Pavarësisht reformës së thellë në drejtësi dhe procesit disa vjeçar të rivlerësimit të magjistratëve, Shqipëria vijon të ketë një nga numrat më të ulët të gjyqtarëve në raport me popullsinë në Europë.
Sipas të dhënave të Eurostat për vitin 2024, të përpunuara nga “Monitor”, Shqipëria kishte vetëm 9.66 gjyqtarë profesionistë për çdo 100 mijë banorë. Për vendin tonë, Eurostat raporton numrin total të gjyqtarëve, ndërsa raporti për 100 mijë banorë është përllogaritur nga redaksia.
Nga 32 vende europiane dhe të rajonit për të cilat ka të dhëna, Shqipëria renditet e nënta nga fundi për numrin e gjyqtarëve në raport me popullsinë. Më pak gjyqtarë se Shqipëria kanë vetëm Suedia, Malta, Polonia, Italia, Çekia, Spanja, Austria dhe Irlanda.
Në krahasim me vendet e Ballkanit Perëndimor, diferenca është e ndjeshme. Mali i Zi ka 42.49 gjyqtarë për 100 mijë banorë, Serbia 40.18, ndërsa Maqedonia e Veriut 20.15.
Kjo do të thotë se Mali i Zi ka mbi katër herë më shumë gjyqtarë në raport me popullsinë sesa Shqipëria, ndërsa Serbia rreth katër herë më shumë. Për Bosnjë-Hercegovinën dhe Kosovën nuk ka të dhëna në tabelën përkatëse të Eurostat.
Numri i ulët i gjyqtarëve në Shqipëri lidhet edhe me tkurrjen e trupës gjyqësore gjatë procesit të rivlerësimit. Largimet, dorëheqjet dhe shkarkimet nuk janë zëvendësuar me të njëjtin ritëm nga emërimet e reja, duke sjellë vende vakante në gjykata dhe rritje të numrit të çështjeve të mbartura.
Kjo situatë ka ndikuar në kohëzgjatjen e proceseve gjyqësore dhe është kthyer në një nga problematikat kryesore të sistemit të drejtësisë.
Shqipëria ndër vendet me më pak gra gjyqtare
Të dhënat e Eurostat tregojnë gjithashtu se Shqipëria ka një përqindje prej 55% të grave gjyqtare, një nga nivelet më të ulëta në Europë.
Në krye të renditjes për numrin e gjyqtarëve profesionistë në raport me popullsinë qëndron Kroacia me 43.32 gjyqtarë për 100 mijë banorë. Pas saj renditen Mali i Zi me 42.49, Serbia me 40.18 dhe Sllovenia me 40.16.
Nivele të larta regjistrojnë edhe Luksemburgu me 36.01 gjyqtarë për 100 mijë banorë, Bullgaria me 35.37 dhe Rumania me 35.31.
Në vende si Gjermania raporti është 26.3 gjyqtarë për 100 mijë banorë, në Greqi 26.06, ndërsa në Finlandë dhe Estoni përkatësisht 19.38 dhe 18.11.
Në nivel të Bashkimit Europian, numri mesatar i gjyqtarëve ka rënë gjatë dekadës së fundit. Në vitin 2024, BE kishte mesatarisht 15.7 gjyqtarë profesionistë për 100 mijë banorë, nga 17.7 që ishte në vitin 2014.
Irlanda ka numrin më të ulët në Europë, me vetëm 3.64 gjyqtarë për 100 mijë banorë. Pas saj renditen Austria me 4.32, Spanja me 6.18, Çekia me 6.72 dhe Italia me 7.86.
Megjithatë, krahasimi mes vendeve duhet parë me kujdes, pasi sistemet gjyqësore ndryshojnë nga një shtet në tjetrin, si për nga organizimi, kompetencat e gjykatave dhe roli i personelit tjetër juridik.
Në këtë tregues përfshihen gjyqtarët profesionistë me kohë të plotë ose të pjesshme, të autorizuar për të shqyrtuar çështje civile, penale dhe fusha të tjera, përfshirë gjykatat e apelit.
Nuk përfshihen gjyqtarët joprofesionistë, anëtarët laikë të trupave gjyqësore apo magjistratët që nuk e ushtrojnë funksionin e gjyqtarit si profesion.
