Verat në Europë po ndryshojnë me shpejtësi. Temperaturat që dikur konsideroheshin ekstreme, si afro 40 gradë Celsius që po regjistrohen në Pragë, po bëhen gjithnjë e më të zakonshme.
Sipas Shërbimit Europian për Ndryshimet Klimatike Copernicus, valët e të nxehtit në fund të majit dhe gjatë qershorit sollën temperatura mesatare ditore mbi 10 gradë Celsius më të larta se normalja në disa zona të Francës, Mbretërisë së Bashkuar dhe Spanjës. Temperatura mesatare në Europën Perëndimore gjatë qershorit arriti në 20.74°C, ose 3.06°C mbi mesataren e periudhës 1991-2020.
Me temperatura që në disa vende kalojnë 40 gradë Celsius, thatësirat e zgjatura, zjarret shkatërruese dhe ulja e niveleve të lumenjve nuk konsiderohen më fenomene të rralla, por po bëhen pjesë e zakonshme e verave europiane.
Shkencëtarët kanë paralajmëruar prej kohësh se ndryshimet klimatike do të shtojnë si shpeshtësinë ashtu edhe intensitetin e fenomeneve ekstreme të motit. Sot, valët e të nxehtit zgjasin më shumë, nisin më herët dhe prekin njëkohësisht një numër më të madh vendesh.
Pasojat nuk kufizohen vetëm te temperaturat e larta. Ato po ndikojnë në ekosistemet, ekonominë dhe jetën e përditshme në të gjithë kontinentin.
Temperaturat ekstreme e thajnë bimësinë, duke i kthyer pyjet, shkurret dhe kullotat në një “karburant” ideal për flakët. Kur thatësira shoqërohet me erëra të forta, zjarret përhapen shumë më shpejt dhe bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u vënë nën kontroll.
Vendet e Mesdheut, si Spanja, Portugalia, Greqia, Italia dhe Franca, kanë qenë tradicionalisht të ekspozuara ndaj zjarreve pyjore. Megjithatë, sezoni i zjarreve tashmë nis më herët, zgjat më shumë dhe prek edhe rajone që më parë konsideroheshin me rrezik të ulët.
Bashkimi Europian regjistroi vitin e kaluar djegien e të paktën 1 milion hektarëve tokë, gati dyfish i mesatares historike.
Disa zjarre janë aq intensive sa krijojnë sistemet e tyre atmosferike. Të njohura si retë pyrocumulonimbus, ato gjenerojnë erëra të forta, rrufe dhe prush që mund të ndezë vatra të reja disa kilometra larg, duke e bërë edhe më të vështirë shuarjen e tyre.
Përveç shkatërrimit të pyjeve dhe banesave, zjarret dëmtojnë biodiversitetin, çlirojnë sasi të mëdha dioksidi karboni dhe e bëjnë tokën më të rrezikuar nga erozioni dhe përmbytjet kur rikthehen reshjet.
Valët e të nxehtit ushtrojnë gjithashtu presion të madh mbi rezervat ujore të Europës. Temperaturat e larta rrisin avullimin nga lumenjtë, liqenet dhe rezervuarët, ndërsa pakësojnë lagështinë e tokës.
Shkrirja më e hershme e borës në male lë më pak ujë të disponueshëm gjatë muajve më të nxehtë të vitit.
Lumenj të rëndësishëm si Rhine, Po dhe Danubi kanë regjistruar nivele jashtëzakonisht të ulëta gjatë verave të fundit. Kjo ndikon në transportin lumor, prodhimin e energjisë hidrike dhe funksionimin e industrive që përdorin ujin për ftohje.
Bujqësia është një nga sektorët më të goditur. Fermerët në Europën Jugore dhe Qendrore po përballen me rendimente më të ulëta, stres termik te bagëtitë dhe kërkesë më të madhe për ujitje, ndërkohë që burimet ujore po pakësohen.
Një studim i publikuar në maj nga Banka Europiane e Investimeve dhe Komisioni Europian paralajmëron se ndryshimet klimatike mund të rrisin deri në 66% humbjet vjetore në bujqësinë europiane deri në vitin 2050, duke rrezikuar prodhimin ushqimor.
