Në Shqipëri po ndodh diçka që nuk mund të kalojë më si një “luhatje normale e tregut”. Çmimi i karburanteve ka hyrë në një spirale të rrezikshme rritjeje, ndërsa institucionet që duhet të garantojnë konkurrencën dhe të mbrojnë konsumatorin duket se kanë zgjedhur heshtjen.
Rastësisht apo jo, kjo valë shtrenjtimi nisi menjëherë pasi qeveria vendosi të shkrijë Bordin e Transparencës. Për vite me radhë ky mekanizëm u kritikua nga opozita dhe ekspertë të ndryshëm, por faktet e javëve të fundit tregojnë se mungesa e tij ka lënë tregun pa asnjë filtër kontrolli. Sot nafta po shitet deri në 218 lekë për litër, plot 40 lekë më shumë se çmimi i fundit tavan prej 176 lekësh që kishte vendosur Bordi përpara se të shpërbëhej.
Një argument që nuk mund të anashkalohet është padyshim situata ndërkombëtare. Lufta mes Izraelit dhe Iranit, si dhe tensionet në Lindjen e Mesme, kanë krijuar pasiguri në tregjet globale të energjisë dhe kanë ushtruar presion mbi çmimin e naftës. Askush nuk e mohon se një konflikt i tillë ka potencialin të destabilizojë ekonominë botërore. Megjithatë, shumë vende të rajonit nuk janë mjaftuar duke ia lënë barrën qytetarëve. Përkundrazi, kanë ndërmarrë masa fiskale për të zbutur efektet e shtrenjtimit, duke ulur ose lehtësuar përkohësisht taksat dhe tatimet mbi karburantet, në mënyrë që rritja në tregjet ndërkombëtare të mos transferohej e gjitha te konsumatori.
Shqipëria nuk mund të mbetet spektatore para kësaj panorame. Përkundrazi, duhet të reagojë me masa konkrete. Ndoshta Qeveria duhet të shqyrtojë një ulje të përkohshme të barrës fiskale mbi karburantet.
Në këtë pikë, rikthimi i një mekanizmi mbikëqyrës, qoftë edhe në formën e Bordit të Transparencës duket më shumë se një domosdoshmëri. Sepse një treg që funksionon pa asnjë kontroll institucional, sidomos kur bëhet fjalë për një produkt jetik si karburanti, krijon terren për abuzim dhe spekulim.
Sot, veç ,mungesës së Bordit, po aq e pakuptueshme është edhe heshtja e Autoritetit të Konkurrencës. Vetëm pak muaj më parë ky institucion premtoi hetime dhe kontrolle në terren për mënyrën se si po funksionon tregu i karburanteve. Si është e mundur që pothuajse të gjitha kompanitë e karburanteve shesin sot me të njëjtin çmim? Në çdo treg normal, konkurrenca prodhon diferenca, qoftë edhe minimale. Kur çmimet janë identike kudo, pyetja lind natyrshëm: A kemi të bëjmë me një rast që meriton hetim? Pikërisht për këtë ekziston Autoriteti i Konkurrencës. Nëse një situatë kaq flagrante nuk ngjall dyshime që Autoriteti i Konkurrencës të reagojë, atëherë çfarë duhet të ndodhë më shumë që ky institucion të zgjohet?
Shqetësimin e ka ngritur edhe deputeti Erion Braçe, i cili ka hedhur dyshime se rritja mund të jetë e qëllimshme, në një periudhë kur kërkesa për karburant arrin kulmin. Muajt e verës sjellin mijëra emigrantë që kthehen në Shqipëri dhe shtojnë ndjeshëm qarkullimin e automjeteve. Në të njëjtën kohë, sezoni i pushimeve rrit lëvizjet me automjete. Nëse çmimet po rriten pikërisht në momentin kur konsumi është maksimal, dyshimet për spekulim bëhen edhe më të forta.
Mjafton të shohësh kronologjinë e çmimeve. Në mesin e korrikut nafta nisi të shitej rreth 12 lekë më shtrenjtë se çmimi i fundit i vendosur nga Bordi i Transparencës. Javë pas jave, rritja vazhdoi pa asnjë frenim, derisa diferenca arriti këto ditë në rreth 40 lekë për litër. Dhe pasojat nuk ndalen vetëm te pompa e karburantit.
Çdo litër nafte më i shtrenjtë rrit kostot e transportit, ndërsa kostot e transportit reflektohen më pas në çmimet e mallrave dhe shërbimeve. Në fund të zinxhirit është qytetari shqiptar, i cili paguan më shumë për ushqimet, për udhëtimin, për biznesin e tij dhe për çdo produkt që transportohet. Kjo është arsyeja pse çështja nuk mund të trajtohet si një debat i zakonshëm tregtar. Ajo kërkon reagim institucional, transparencë dhe kontroll. Autoriteti i Konkurrencës duhet të tregojë nëse premtimet për hetime kanë qenë serioze apo thjesht deklarata për konsum publik. Ndërkohë, qeveria duhet të vlerësojë nëse tregu i karburanteve mund të lihet të funksionojë pa asnjë mekanizëm mbikëqyrës, apo duhet të rikthejë Bordin e Transparencës.
JavaNews.al
