Dita Botërore e Lirisë së Shtypit u shpall nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së në dhjetor 1993, pas rekomandimit të Konferencës së Përgjithshme të UNESCO-s.
Që atëherë, 3 maji, përvjetori i Deklaratës së Windhoek, festohet në mbarë botën si Dita Botërore e Lirisë së Shtypit.
“3 maji shërben si një kujtesë për qeveritë, për nevojën për të respektuar angazhimin e tyre ndaj lirisë së shtypit”, thotë OKB-ja.
Gjithashtu, 3 maji është një ditë reflektimi midis profesionistëve të medias rreth çështjeve të lirisë së shtypit dhe etikës profesionale. Ajo është një mundësi për të:
– festuar parimet themelore të lirisë së shtypit;
– vlerësuar gjendjen e lirisë së shtypit në të gjithë botën;
– mbrojtur median nga sulmet ndaj pavarësisë së saj;
– për t’u bërë homazh gazetarëve që kanë humbur jetën në krye të detyrës.
Sipas Raportit të UNESCO-s për Trendet Botërore në Lirinë e Shprehjes dhe Zhvillimin e Medias (2022-2025), liria e shprehjes në të gjithë botën ka rënë me 10% që nga viti 2012, një regres i krahasueshëm në shkallë me periudhat më të paqëndrueshme të shekullit të 20-të (Lufta e Parë Botërore, Lufta e Dytë Botërore, Lufta e Ftohtë). Kushtet e përkeqësuara kanë çuar në një rritje prej rreth 63% të vetëcensurës që nga viti 2012, të nxitura nga frika e hakmarrjes, ngacmimit online, frikësimit gjyqësor dhe presionit ekonomik.
Megjithatë, përgjigjet mbeten të fragmentuara në fushat e politikave, teknologjisë, sigurisë dhe zhvillimit. Aty ku gazetaria e pavarur dobësohet, shoqëritë bëhen më të ekspozuara ndaj dezinformimit, polarizimit, manipulimit dhe dhunës, veçanërisht në mjediset ku gati një e treta e popullsisë së botës mbetet jashtë linje, duke kufizuar aksesin e barabartë në informacionin me interes publik.
