Negociatat mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit kanë përfunduar në mënyrë konstruktive në Zvicër, ndërsa bisedimet teknike do të vazhdojnë gjatë kësaj jave, sipas ndërmjetësve ndërkombëtarë. Takimi vjen pas një periudhe tensionesh dhe pasigurie, të nxitura edhe nga deklaratat e fundit të presidentit amerikan Donald Trump. Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, njoftoi se si rezultat i progresit të arritur në negociata, janë hequr sanksionet ndaj eksporteve iraniane të naftës dhe janë liruar një pjesë e aseteve të ngrira të vendit jashtë kufijve. Ai shtoi se autoritetet iraniane kanë nisur një plan të gjerë rindërtimi dhe zhvillimi ekonomik.
“Është nisur një plan i madh rindërtimi dhe zhvillimi për Iranin”, deklaroi Araghchi pas përfundimit të takimit.
Ndërmjetësit nga Katari dhe Pakistani bënë të ditur se SHBA-ja dhe Irani kanë rënë dakord të krijojnë një Komitet të Nivelit të Lartë, i cili do të sigurojë mbikëqyrjen politike të procesit të ndërmjetësimit. Sipas deklaratës së përbashkët, nën drejtimin e këtij komiteti do të veprojnë grupe pune të fokusuara në programin bërthamor iranian, sanksionet ekonomike dhe mekanizmat për zbatimin e marrëveshjes së ardhshme.
Ndërmjetësit e përshkruan rezultatin e bisedimeve si “përparim inkurajues”, një zhvillim që konsiderohet i rëndësishëm pas muajsh tensionesh dhe mosmarrëveshjesh.
Megjithatë, procesi u përball me vështirësi vetëm pak orë para përfundimit të takimit. Një burim iranian ka deklaruar për CNN se negociatat kishin ngecur pasi presidenti Donald Trump kishte kritikuar ashpër Iranin gjatë një interviste për Fox News. Trump paralajmëroi se SHBA-ja mund të rifillojë bombardimet ndaj Iranit dhe të marrë kontrollin e Ngushticës së Hormuzit nëse nuk arrihet një marrëveshje.
“Nëse ata nuk arrijnë një marrëveshje, ne do të mbledhim taksa”, deklaroi Trump.
Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmaeil Baghaei, konfirmoi se Teherani kishte refuzuar fillimisht të vazhdonte negociatat pas transmetimit të këtyre deklaratave.
Ngushtica e Hormuzit mbetet një nga pikat më të ndjeshme të negociatave. Trump ka sugjeruar më herët vendosjen e tarifave të kalimit në këtë korridor strategjik detar, ndërsa ka insistuar që Irani të mos ketë mundësi të vendosë tarifa të tilla. Javën e kaluar ai deklaroi se një marrëveshje me Iranin do të garantonte që ngushtica të mbetej “përgjithmonë pa taksa kalimi”. Deklaratat e presidentit amerikan shkaktuan reagime të menjëhershme në tregjet ndërkombëtare, duke sjellë rritje të çmimeve të naftës.
Megjithatë, pas përfundimit të bisedimeve në Zvicër, Katari dhe Pakistani njoftuan se SHBA-ja dhe Irani kanë rënë dakord të krijojnë një linjë të drejtpërdrejtë komunikimi për menaxhimin e incidenteve në Ngushticën e Hormuzit. Qëllimi i këtij mekanizmi është shmangia e incidenteve dhe keqkuptimeve, si dhe garantimi i kalimit të sigurt të anijeve tregtare gjatë periudhës 60-ditore të parashikuar në marrëveshjen e përkohshme.
Një tjetër çështje që vazhdon të pengojë përparimin e plotë të negociatave është konflikti mes Izraelit dhe Hezbollahut në Liban, i cili ka vazhduar pavarësisht rinovimit të fundit të armëpushimit.
Për të adresuar këtë problem, SHBA-ja dhe Irani kanë rënë dakord të krijojnë një “qelizë dekonflikti” për Libanin, e cila do të ndërmjetësohet nga Katari dhe Pakistani. Kjo strukturë synon të kontribuojë në ndërprerjen e operacioneve ushtarake dhe uljen e tensioneve në rajon.
Sipas ministrit iranian Abbas Araghchi, suksesi i kësaj nisme do të përbëjë “testin e parë të vërtetë” për efektivitetin e marrëveshjeve të arritura mes palëve.
Pavarësisht sfidave të mbetura, zhvillimet e fundit kanë rritur shpresat për një normalizim gradual të marrëdhënieve mes Uashingtonit dhe Teheranit, si dhe për një stabilitet më të madh në rajonin e Gjirit Persik dhe tregjet globale të energjisë.
