Nga Josep Carles Laínez
Cilat janë rrënjët e një kulture? Kush duhet të luftojë për mbijetesën e saj? Si mund ta dimë që janë me të vërtetë tonat?
Çfarë nuk është folklor është rrënjë (folklor, në të vërtetë, do të ishte një rrënjë e zbehur nga e cila vetëm është lënë fasada), ajo që ne nuk e ndjejmë si të huaj është rrënjë. E njëjta gjë duhet të zbatohet për vlerat dhe traditat e ndryshme të një grupi si yni (dhe kur them “yni” nuk nënkuptoj ndonjë vend të veçantë, por të gjithë Evropën).
Natyrisht, kulturat vendase janë adaptime të kulturës më të madhe evropiane, por në një territor me kaq shumë gjuhë – një familje gjuhësore – dhe me tradita kombëtare, gastronomike, muzikore … kaq të ndryshme. Cilat rrënjë, që janë të përbashkëta për të gjithë ne, duhet të rimëkëmbim? Pyetja do të dukej sikur ka motive të mëpasshme nëse përgjigjja nuk do të ishte shumë e thjeshtë: ne duhet të rimëkëmbim rrënjët që na bëjnë evropianë, domethënë, më shumë evropianë sesa jemi tani, dhe më shumë me vetëdije evropianë sesa kemi qenë ndonjëherë.
Ka një linjë të përkohshme për të cilën të gjithë mendojnë. Ajo ka shpatet e saj, por nuk mungon një vazhdimësi e caktuar: Bota Helenike, Perandoria Romake, mbretëritë gjermane dhe Charlemagne, Evropa e monarkive të fuqishme, Rilindja si kthim në shpirtin greko-romak, Perandoria Spanjolle në kohën moderne… Me pak fjalë: një vazhdimësi e lidhur me një bazë politeiste, e cila më vonë u lidh me krishterimin, një religjion i lindur brenda sinagogave, por I shndërruar në pak më shumë se dy shekuj në një komplet krejtësisht të ndryshëm besimi nëse e krahasojmë atë me hebraizmin strikt apo monoteizmin musliman. Nga shekulli i katërt deri më tani, paganizmi evropian ka bashkëjetuar, në një konflikt pak a shumë të tensionuar, me krishterimin, një besim plot me mbetje pagane, filozofi neoplatonike, mënyrë perandorake dhe stil urban, përballë mbetjeve “atavike” të zonave rurale.
Sidoqoftë, ajo linjë, e vizatuar me besnikëri ndaj historisë dhe asaj që Europa ka qenë përgjatë kohës, nuk ka pikën e saj fillestare; I ka falur Evropës përpara shpërthimit të kulturës helenike ose në procesin e romanizimit, popujt indigjenë, të cilat, në disa raste, kanë ruajtur një vazhdimësi të mrekullueshme dhe të pabesueshme përgjatë shekujve dhe mijëvjeçarëve, edhe pse ligjërimet e pushtetit i kanë margjinalizuar në hijen e njohjes historike.
Për këtë arsye, rrënja më e thellë e Evropës nuk është një strukturë politike perandorake, si Roma, pavarësisht nga shkëlqimi i saj, as ndikimi gjerman gjatë Mesjetës, as zgjerimi jashtë vendit i Spanjës, Portugalisë dhe Mbretërisë së Bashkuar disa shekuj më vonë; por ajo që ende jeton në ne, në varësi të territoreve tona, nga baskët e lashtë, Iberët, gjermanët, keltët, ilirët … dhe sesi një pjesë e traditës sonë pi direkt nga ato burime. Pra, mos kërkoni budizëm në formimin e Evropës, as hinduizëm, pavarësisht nga origjina e saj Indo-Europiane, as fe të tjera më të mbyllura në kohë apo hapësirë, por të çuditshme për frymën e Evropës …
Një numër intelektualësh dhe artistësh i kultivojnë këto rrënjë, i hulumtojnë ato dhe hyjnë thellë në to që të mos bëhen moderne apo të kaluara, por të përjetshme dhe më të pastra.
Prandaj, e ardhmja e Evropës nuk është në kërkimin e enëve të përzierjes/shkrirjes të botës globale, por në kthimin tek “fisi”; një e ardhme që unë e konsideroj si mbijetesën e gjithçkaje që evropianët duan dhe të shumë gjërave të tjera që janë vetëm tonat.
