Shtetet e Bashkuara mund të kërkojnë të ndëshkojnë Britaninë për mungesën e mbështetjes në luftën me Iranin duke rishikuar qëndrimin e tyre ndaj pretendimit të Londrës mbi Ishujt Falkland, thuhet në një email të brendshëm të Pentagonit, i përshkruar për Reuters nga një zyrtar amerikan.
Propozimi mbi këtë arkipelag të largët nën administrimin britanik në Atlantikun Jugor është ndër një sërë opsionesh që po shqyrtohen nga administrata e Presidentit Donald Trump për të ushtruar presion ndaj aleatëve të NATO-s që, sipas saj, nuk mbështetën operacionet ushtarake amerikane në luftën me Iranin.
Falklandet janë një grup ishujsh në Oqeanin Atlantik Jugor, rreth 500 km në lindje të Argjentinës dhe rreth 13,000 km larg Britanisë. Ato përbëhen nga dy ishuj kryesorë, Falkland Lindor dhe Falkland Perëndimor, si dhe 778 ishuj më të vegjël.
Zbritja e parë e regjistruar në Falkland u bë në vitin 1690 nga kapiteni anglez John Strong. Britania mori zotërimin formal të Falklandit Perëndimor në vitin 1765 dhe, megjithëse Franca dhe Spanja patën vendbanime në ishuj në periudha të ndryshme, Britania rivendosi kontrollin në vitin 1833 dhe i ka administruar që atëherë.
Falklandet, me një popullsi rreth 3,660 banorë, kanë një asamble legjislative të zgjedhur që menaxhon çështjet e brendshme. Shumica e banorëve janë me prejardhje britanike, por ka edhe njerëz nga Shën Helena, Kili dhe Filipinet.
Ekonomia bazohet kryesisht në licencat e peshkimit, bujqësinë dhe turizmin.
Argjentina ka pretenduar sovranitet mbi ishujt, të cilët i quan Malvinas, duke argumentuar se i trashëgoi nga Spanja pas pavarësisë në vitin 1816 dhe se Britania mori kontrollin në vitin 1833 përmes një akti të paligjshëm kolonial.
Britania argumenton se banorët e ishujve kanë të drejtë të vendosin për të ardhmen e tyre. Një zëdhënës i kryeministrit Keir Starmer tha se sovraniteti i Falklandeve i takon Britanisë.
Në prill 1982, qeveria ushtarake e Argjentinës, e udhëhequr nga Leopoldo Galtieri, urdhëroi pushtimin e ishujve, duke besuar se Britania nuk do të përgjigjej me forcë.
Megjithatë, kryeministrja britanike e asaj kohe, Margaret Thatcher, dërgoi një flotë detare dhe rifitoi kontrollin pas 74 ditë luftimesh. Argjentina u dorëzua në qershor 1982 dhe humbja përshpejtoi rënien e juntës ushtarake.
Në total, 649 ushtarë argjentinas u vranë, së bashku me 255 ushtarakë britanikë dhe tre banorë të ishujve.
Konflikti ishte një moment përcaktues për Thatcher-in dhe rriti besimin në ushtrinë britanike.
Ai gjithashtu shkaktoi pakënaqësi të thellë në Argjentinë, e cila vazhdon edhe sot.
Shtetet e Bashkuara fillimisht u përpoqën të ndërmjetësonin, por më pas mbështetën Britaninë me inteligjencë, logjistikë dhe akses në baza ushtarake.
Franca, që kishte furnizuar Argjentinën me raketa para luftës, më pas vendosi embargo armësh dhe ndihmoi Britaninë me informacion dhe logjistikë.
Britania vazhdon të pretendojë sovranitet mbi Falklandet dhe mban një prani ushtarake atje, përfshirë bazën ajrore në Mount Pleasant.
Argjentina, me mbështetjen e Kinës, vazhdon të ngrejë pretendimin e saj në rrugë diplomatike dhe në organizata ndërkombëtare si OKB-ja. Marrëdhëniet diplomatike u rivendosën pas luftës, por bisedimet për sovranitetin mbeten të bllokuara.
Në një referendum të vitit 2013, 99.8% e votuesve mbështetën qëndrimin nën sundimin britanik, me një pjesëmarrje rreth 92%. Britania e përdor këtë si dëshmi të vullnetit të banorëve dhe thotë se nuk do të diskutojë sovranitetin pa pëlqimin e tyre.
Argjentina e hodhi poshtë referendumin, duke thënë se popullsia është vendosur pas marrjes së kontrollit nga Britania në vitin 1833.
OKB-ja i rendit Falklandet si një territor jo-vetëqeverisës dhe ka bërë thirrje vazhdimisht që Britania dhe Argjentina të rifillojnë bisedimet për një zgjidhje paqësore.
Organizata nuk ka vendosur për sovranitetin dhe nuk njeh asnjë pretendim si përfundimtar.
Argjentina e paraqet çështjen si një problem dekolonizimi, ndërsa Britania thotë se ky parim nuk zbatohet pasi banorët janë një popullsi e vendosur.
Kina, që ka zgjeruar lidhjet me Argjentinën, ka shprehur mbështetje për pretendimin e saj dhe ka kërkuar negociata.
Shtetet e Bashkuara përgjithësisht kanë shmangur marrjen e anës për sovranitetin që nga viti 1982. Departamenti i Shtetit thotë se ishujt administrohen nga Britania, duke përmendur gjithashtu pretendimin e Argjentinës.
Emaili i Pentagonit sugjeronte rishikimin e “pronave perandorake” europiane, përfshirë Ishujt Falkland.
Presidenti argjentinas Javier Milei, i cili ka një qëndrim pro-amerikan dhe marrëdhënie të mira me Trump-in, ka thënë se Argjentina do të vazhdojë pretendimin, por pa përdorur forcën, duke e ndjekur çështjen përmes diplomacisë.
