Nga Ardit Rada
Më 18 shtator, Konsullata e Përgjithshme e Rusisë në Bon mbylli dyert. Qeveria gjermane e kishte njoftuar mbylljen më 1 shtator, ditën kur arriti në përfundimin se Rusia qëndronte pas sulmit të tentuar me dron ndaj aeroportit të Lajpcigut në fillim të gushtit. Ministri i Brendshëm, Alexander Dobrindt, deklaroi se gjetjet e policisë, mënyra se si ishte kryer sulmi dhe informacionet e shërbimeve inteligjente, të marra së bashku, provonin përgjegjësinë ruse.
Katër ditë pas mbylljes, më 22 shtator, grupi parlamentar i AfD-së në Bundestag paraqiti një mocion ku i kërkonte qeverisë ta zhbënte këtë vendim. Dokumenti mban numrin Drucksache 21/8124 dhe është shpërndarë si version paraprak. Në të figurojnë emrat e pesëdhjetë deputetëve të AfD-së dhe, në emër të grupit parlamentar, nënshkrimet e Alice Weidel dhe Tino Chrupalla. Titulli i tij flet për Ukrainën: jo anëtarësim në BE dhe jo garanci për ndihmë ushtarake. Konsullata ruse shfaqet vetëm në një shënim në fund të faqes 4.
Gjashtë nga dhjetë kërkesat lidhen drejtpërdrejt me atë që thuhet në titull. Pikat 1 dhe 2 kundërshtojnë zbatimin për Ukrainën të nenit 42(7) të Traktatit të Bashkimit Europian, si dhe çdo formë “anëtarësimi të asociuar”. Pikat 6 deri në 8 kundërshtojnë angazhimet e sigurisë të ndërmarra përmes deklaratave, krijimin e statuseve të reja të posaçme të anëtarësimit për shtetet e treta dhe një status për Ukrainën që zgjerohet hap pas hapi. Pika 9 kërkon publikimin e letrës së kancelarit drejtuar Brukselit. Katër pikat e tjera lidhen me ndihmën, lëndët e para të Ukrainës, rindërtimin, Nord Stream-in dhe sanksionet ndaj Rusisë.
Letra
Në maj, Reuters raportoi se kancelari Friedrich Merz kishte propozuar për Ukrainën statusin e një “anëtari të asociuar”, një kategori që nuk ekziston në rregullat e BE-së, si dhe shtrirjen ndaj Ukrainës të garancive të sigurisë të parashikuara nga neni 42(7), duke përjashtuar prej tyre luftën aktuale.
Vërejtja juridike e AfD-së është e saktë. Neni 42(7) i detyron shtetet anëtare t’i japin ndihmë një shteti anëtar që bëhet objekt i një sulmi të armatosur, ndërsa Ukraina është vend kandidat dhe jo shtet anëtar. Mocioni argumenton më tej se një angazhim i kësaj peshe duhet të mbështetet në një traktat dhe në një votim të Bundestagut. E drejta kushtetuese gjermane nuk është kaq kategorike. Traktatet rregullohen nga neni 59 i Ligjit Themelor dhe dislokimi i trupave kërkon miratimin e parlamentit, por Gjykata Kushtetuese prej kohësh i ka konsideruar aktet e politikës së jashtme që nuk kanë formën e traktateve si kompetencë të qeverisë.
AfD-ja këtu po ngre një argument politik, dhe një argument serioz. Premtimi për mbrojtje të ndërsjellë ndaj një vendi që ndodhet në luftë është një vendim që një qeveri mund të zgjedhë t’ia paraqesë parlamentit edhe kur asgjë nuk e detyron juridikisht ta bëjë këtë. Edhe kërkesa për publikimin e plotë të letrës është një kërkesë që mund të mbështetej nga çdo grup parlamentar opozitar.
Rregulli në faqen 4
Mocioni formulon me fjalët e veta një parim. Në rastin e Nord Stream-it, vëren ai, qeveria nuk propozoi masa kundër Ukrainës “mit Rücksicht auf laufende Gerichtsverfahren” — duke marrë parasysh proceset gjyqësore në vazhdim. Sipas mocionit, i njëjti standard duhet zbatuar edhe për Lajpcigun: jo përfundime të nxituara, por së pari transparencë.
