Pothuajse katër vjet pas nisjes së luftës në shkallë të gjerë të Rusisë kundër Ukrainës, udhëheqësit e Bashkimit Evropian janë zotuar të financojnë nevojat ekonomike dhe ushtarake të Kievit për dy vitet e ardhshme, në një mënyrë apo në një tjetër. Ukraina është në nevojë të dëshpëruar për fonde deri në fillim të vitit 2026.
Në samitin e javës së ardhshme, 27 udhëheqësit e BE-së do të vlerësojnë mundësinë e përdorimit të dhjetëra miliarda dollarëve nga asetet e ngrira ruse që mbahen në Evropë, për të ndihmuar në përmbushjen e kërkesave të Ukrainës, të cilat Fondi Monetar Ndërkombëtar i vlerëson në 135 miliardë euro (157 miliardë dollarë).
Një veprim i tillë nuk është ndërmarrë kurrë më parë dhe mbart rreziqe. Banka Qendrore Evropiane ka paralajmëruar se, nëse evropianët shfaqen të gatshëm të konfiskojnë paratë e vendeve të tjera, kjo mund të minojë besimin në monedhën euro. Disa vende anëtare janë gjithashtu të shqetësuara për mundësinë e hakmarrjes nga Rusia.
Belgjika, ku mbahet pjesa më e madhe e aseteve, është kundërshtarja kryesore e planit. Ajo druhet se Rusia do të kundërpërgjigjet, qoftë nëpërmjet gjykatave ose në mënyra më dashakeqe. Një seri incidentesh me dronë pranë aeroporteve dhe bazave ushtarake muajin e kaluar sugjeruan se Kremlini tashmë po vepronte, megjithëse përgjegjësit nuk u identifikuan kurrë publikisht.
Presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, i cili do të kryesojë samitin e 18 dhjetorit, ka këmbëngulur që udhëheqësit të mos largohen nga selia e BE-së në Bruksel derisa të kenë arritur një vendim.
Dy opsionet
Udhëheqësit e BE-së i ngrinë paratë – pjesa më e madhe e të cilave ishin asete të Bankës Qendrore Ruse – për shkak të luftës që Putini nisi në shkurt të vitit 2022. Moska e ka cilësuar këtë skemë si “vjedhje”.
Dy plane kanë dalë në pah. I pari do të ishte një “kredi dëmshpërblimi” që do të përdorte asetet ruse derisa Moska të pranonte të paguante për dëmin e shkaktuar ndaj Ukrainës. Pakkush beson se Presidenti rus Vladimir Putin do të pranonte ndonjëherë të paguante dëmshpërblime.
Plani B do të ishte që BE-ja të merrte hua në tregjet financiare, ashtu siç bëri blloku për të financuar planin masiv të rimëkëmbjes ekonomike pas pandemisë së koronavirusit.
Shumë nga ekonomitë kryesore të Evropës kanë mungesë likuiditeti dhe janë të zhytura në borxhe. Por lufta e Rusisë kundër Ukrainës përbën një kërcënim ekzistencial për bllokun. Vlerësimet e inteligjencës sugjerojnë se Putini mund të nisë një luftë diku tjetër brenda tre deri në pesë vjetësh nëse e mposht Ukrainën.
Asetet përbëjnë një sasi të konsiderueshme parash, potencialisht të gatshme për përdorim.
Komisioni Evropian, dega ekzekutive e BE-së, vlerëson se në Evropë mbahen aktualisht 210 miliardë dollarë asete të ngrira. Shumica dërrmuese – rreth 193 miliardë euro (225 miliardë dollarë) në fund të shtatorit – ndodhen në qendrën belge të kliringut financiar të njohur si Euroclear.
Ka edhe përparësi politike. Nëse BE-ja zgjedh të përdorë asetet, do të kërkohej vetëm “një shumicë e kualifikuar” e vendeve (rreth dy të tretat) për të dhënë dritën jeshile. Huamarrja në tregjet financiare do të duhej të mbështetej nga të gjithë, që do të thotë se edhe një votë e vetme kundër do ta rrëzonte idenë.
