Nga Ilir Demalia
Tre emergjencat e Shqipërisë: Shteti, qyteti dhe qytetaria
Shqipëria ka hyrë në një periudhë ku nuk i mungojnë ligjet, strategjitë, planet shumëvjeçare, raportet e organizatave ndërkombëtare dhe konferencat me slogane të bukura. Ajo që i mungon është diçka shumë më e thjeshtë, por shumë më e vështirë: shteti që funksionon çdo ditë.
Një shtet nuk matet nga lartësia e kullave, as nga numri i investimeve që inaugurohen me shirita e kamera. Matet nga gjëra të vogla, të cilat në të vërtetë janë themelore: a respektohet polici, a lëviz qyteti pa kaos dhe a jeton qytetari në një mjedis të pastër.
Këto janë tre provimet që Shqipëria ende nuk i ka kaluar.
- Kur nëpërkëmbet polici, zbehet shteti. Shteti nuk fillon te Kryeministria, as te Parlamenti. Fillon te polici që ndalon makinën në rrugë.
Në atë çast nuk përfaqësohet një individ me uniformë. Përfaqësohet Republika.
Prandaj është e papranueshme që një pjesë e shoqërisë vazhdon ta trajtojë policin me arrogancë, me kërcënime apo me atë mendjemadhësinë provinciale që shpesh maskohet si sukses emigracioni.
“Jam nga Anglia.” “Jam nga Gjermania.” “Jam nga Italia.”
“Jam nga Amerika.”
Thuajse gjithmonë dëgjon të njëjtën muzikë.
Njeriu që jashtë vendit nuk guxon të kundërshtojë një urdhër të policisë, sapo kalon doganën shqiptare kujton se ka fituar privilegjin të sillet si pronar i rrugës.
Le ta bëjmë pyetjen thjeshtë.
A e bëjnë këtë në Londër?
Në Berlin? Në Paris? Në Zyrih?
Jo. Dhe jo.
Atje e dinë se ligji nuk pyet për pasaportën, për xhepin apo për mbiemrin. Ligji pyet vetëm nëse e ke shkelur apo jo.
Paradoksi ynë është se shumë shqiptarë bëhen qytetarë shembullorë sapo kalojnë kufirin, por harrojnë qytetarinë sapo kthehen në atdhe.
Kjo nuk është trimëri. Ky është cubllik i arrogancës që vjen nga injoranca dhe trimërohet nga mungesa e aplikimit të forces së ligjit.
Liria nuk është e drejta për të mos respektuar ligjin.
Liria është e drejta për të jetuar nën një ligj që zbatohet njësoj për të gjithë.
Natyrisht, respekti nuk fitohet vetëm duke e kërkuar.
Policia duhet të jetë më profesionale, më e përgatitur, më e paguar dhe më e mbështetur. Një efektiv që mban mbi supe rendin publik nuk mund të trajtohet si hallka më e dobët e administratës.
Filozofi Emanuel Kant shkruante se liria, ligji dhe forca duhet të jenë në ekuilibër. Kur njëra mungon, prishet i gjithë rendi. Shqipëria nuk ka mungesë ligjesh; ka mungesë zbatimi. Dhe aty ku ligji nuk zbatohet, nuk vonon të mbijë bindja se gjithçka blihet, negociohet ose shmanget.
Shteti nuk bëhet i fortë duke frikësuar qytetarin.
Bëhet i fortë kur askush nuk është më i fortë se ligji.
Megjithëate muajt e fundit me ardhjen e drejtorit të ri të Policisë Skender Hita, ka nje përmisim të dukshëm në punën e Policisë
- Trafiku – Parkingjet në kaosin e përditshëm.
Në këtë problem kanë përgjegjësi edhe policitë bashkiake.
Nëse dikush dëshiron të kuptojë se sa i organizuar është një qytet, mjafton të dalë në rrugë në orën e pikut. Tirana sot nuk vuan vetëm nga numri i madh i automjeteve.
Vuan nga mungesa e disiplinës.
Makina mbi trotuar. Makina në korsinë e dytë. Makina përpara hyrjes së spitalit. Makina mbi vijat e bardha. Makina në oborret e pallateve. Makina në hapsira publike. Makina kudo, përveçse aty ku duhet, jo. Dhe Jo.
Ndërsa pronari i makinës pi kafen duke bllokuar rrugën, tjetri o tjetra hyn në dyqan me qetësinë e një njeriu që është bindur se ligji gjithmonë pret rruga bllokhet Ndërsa bllokimi rrugën krijon kaos dhe nerva të shkatërruara. Shqiptaret nuk e ka fare konceptin e të jetuarit në komunitet, ku duhet të mendojë dhe për hapsirën e tjetrit. Edhe për qetësinë e tjetrit. At Fishta shkruante para 100 vjet: “ Shtazës edhe pse ja ndërron kafazin, ai prap shtazë ngelet.”
