…Do të doja gjithë jetën të të mbaja kështu në krahë, Beti.Ja kështu…Sa e lehtë që je!
Ti,tani, je vetë më i lehti i të gjithë njerëzve në botë, mendoi Gjenerali.Tre-katër kilogram, jo më shumë…”
Pjesë nga romani “Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur”
Nga Eljanos Kasaj*
Më 15 tetor në Sallën Beethoven të Teatrit Balshoj në Moskë u zhvillua ceremonia e përvitëshme e ndarjes së çmimit prestigjioz letrar “Jasnaja Poljana”.
I themeluar prej Muzeut të Pasurive të kont Leon Nikolajeviç Tolstojit dhe “Samsung Electronics”, çmimi, i cili jepet që nga viti 2003, vlerëson veprat që ruajnë traditat e letërsisë klasike dhe promovojnë dialogun ndërkulturor.
Gjatë ndarjes së çmimeve të këtij viti, në nominimin “Kryevepra të Anashkaluara” çmimin e mori përkthesi rus Vasilij Tjuhin për përkthimin e tij në gjuhën ruse të romanit gogolian “Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur” të shkrimtarit të shquar shqiptar Ismail Kadare(1936-2024).
Kategoria “Kryevepra të Anashkaluara” vlerëson veprat e letërsisë botërore që u bënë të disponueshme për lexuesit rusishtfolës pas vdekjes së autorit. Në vitin 2025, lista e ngushtë përfshinte tetë libra nga autorë nga Shqipëria, Britania e Madhe, Maqedonia, Kolumbia, Shtetet e Bashkuara dhe Kili.
“Kjo është padyshim një kryevepër, e nënvlerësuar prej kohësh – jo sepse u anashkalua, por sepse vëmendja u përqendrua te emra të tjerë. Sot, më në fund ka marrë njohjen që meriton. Do të doja të shprehja mirënjohjen dhe vlerësimin tim për rikthimin e këtij libri në qendër të vëmendjes. Kjo është një vepër vërtet klasike që po gjen përsëri audiencën e saj. Prej kohësh ka qenë e nën-përfaqësuar, por sot mund të themi: ky libër është një nga veprat më të afërta me ne në frymë dhe në thellësi të shkrimit njerëzor,”-është shprehur gjatë marrjes së çmimit përkthyesi Vasilij Tjuhin, duke bërë kështu dhe një paralelizëm të asaj që sot Rusia po kalon me pothuaj katër vite në një luftë të përgjakshme vëllavrasëse në Ukrainë, prej vijave të frontit dhe llogoreve të së cilës, e vetmja gjë që kthehet nuk janë heronjtë, por thasët e zinj të najlonit…
Atmosfera gogoliane e romanit-i cili ndërthur në vetvete groteskun e Çiçikovit dhe tragjizmin historik të asaj çka Lufta e Dytë Botërore(1939-1945) la pas -ka tërhequr vëmendjen edhe të organizatorëve dhe jurisë së Çmimit “Jasnaja Poljana”.
“Është një ide e mrekullueshme të nxjerrim në pah libra dhe shkrimtarë që mund të mos i kemi lexuar me shumë kujdes. Romani i Ismail Kadaresë “Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur” është një histori tragjike dhe prekëse për Luftën e Dytë Botërore, për fajin dhe përgjegjësinë, për kuptimin e jetës dhe vdekjes. Është një libër për luftën e iluzioneve, për kujtesën dhe njerëzimin, i shkruar me humor të hidhur dhe shumë butësi,”- ka komentuar shkrimtari, publicisti dhe anëtari i jurisë së Çmimit “Jasnaja Poljana”,Aleksej Nikolajeviç Varllamov, për romanin e Kadaresë-“Ky është një libër shumë prekës, shumë tragjik, një ‘Luftë dhe Paqe’ e vërtetë(!)”
Duke folur mbi romanin organizatorët gjithashtu kanë kujtuar faktin se shkrimtari Ismail Kadare ka qenë një ish-student i Institutit të Letërsisë Botërore “Maksim Gorki” në Moskë në vitet 1958-1960, dhe se influenca e letërsisë së madhe ruse dhe shkrimtarëve klasik ruso-sovjetik (Pushkin,Gogol,Majakovskij), ndjehet fort në hapat e parë të krijimtarisë letrare të Kadaresë-për të kulminuar me romanin “Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur”(1963), e cila, ashtu si dikur romani “Shpirtra të Vdekura” të Nikollaj Gogolit, sot duket se është kthyer në një pasqyrë ku Rusia shikon vetveten…
*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet Wrocławski), Poloni