Të dyja çështjet janë përpara drejtësisë. Në rastin e Lajpcigut, përcaktimi i përgjegjësisë nga qeveria është politik, ndërsa hetimi penal vazhdon. Për Nord Stream-in, prokurorët federalë akuzuan në korrik një ish-oficer të ushtrisë ukrainase për bashkëkryerje të një krimi lufte, duke pretenduar se ai kishte vepruar në emër të entiteteve shtetërore ukrainase. Ai mohon përfshirjen, ndërsa qeveria ukrainase ka mohuar gjithmonë se e ka urdhëruar sulmin.
Por parimi zbatohet vetëm për Lajpcigun. Kur vjen puna te Nord Stream-i, mocioni e përshkruan dëmin si “mutmaßlich”, pra të shkaktuar me gjasë nga Ukraina, dhe mbi këtë supozim kërkon që Ukraina të paguajë të gjitha kostot që pasuan. Nëse Ukraina nuk paguan brenda dhjetë vjetësh, asetet e saj shtetërore duhet të vendosen si garanci. Shifra që përdor mocioni për koston është 295 miliardë euro në fatura më të larta për gazin natyror të lëngshëm (LNG) për ekonominë e BE-së. Shënimi 15 e merr këtë shifër nga ng.ru, faqja e së përditshmes moskovite Nezavisimaya Gazeta.
Konsullata është vetëm një pikë e një liste më të gjatë. Shënimi 10, që citon të përjavshmen Junge Freiheit, përmend kufizimet e vizave dhe kontrollet e hyrjes për qytetarët rusë, masat kundër të ashtuquajturës “flotë hije” — për të cilat mocioni thotë se rrezikojnë përshkallëzimin në Baltik — thirrjen e ambasadorit rus dhe përfshirjet e reja në listat e sanksioneve të BE-së. Ndërprerja e veprimtarisë së Shtëpisë Ruse në Berlin trajtohet në tekstin kryesor, ku mocioni vëren se Moska u përgjigj duke ndaluar Institutin Goethe dhe e cilëson rezultatin si humbjen e “urave të fundit kulturore” mes dy vendeve. Pika 10 i kërkon qeverisë të përmbahet nga sanksione të tjera që “nuk janë në interesin e Gjermanisë”.
Pas dënimit të luftës
Pjesa arsyetuese hapet duke e dënuar luftën e Rusisë si shkelje të së drejtës ndërkombëtare. Por më pas shton se lufta erdhi pas vitesh provokimesh dhe integrimit “gradual”, de facto, të Ukrainës në strukturat e NATO-s; se ekzistonte një zgjidhje diplomatike dhe se Rusia, “për fat të keq”, nuk e ndoqi atë deri në fund. Perëndimit — me të cilin nënkuptohet administrata Biden së bashku me Gjermaninë, Francën dhe Britaninë — i atribuohet një pjesë e përgjegjësisë për zgjatjen e luftës.
Pika 4 parashikon reduktimin gradual të mbështetjes financiare dhe ushtarake gjermane, përfshirë atë që jepet përmes Instrumentit Europian të Paqes, derisa Ukraina të jetë e gatshme për negociata “serioze” paqeje. Ndihma humanitare përjashtohet nga ky kufizim. Rusisë nuk i vendoset asnjë kusht që duhet të përmbushë. Në këmbim të huave të dhëna tashmë, Gjermania duhet të sigurojë akses të privilegjuar në mineralet e rralla, metalet dhe gazin e Ukrainës.