Gjatë vitit të kaluar, Hungaria ka bllokuar mbështetjen e BE-së për Ukrainën në pothuajse çdo hap. Qeveria në Sllovaki po fillon gjithashtu të kundërshtojë. Një udhëheqës i ri dhe thellësisht nacionalist në Republikën Çeke mund ta ndërlikojë më tej vendimin. Shmangia e vetos është në interes të shumicës dërrmuese të vendeve anëtare.
Detajet e kredisë së dëmshpërblimit
Duke zbuluar planin e saj më 4 dhjetor, Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, tha se BE do të mbulojë dy të tretat e nevojave të Ukrainës për vitet 2026 dhe 2027, për një total prej 90 miliardë eurosh (105 miliardë dollarë). Partnerët ndërkombëtarë do të mbulojnë pjesën tjetër.
Për shkak të sanksioneve të BE-së mbi asetet e Rusisë, balancat e parave të gatshme janë grumbulluar në Euroclear. Ato kanë gjeneruar interesa – rreth 3.9 miliardë euro (4.5 miliardë dollarë) këtë vit, thotë Euroclear – të cilat tashmë po përdoren për të financuar një plan kredie të vendeve të G7 për Ukrainën.
Sipas planit të ri, një pjesë e parave të gatshme do të transferohej në një instrument borxhi të BE-së. Ukraina do t’i detyrohej BE-së paratë, por do t’i shlyente vetëm pasi të hiqen sanksionet e bllokut dhe pasi Rusia të pranonte të paguante dëmshpërblimet e luftës.
Komisioni këmbëngul se nuk ka “vjedhje”, siç ka pretenduar Rusia, sepse e drejta e Bankës Qendrore Ruse për të kërkuar paratë e saj dhe detyrimi i Euroclear për të shlyer do të mbeten të paprekura. Pasi Putini të paguajë dëmshpërblimet e luftës, Ukraina do t’ia shlyejë BE-së, BE-ja do t’ia shlyejë Euroclear dhe Euroclear do t’ia shlyejë Bankës Qendrore Ruse.
Kundërshtimi nga Belgjika
Për Belgjikën është e rëndësishme që plani të përmbajë masa mbrojtëse për të siguruar që rreziqet të ndahen me partnerët e saj. Vendet e tjera të BE-së do të ofrojnë të garantojnë kredinë nëse diçka shkon keq. Gjermania tashmë ka sinjalizuar se do ta bëjë këtë.
Por qeveria belge nuk është qetësuar. Edhe para se plani i kredisë së dëmshpërblimeve të Komisionit të bëhej publik, Ministri i Jashtëm belg, Maxime Prévot, tha se ai “përmban rreziqe të rëndësishme ekonomike, financiare dhe ligjore”.
Prévot tha se Belgjika — një mbështetëse e fortë e Ukrainës që ka ofruar ndihmë ushtarake dhe financiare — mendon se shqetësimet e saj nuk po dëgjohen nga partnerët e BE-së.
“Ne nuk po kërkojmë të armiqësojmë partnerët tanë ose Ukrainën. Ne thjesht po kërkojmë të shmangim pasojat e mundshme katastrofike për një shtet anëtar të cilit po i kërkohet të tregojë solidaritet, pa iu ofruar i njëjti solidaritet në këmbim”, tha ai.
Në një intervistë me transmetuesin publik belg RTBF javën e kaluar, drejtoresha ekzekutive e Euroclear, Valerie Urbain, tha gjithashtu se nuk mund të përjashtohet mundësia e veprimit gjyqësor nëse BE-ja e detyron qendrën e kliringut të transferojë asetet e saj ruse.eziqet të ndahen mes të gjithë partnerëve evropianë dhe jo të bien vetëm mbi supet e tij.
