Nga Ervin Taçi, Arkitekt
Tërmeti i 26 Nëntorit shkundi frikshëm një shoqëri të ngritur mbi llumin e tranzicionit, që duket sikur nuk deshiron të përfundojë.
Tërmeti ktheu në rrënoja për 30 sekonda, një sistem të tërë, i cili tregoi se nuk ka funksionuar kurrë me rregulla.
Nuk mund te ndodhte ndryshe kur elita e vendit menjëherë pas ndryshimit të sistemit u hodh në rrugë dhe u shpërbë. Kush “qe me fat” e gjeti veten, duke këmbyer intelektualizmin me punë të rëndomta përtej kufirit shtetëror, me koston vetëshkatërrimit psikologjik.
Ata që nuk mundën të largoheshin apo vendosen të qëndronin për të kontribuar në ngritjen e një demokracie mbi baza të shëndosha europiane u mbërthyen në çarkun që me të “shkathtit” apo të paracaktuarit ngritën apo kishin me herët përgatitur. Qindra dhe mijëra profesioniste u larguan apo psikologjikisht u detyruan të largoheshin nga institucionet.
Të “shkathtit” nxituan t’i zëvendësonin dhe zëvendësimi ishte aq largpamës sa përmbushi më së miri të gjitha karakteristikat që u nevojiteshin. Jo domosdoshmërisht shkencëtarë, jo domosdoshmërisht profesionistë me vlera të treguara gjatë studimeve e më pas, me integritet jo e jo. Struktura e të ardhmes u ngrit. Por në fakt, “pse do na duheshin” studimet e mëparshme shkencore, a nuk ishin ato pjesë e një regjimi gjakatar?
Pse duhej vallë ta dinim që Durresi problemin kryesor të tij kishte zgjerimin si qytet dhe se ishin pikërisht studimet shkencore “totalitare” që e kishin klasifikuar me një problem të tillë?
Të “shkathtit” e kishin krijuar terrenin apo e thënë me troç, e kishin pastruar atë. Duart ishin të lira, mendja dhe “vizioni” ishin gati të materializoheshin. A ndodhi?
Ndodhi. Durrësi sot është ndërtuar mbi rrënojat arkeologjike duke varrosur historinë, por edhe mbi llumin e kënetës, përtej fantazisë edhe më ekstreme të “studiuesve totalitar” të regjimit, që varrosi njerëz.
Plani Urbanistik Italian i paraluftës u nxor i pavlefshëm, Plani Rregulles i para vitit ’90, i vjetëruar dhe me probleme të thella ideologjike.
Në fund të fundit pse do duhej një plan i ri?
Qyteti kishte nevojë për zhvillim, rritje. Ritmet e rritjes nuk kishin kohë për një plan të ri dhe për më tepër kush do ta bënte…ata të “mykurit e regjimit” apo këta ‘pafidhet’ e sapodiplomuar.
Tronditja ndodhi. Zhyti që në krye të herës … elitën e çmuar, institucionet e shëndosha, sistemin e vërtetë arsimor, shtetin e së drejtës dhe të drejtëve.
Tani si Arkitekt, profesionist i fushës së ndërtimit do të sygjeroja në këto kushte ku jemi sosur, disa propozime të thjeshta:
Sa me shpejt:
1.Ngritjen e Urdhrit të Urbanistëve, Arkitektëve dhe Urdhrit të Inxhinierëve.
2.Formatimin e Instituteve Shkencore, sipas modeleve të vendeve që kanë problematika të ngjashme me Shqipërinë, lidhur me sizmicitetin (Greqi, Itali, Turqi).
3.Hartimin e Kodeve dhe Standardeve të projektimit sipas modeleve Europiane.
4.Krijimin e një Bordi Këshillimor të Arkitektëve, Urbanistëve dhe Inxhinierëve me eksperiencë të sygjeruara nga urdhrat profesionale.
5.Rikthimin e statusit të projektuesit, si autorë të veprës deri në aktin përfundimtar të kolaudimit të saj.
Këto propozime nuk na shpëtojnë nga tërmetet, por nga pasojat e tërmeteve. Tërmeti real ka rënë më parë duke shkatërruar elitën e ndërtimit në Shqipëri, standardet e ndërtimit, plafikimin urban, dhe zhdukjen e institucionit të arkitektit, konstruktorit dhe inxhinierit, përballë investitorit.
Shipëria është vendi ku pallatet njihen me emrin e të zotit që i ka financuar dhe jo me emrin e arkitektit që i ka dhënë jetë. Dhe kjo sepse në shumicën e rasteve ata kanë dashur vetë të jenë të padukshëm, përballë turpit që kanë firmosur.
Le ta marrim si ‘fat’ këtë tërmet, për t’i dhënë fund tranzicionit të pafundëm të diletantëve mbi shkencëtarët, të investitorëve mbi projektuesit, të ligjeve politike mbi ligjet e Zotit.
