Nga Fatos Çoçoli
Me reformën e pagave në shtet, të nisur në maj 2023, paga mesatare e gjyqtarëve tek ne kaloi nga 1,600 euro në muaj në 3,100 euro. Praktikisht u dyfishua. Ky nivel sot është i barabartë me pagën mesatare të gjyqtarëve në Greqi dhe dyfish më i lartë se paga mesatare e gjyqtarëve në Maqedoninë e Veriut dhe Mal të Zi.
Megjithatë, dy shoqata të gjyqtarëve të Shqipërisë menduan se ende është shumë pak. Në mars 2025, ato i kërkuan Gjykatës Kushtetuese të shqyrtojë rritjen mujore të pagave të tyre me 1,800 euro në muaj për gjyqtarin e gjykatave të shkallës së parë, me 2 mijë euro rritje për gjyqtarët e gjykatave të apelit dhe 3 mijë euro rritje në muaj për prokuroret dhe gjyqtarët e prokurorive dhe gjykatave speciale(SPAK dhe GJKKO).
Kjo kërkesë ka hapur një debat të fortë publik mbi balancën mes pavarësisë së gjyqësorit, drejtësisë sociale dhe realitetit ekonomik të vendit. Në një kohë kur shumica e qytetarëve përballen me kosto të larta jetese dhe paga modeste, kjo kërkesë ngre pyetje thelbësore për etikën institucionale dhe ndjeshmërinë sociale.
Shoqatat e gjyqtarëve argumentojnë se rritja e pagave është e domosdoshme për garantimin e pavarësisë së gjyqësorit, shmangien e ndikimeve dhe presioneve të jashtme, ruajtjen e dinjitetit të funksionit të gjyqtarit dhe harmonizimin me nivelin e pagave në disa vende të rajonit dhe BE-së. Sipas tyre, paga aktuale nuk reflekton barrën e përgjegjësisë dhe standardet e kërkuara nga reforma në drejtësi.
Mirëpo dyfishimi i pagës mujore të prokurorëve dhe gjyqtarëve tanë në maj 2023 u bë pikërisht për këto arsye! Nuk mjafton dyfishimi?
Kërkesa është pritur me reagime të forta në opinionin publik, për shkak të diferencës së madhe mes pagave të propozuara dhe të ardhurave mesatare në Shqipëri. Për shumë qytetarë, rritja e menjëhershme me 2–3 mijë euro shihet si e shkëputur nga realiteti ekonomik dhe social.
Çështja nuk është thjesht financiare, por edhe kushtetuese. Vendimmarrja e Gjykatës Kushtetuese do të krijojë një precedent të rëndësishëm mbi kufijtë e autonomisë financiare të gjyqësorit, rolin e Kushtetutës në përcaktimin e pagave dhe raportin mes pushteteve dhe buxhetit të shtetit.
Nëse kërkesa miratohet pa një analizë të thellë ekonomike dhe sociale, ekziston rreziku që sistemi i drejtësisë të perceptohet si i privilegjuar dhe i distancuar nga qytetarët që i shërben.
Pavarësia financiare e gjyqtarëve është thelbësore për shtetin e së drejtës, por ajo duhet të shoqërohet me transparencë, llogaridhënie, performancë të matshme dhe besim publik.
Ndërsa kërkohet rritje e ndjeshme për gjyqtarët, sektorë të tjerë kyç si arsimi, shëndetësia dhe administrata publike vazhdojnë të përballen me paga të ulëta dhe mungesë investimesh. Vendimi i Gjykatës Kushtetuese do të ketë pasoja afatgjata jo vetëm për sistemin e drejtësisë, por për gjithë arkitekturën institucionale dhe buxhetore të shtetit tonë.
Debati mbi rritjen e pagave të gjyqtarëve dhe prokurorëve tanë nuk duhet reduktuar në shifra, por të trajtohet si një çështje besimi publik dhe drejtësie shoqërore. Çdo vendim duhet të jetë i balancuar, i arsyetuar dhe në harmoni me realitetin ekonomik të vendit.