Pika 5 merret me rindërtimin. Zonat e pushtuara nga Rusia duhet të rindërtohen me asetet shtetërore ruse të ngrira, të cilat do të çliroheshin pas një marrëveshjeje paqeje. Zonat nën kontrollin e Ukrainës duhet të rindërtohen me të ardhurat nga shitja e lëndëve të para ukrainase. Përdorimi i fondeve gjermane përjashtohet. Sipas kësaj skeme, paratë e Rusisë do të shpenzoheshin në territorin që kontrollon Rusia, ndërsa Ukraina do të paguante për pjesën tjetër duke shitur pasuritë nëntokësore të territorit që ka ruajtur nën kontroll, me Gjermaninë që do të kishte pretendim preferencial mbi këto burime.
Një prag me histori
Në vend të anëtarësimit, mocioni propozon një “partneritet të privilegjuar”. Mallrat ukrainase do të fitonin akses të plotë në tregun e përbashkët sapo Ukraina të përmbushte plotësisht standardet e BE-së. Shërbimet dhe e drejta e vendosjes do të përfshiheshin vetëm kur PBB-ja për frymë e Ukrainës, e matur sipas barazisë së fuqisë blerëse, të arrinte në 68 për qind të mesatares së BE-së — nivelin e Greqisë dhe Bullgarisë. Sipas mocionit, Ukraina aktualisht ndodhet në 29 për qind.
Bullgaria dhe Rumania u anëtarësuan në Bashkimin Europian në vitin 2007 kur, sipas të njëjtit tregues, ndodheshin shumë poshtë gjysmës së mesatares së BE-së. Nëse i njëjti rregull duhej të ishte zbatuar edhe për to, mocioni nuk e thotë.
Klauzola për të tjerët
Pika 7 është pjesa që prek këtë rajon. Ajo kundërshton çdo formë të re anëtarësimi të posaçëm, të bazuar te siguria, për shtetet e treta, e cila shkon përtej traktateve dhe “mund të shërbejë si precedent për vende të tjera kandidate për anëtarësim ose për shtetet fqinje të Bashkimit Europian”.
Formulimi shkon përtej Ukrainës. Moldavia përmendet tashmë në tekst, në skenarin ku një ndërhyrje ukrainase në Transnistri dhe një përgjigje ruse mund të aktivizonin nenin 42(7). Trupat ruse të stacionuara në Transnistri, prania e të cilave e bën të mundur vetë këtë skenar, nuk përmenden.
Qëndrimi i qeverisë, të cilin mocioni e kundërshton, është i dokumentuar. Në letrën e Merz thuhej se propozimi për Ukrainën nuk do të ndikonte vendet e tjera kandidate dhe i kërkohej BE-së të shqyrtonte zgjidhje novatore për ato vende që kanë pritur më gjatë. Në samitin BE–Ballkani Perëndimor në Tivat, më 5 qershor, Merz dhe Macron paraqitën një propozim për integrim gradual, ndërsa kancelari u tha udhëheqësve të rajonit se BE-ja dëshiron që vendet e tyre të bëhen së shpejti anëtare. Shqipëria, së bashku me Malin e Zi, është ndër vendet kandidate më pranë këtij objektivi.
Procesi i zakonshëm i anëtarësimit nuk përfshihet në fushën e pikës 7. Format e ndërmjetme që përmbajnë një element sigurie, po. Dhe kandidatët e tjerë përmenden pikërisht si arsye për t’i përjashtuar këto forma. Ky është grupi më i madh opozitar në Bundestag që hedh në letër qëndrimin e tij për rajonin, në një dokument titulli i të cilit përmend vetëm Ukrainën.
Çfarë mbetet e shkruar në dokument
Ka pak gjasa që shumica qeverisëse ta miratojë mocionin. Megjithatë, dokumenti lë të shkruar diçka me rëndësi: një parim vetëpërmbajtjeje për sa kohë proceset gjyqësore janë ende në zhvillim, i formuluar nga vetë AfD-ja, dhe dy mënyrat e ndryshme se si ky parim zbatohet.
Kur bëhet fjalë për Rusinë, ky parim çon te kërkesa për rihapjen e një konsullate dhe ndalimin e sanksioneve.
Kur bëhet fjalë për Ukrainën, ai përfundon në një faturë prej 295 miliardë eurosh — të përllogaritur nga një gazetë e Moskës.