Në disa rajone tashmë janë vendosur kufizime për përdorimin e ujit gjatë periudhave të gjata të thatësirës, një tregues se ndryshimet klimatike po ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e përditshme.
Nxehtësia është një nga rreziqet natyrore më vdekjeprurëse në Europë. Ndryshe nga përmbytjet apo stuhitë, pasojat e saj janë më pak të dukshme, por shumë më të përhapura.
Më të rrezikuarit janë të moshuarit, fëmijët dhe personat me probleme shëndetësore. Gjatë valëve të të nxehtit, spitalet raportojnë rritje të rasteve të dehidratimit, goditjes nga nxehtësia dhe sëmundjeve kardiovaskulare.
Qytetet janë veçanërisht të prekura për shkak të efektit të njohur si “ishulli urban i nxehtësisë”, ku betoni dhe asfalti grumbullojnë dhe mbajnë temperaturën edhe gjatë natës.
Përdorimi gjithnjë e më i madh i kondicionerëve ndihmon qytetarët, por njëkohësisht rrit ndjeshëm kërkesën për energji elektrike. Në të njëjtën kohë, temperaturat e larta të lumenjve e bëjnë më të vështirë ftohjen e centraleve termike dhe bërthamore, duke kufizuar prodhimin e energjisë pikërisht kur kërkesa është në kulm.
Pasojat ekonomike të krizës klimatike po bëhen gjithnjë e më të rënda.
Sipas Agjencisë Europiane të Mjedisit, moti ekstrem i ka kushtuar Europës rreth 738 miliardë euro nga viti 1980 deri në vitin 2023. Vetëm në tre vitet e fundit humbjet arritën në të paktën 162 miliardë euro.
Agjencia parashikon se, në mungesë të masave të forta kundër ndryshimeve klimatike, ekonomia europiane mund të përballet me humbje mbi 5.6 trilionë euro deri në vitin 2050.
Zjarret shkatërrojnë banesa, biznese dhe infrastrukturë turistike, ndërsa thatësirat ulin prodhimin bujqësor dhe nivelet e ulëta të lumenjve pengojnë tregtinë dhe industrinë.
Punonjësit në ndërtim dhe bujqësi përballen me ulje të produktivitetit, ndërsa kompanitë e sigurimeve po regjistrojnë humbje rekord. Sipas Bankës Qendrore Europiane, rreth 75% e dëmeve nga fatkeqësitë natyrore në Europë nuk janë të siguruara.
Ndërkohë, qeveritë duhet të përballojnë kosto gjithnjë e më të mëdha për menaxhimin e emergjencave dhe rindërtimin e zonave të goditura.
Parashikimet klimatike tregojnë se Europa do të vazhdojë të ngrohet më shpejt se mesatarja globale.
Europa Jugore pritet të përjetojë vera edhe më të nxehta dhe më të thata, me rrezik në rritje për thatësira dhe zjarre masive. Edhe Europa Veriore, e njohur tradicionalisht për klimën e butë, po përjeton valë të forta të të nxehtit. Së fundmi, zjarret prekën edhe Parkun Kombëtar Cairngorms në Skoci, duke detyruar komunitetet lokale të evakuohen.
Shumë qytete kanë nisur të mbillen me më shumë pemë, të ridizenjojnë rrugët për të ulur temperaturat, të forcojnë sistemet e paralajmërimit të hershëm dhe të krijojnë qendra freskimi për grupet më të rrezikuara.
Ruajtja e burimeve ujore, menaxhimi më i mirë i pyjeve, infrastruktura më rezistente dhe kultivimi i varieteteve bujqësore që i rezistojnë thatësirës po bëhen pjesë e strategjive afatgjata.
Megjithatë, shkencëtarët theksojnë se vetëm përshtatja nuk mjafton. Pa ulje të ndjeshme të emetimeve të gazeve serrë, fenomenet ekstreme do të bëhen gjithnjë e më të shpeshta.
Verat e fundit në Europë nuk shihen më si episode të izoluara të motit, por si një paralajmërim i qartë për klimën që e pret kontinentin në dekadat e ardhshme. Sfida tashmë është jo vetëm përballimi i ekstremeve të sotme, por edhe përgatitja e shoqërisë për një realitet ku ato mund të bëhen norma.
