Nga Klodian Tomorri/
Deklaratat e presidentit Ilir Meta për vetësakrifikim heroik si Salvador Allende sjellin në Shqipëri një debat, i cili në arenën ndërkombëtare vazhdon prej dekadash. Kush ishte ëngjëlli dhe djalli i historisë kiliane?
Qarqet e majta të propagandës ja kanë dalë të fabrikojnë me sukses një gënjeshtër të madhe ndërkombëtare, e cila fatkeqësisht tashmë besohet nga shumica e opinionit publik ndërkombëtare. Atë të Salvador Allendes hero dhe Augusto Pinochetit diktator. Por e vërteta është krejt ndryshe.
Ndonëse portretizohet si një nga liderët më humanë dhe demokratik, në të vërtetë Salvador Allende ka qenë arkitekti që instaloi një nga regjimet më anarkiste në historinë e Amerikës Latinë. Në mënyrë sistematike regjimi i Allendes shkatërroi fondamentet e shtetit ligjor dhe institucioneve kiliane duke qenë një nga rastet e vetme të dokumentuara kur presidenti i një vendi nuk i bindej kushtetutës dhe injoronte vendimet e gjykatave.
Një pushtet që nuk njeh kornizat e shtetit ligjor, nuk mund të prodhojë tjetër përvecse një rezultat, mjerimin për qytetarët e tij. Në vitin 1973, kur Augusto Pinochet udhehoqi grushtin e shtetit që përmbysi qeverinë e Allendes, inflacioni në Kili ishte 286 për qind, më shumë se gjysma e popullsisë jetonte në varfëri ekstreme, ndërsa 50 për qind e shpenzimeve të qeverisë ishin deficit fiskal, pra një në cdo dy lekë që shpenzonte buxheti i shtetit vinin nga huamarrja.
Kjo është një panorame ekonomike të cilës fjala krizë i rri ngushtë. De fakto Kili i “heroit” Allende ishte një tragjedi e vërtetë ekonomike, ku përvecc kastës së “humanistit: Allende gjithë të tjerët jetonin në mjerim, një situatë e cila e kishte ccuar vendin në prag të luftës civile.
Grushti i shtetit i vitit 1973 është një pikë vendimtare kthese në historinë, jo vetëm të Kilit, por edhe atë botërore. Është gjerësisht e dokumentuar se me marrjen e pushtetit Augusto Pinochet, instaloi një regjim që dhunoi të drejtat e njeriut, kufizoi pluralizmin politik, lirinë e shtypit dhe u angazhua në shumë aktivitete të tjera jo demokratike përgjatë 16 viteve.
Por a ishte ky një regjim totalitar? Studiuesit thonë që jo. Ka një ndryshim të madh mes regjimeve totalitare, pra diktaturave dhe atyre autoritariane. Politologët më në zë në rrafshin ndërkombëtar thonë se Kili i Pinochetit ishte një regjim autoritarian, por jo totalitar. Dhe dallimi thelbësor mes të dyve është liria ekonomike, një fushë ku Pinochet mund të konsiderohet si kampioni i botës moderne.
Përpara se Margaret Thatcher të bëhej kryeministre e Britanisë apo Ronald Reagan president i SHBA-ve, Augusto Pinochet u shndërrua në pionerin e liberalizmit ekonomik. Menjëherë me ardhjen në pushtet ai implementoi një sërë politikash liberale, të cilat e shndërruan Kilin në mrekullinë ekonomike të Amerikës Latine dhe një nga mrekullitë ekonomike të historisë botërore.
Duke reduktuar tarifat, privatizuar ndërmarrjet dhe industritë e dështuara shtetërore, përmes liberalizimit të kursit të këmbimit dhe reformave në sistemin financiar Kili arriti të regjistrojë për 20 vjet rradhazi një rritje mesatare ekonomike 7.3 për qind.
Si rezultat, varfëria u reduktua në mënyrë drastike, të ardhurat për frymë u rritën me ritme shpërthyese, por mbi të gjitha reformat instaluan themelet e një ekonomie të shëndoshë, e cila vazhdon të fluturojë edhe tani duke thelluar hendekun e mirëqënies me të gjithë vendet fqinje dhe duke e bërë Kilin të vetmin vend të Amerikës Latine që është në OECD, I ashtuajtur klubi i vendeve të pasura.
Marketingu i majtë ja ka dalë që me Kilin të fabrikojë një nga shtrëmbërimet më të mëdha të realitetit në historinë e botës moderne, të cilin pak ditë më parë e replikoi dhe Presidenti i Republikës, ndonëse për qëllime të tjera nga ajo që ka makineria globale e propagandës progresiste. Por kjo nuk ka shumë rëndësi. E vërteta është që Allende ishte gjithcka, por kurrsesi hero. Ndersa Pinochet, njeriu qe sot portretizohet vetem si diktatori gjakatar i la botes pas nje trashegimi te vyer. Tregun e lire, filozofine e cila ka nxjerre nga varferia miliarda njerez ne mbare bote. Shume vite perpara Thatcherit dhe Reaganit.
