohet pavarësisht sigurimeve, kur kontrolli rritet me kalimin e kohës dhe kur marrëdhënia shoqërohet me frikë, kërcënim apo humbje lirie.
Trajtimi psikoterapeutik fokusohet në rritjen e vetëdijes emocionale, ndërtimin e një vetëvlerësimi të qëndrueshëm, përpunimin e plagëve të hershme dhe vendosjen e kufijve të shëndetshëm relacionalë.
Xhelozia patologjike nuk është shenjë dashurie, por shenjë pasigurie dhe rreziku emocional.