Shtazaria çfaqet në çdo çast jo vetëm në rrugë po kudo. Frika për t’u përballuar me shtazët, ka krijuar heshtjen, me atë: Ç’më duhet mua. Po shtaza nesër ka me të coptue dhe ty që nuk të duhet sot. Atëherë ka me qenë shumë vonë. E këtu qe shtazët që nuk behen njerëz, duhet shteti me forcën e ligjit që mos të dhunohet qytetari.
Në qytetet evropiane nuk ndodh kështu jo sepse qytetarët lindin më të edukuar, por sepse kanë mësuar se çdo shkelje ka pasojë.
Automjeti largohet me karrotrec, gjoba paguhet dhe askush nuk humbet kohë me debate heroike.
Ne vazhdojmë të negociojmë edhe atë që nuk negociohet.
Ligji nuk është sugjerim.
Është rregull.
Dhe rregulli nuk është armik i lirisë.
Është kushti i saj.
Tirana dhe shumë qytete si Durrësi, Saranda, sot po paguajnë faturën e ligjit famëkeq dhe kriminal 7501. Me dyndjet migratore të brendëshme, duke zaptuar toka publike dhe private për ti përdorur këto dyndarë si mish për top për zgjedhje, shkatërruan gjithë strukturën jo vetëm të kryeqytetit dhe qyteteteve, por edhe strukturen e tokave bujqësire dhe bregdetin. Tashmë është vonë për të ndërtuar një qytet me master-plan të studiuar dhe me prametra Europian. Këtë krim politik Shqipëria do ta paguajë për kohe të gjatë.
III. Plehrat – Pasqyra më e sinqertë e qytetërimit
Mund të zbukurosh fasadat, të ndërtosh sheshe dhe të mbjellësh palma. Por nëse qyteti mban erë mbeturina, çdo propagandë humbet përballë hundës së qytetarit.
Plehrat nuk janë thjesht mbeturina. Janë provimi i përditshëm i administratës se bashkive dhe i kulturës sonë qytetare.
Në vapën e korrikut dhe gushtit, kazanët e tejmbushur nuk prodhojnë vetëm erë. Ata prodhojnë ndotje, insekte dhe një ndjesi braktisjeje që asnjë fjalim nuk e fsheh dot. Ato kthehen në vatra infeksioni dhe virusesh.
Në të njëjtën kohë, nuk mund të heshtim përballë atyre që hedhin mbeturinat nga dritarja e pallateve, që lënë qeset në mes të trotuarit ose që e konsiderojnë rrugën si koshin e tyre personal.
Qyteti nuk ndotet vetëm nga administrata. Ndotet edhe nga mungesa e qytetarisë.
Në shumë qytete evropiane, kontenierët janë të mbyllur, boshatisen më shpesh gjatë verës dhe monitorohen vazhdimisht. Askush nuk pret derisa mbeturinat të derdhen në rrugë.
Po çfarë pritet kur Tirana ka dy vjet pa kryetar bashkir dhe askush nuk mban përgjegjësi.
Ne nuk kemi nevojë të shpikim modele të reja. Mjafton të kemi seriozitetin t’i zbatojmë.
Po kështu, Lana vazhdon të jetë një plagë mjedisore në zemër të kryeqytetit. Në ditët e nxehta, era e rëndë që përhapet përgjatë saj nuk është vetëm shqetësim estetik, është dhe shëndetsor; është kujtesë se zhvillimi urban nuk mund të shkëputet nga përgjegjësia për mjedisin.
Shqipërisë nuk i mungojnë idetë. I mungon zbatimi.
Shqipëria nuk është vend pa mundësi. Është vend që shpesh i zvarrit zgjidhjet derisa problemi të bëhet zakon. Dhe zakoni është armiku më i madh i reformës.
Tre gjëra duhen bërë pa humbur kohë.
Të rikthehet autoriteti i ligjit.
Të vendoset rregull në qytet.
Të shpallet luftë serioze kundër ndotjes.
Këto nuk janë objektiva madhështore.
Janë detyrat më elementare të një shteti normal.
Sepse qytetari nuk kërkon mrekulli.
Kërkon të jetojë në një vend ku ligji nuk negociohet, ku rruga nuk bllokohet nga arbitrariteti dhe ku ajri nuk mban erë neglizhence.
Vetëm atëherë mund të themi se Shqipëria nuk po ndërton thjesht godina të reja, por po ndërton kulturën e një shteti që respekton veten dhe qytetarët e tij.
