Krahas goditjes së korrupsionit të lartë dhe përdorimit të Inteligjencës Artificiale, dokumenti strategjik i qeverisë “Për miratimin e rekomandimeve prioritare në luftën kundër kriminalitetit për vitin 2026” (Vendimi Nr. 347), përmbledh në detajet e tij disa direktiva të ashpra që prekin drejtpërdrejt përditshmërinë dhe sigurinë fizike të qytetarëve.
Këshilli i Ministrave, nëpërmjet këtij dokumenti, i kërkon Prokurorisë së Përgjithshme dhe asaj të Posaçme (SPAK) që të kalojnë në filtër të rreptë penal ata që rrezikojnë jetën në rrugë, abuzuesit me mjedisin dhe ushqimet, si dhe shkelësit e proceseve zgjedhore.
Siguria rrugore
Një vëmendje e posaçme në dokument i është kushtuar bilancit tragjik të aksidenteve automobilistike. Pika 5.2.12 e vendimit i kërkon organit të akuzës të mos ketë asnjë tolerancë ndaj atyre që kthejnë automjetet në “armë”, duke kërkuar dënime ekzemplare, veçanërisht për përsëritësit (recidivistët).
Në dokument theksohet tekstualisht:
“Rekomandohet intensifikimi i hetimeve dhe i ndjekjes penale për veprat penale në fushën e qarkullimit rrugor, në veçanti për drejtimin e mjetit në gjendje të dehur, nën ndikimin e substancave narkotike apo psikotrope, pa leje drejtimi, si dhe për personat që kanë kryer këto vepra në mënyrë të përsëritur.”
Këshilli i Ministrave e cilëson këtë si “një ndër fenomenet me ndikim të drejtpërdrejtë në sigurinë publike dhe jetën e qytetarëve”, duke i lënë detyrë prokurorisë të koordinojë aksionet urgjente dhe të forcojë cilësinë e dosjeve hetimore në bashkëpunim me Policinë e Shtetit, në mënyrë që shkelësit të mos i shpëtojnë rrjetës së gjykatave për shkak të hetimeve të dobëta.
Arresti me burg si “masë e fundit”
Një ndër pikat më të rëndësishme të dokumentit është kërkesa ndaj prokurorëve për të rishikuar politikën e kërkesave për arrest me burg. Qeveria kërkon të shmangen vonesat e pajustifikuara procedurale dhe dalja mbi parimin e prezumimit të pafajësisë.
“Prokuroria të sigurojë që çdo kërkesë për masë sigurie të jetë e qartë, e argumentuar dhe proporcionale me rrethanat konkrete të çështjes, duke rezervuar arrestin në burg si masë të fundit,” theksohet në rekomandimet e miratuara, duke kërkuar edhe zgjerimin e masave alternative.
Fokus te korrupsioni i lartë, evazioni dhe kriptomonedhat
Për vitin 2026, lufta kundër krimit ekonomik merr një vëmendje maksimale. Dokumenti kërkon nga SPAK dhe prokuroritë e juridiksionit të përgjithshëm që të rrisin numrin e hetimeve proaktive ndaj korrupsionit të nivelit të lartë dhe evazionit fiskal.
Institucioneve u kërkohet të nisin hetimet financiare paralele që në momentin e regjistrimit të procedimit penal, me qëllim sekuestrimin dhe konfiskimin e aseteve kriminale. Për herë të parë, vihet një theks i veçantë te teknologjitë e reja të qarkullimit të parasë:
“Rekomandohet përmirësimi i teknikave hetimore dhe i sistemeve të ekspertimit, me fokus të veçantë në format e reja të pastrimit të parave, përfshirë asetet virtuale dhe kriptovalutat.”
Inteligjenca Artificiale në ndihmë të prokurorëve
Për të përballuar kompleksitetin e krimit të organizuar dhe atij kibernetik, qeveria udhëzon ngritjen e njësive të specializuara të pajisura me teknologji të avancuar. Hapi më inovativ i parashikuar në këtë vendim është përdorimi i sistemeve të reja analitike.
“Rekomandohet përshpejtimi i modernizimit të infrastrukturës të prokurorive, si dhe integrimi gradual i inteligjencës artificiale për analizimin dhe kryqëzimin e shpejtë të të dhënave.”
Siguria ushqimore dhe krimet mjedisore
Një tjetër detaj kyç i strategjisë është ngritja e stekës për krimet që cenojnë shëndetin e popullatës, një sektor që shpesh është trajtuar si dytësor në dyert e drejtësisë. Pika 5.2.11 orienton prokurorët të shtojnë numrin e dosjeve që dërgohen për gjykim lidhur me ndotjen, shpyllëzimin apo abuzimin me ushqimet.
“Duke trajtuar me përparësi shkeljet e sigurisë ushqimore dhe krimet mjedisore, nëpërmjet bashkëpunimit të ngushtë me institucionet kompetente.”
Mbrojtja e zgjedhjeve dhe procesit demokratik
Me afrimin e cikleve zgjedhore, qeveria i kërkon SPAK-ut dhe prokurorive të rretheve detyrimin për një reagim të rrufeshëm ndaj krimeve elektorale. Pika 5.2.10 thekson vëmendjen e shtuar ndaj këtyre veprave penale:
“Rekomandohet vijimi i vëmendjes së shtuar ndaj veprave penale zgjedhore, duke garantuar hetim të shpejtë dhe efikas dhe reagim proaktiv ndaj shkeljeve që cenojnë integritetin e procesit demokratik.”
Politika të ashpra për dhunën në familje dhe mbrojtjen e gazetarëve
Dokumenti ndalet gjerësisht te mbrojtja e shtresave vulnerabël dhe atyre që janë në krye të detyrës publike. Sipas pikës 5.2.9, prokurorëve u kërkohet një ashpërsim i mëtejshëm i politikës penale ndaj dhunuesve në familje, veçanërisht ndaj autorëve recidivistë dhe në rastet kur dhuna ushtrohet në prezencë të të miturve. Nuk do të ketë asnjë lëshim as për veprat me natyrë seksuale apo trafikimin e grave dhe fëmijëve.
Për më tepër, një garanci e re vjen për lirinë e medias. Pika 5.1.9 urdhëron masa konkrete për mbrojtjen e punonjësve të shtypit:
“Të ndërmerren masa konkrete mbi hetimin dhe ndjekjen penale të veprave që lidhen me dhunën ndaj gazetarëve, përfshirë incidentet gjatë protestave, në përputhje me standardet e të drejtave të njeriut.”
Goditja e “eksportit të krimit” jashtë BE-së
Përtej kufijve të Shqipërisë, strategjia e vitit 2026 synon të godasë celulat e krimit të organizuar shqiptar aty ku ato ndihen më të sigurta. Pika 5.8.3 udhëzon SPAK-un dhe Prokurorinë e Përgjithshme të krijojnë Skuadra të Përbashkëta Hetimore (JIT) për krimet komplekse, duke vënë theksin te zonat jashtë Bashkimit Evropian, ku është identifikuar se fshihen eksponentë të rrezikshëm të botës së krimit dhe asetet e tyre.
