Nga Ylli Manjani
Nuk po ndahen toka. As pasuritë e konfiskuara të kulakëve. Nuk po ndahen e as po bashkohen shqiptarët sipas bindjeve politike. Prandaj nuk ka kuptim debati për debat që shoqëron çdo diskutim mbi reformën territoriale dhe organizimin e pushtetit vendor.
Dua ta them që në fillim se, në gjykimin tim, Shqipëria nuk duhet të ketë më shumë se 30 bashki. Ironikisht, kritika politike është përqendruar pothuajse tërësisht tek interesi elektoral, ndërkohë që problemi është shumë më i thellë.
Një bashki nuk fiton peshë sepse ia jep ligji. Kompetenca e saj reale buron nga njerëzit që përfaqëson. Sa më e madhe popullsia që zgjedh një kryetar dhe një këshill bashkiak, aq më i fortë është legjitimiteti i tyre politik dhe aq më e madhe është pesha e tyre përballë pushtetit qendror. Ligji mund të ndryshohet me një shumicë parlamentare. Legjitimiteti i dhënë nga qytetarët është shumë më i vështirë të zhbëhet.
Prandaj mendoj se bashkitë e reja duhet të ndërtohen mbi një kriter të thjeshtë: të kenë një numër sa më të barabartë banorësh dhe, idealisht, jo më pak se 100 mijë banorë secila. Nëse pushteti vendor kërkon më shumë kompetenca, ato nuk duhet t’i kërkojë tek qeveria, por tek qytetarët. Sa më shumë qytetarë të përfaqësojë, aq më i fortë bëhet institucionalisht dhe aq më pak i varur mbetet nga ndërhyrjet e pushtetit qendror. Dhe po me numër të barabartë banorësh sepse kompetenca nuk mund të ndryshojë nga bashkia në bashki.
Ky është parimi themelor. Ne kemi nevojë për njerëz të organizuar në territor, jo për territore të zbrazura nga njerëzit. Një zonë me shtëpi të braktisura nuk ka nevojë për një bashki të re, por për roje objektesh. Ajo zonë ka nevojë për politika që rikthejnë jetën. Përndryshe, administrata nuk bën gjë tjetër veçse administron boshllëkun.
Megjithatë, edhe kjo nuk është çështja më e rëndësishme e reformës.
Pyetja thelbësore është: si do t’i organizojmë njerëzit në territor rreth burimeve natyrore që garantojnë jetën dhe zhvillimin?
Në gjykimin tim, ndarja kryesore territoriale duhet të mbështetet mbi basenet ujore. Uji është burimi që ka krijuar qytetet, ekonominë dhe vetë mënyrën se si shqiptarët janë vendosur në këtë territor. Shqipëria ka gjashtë basene ujore natyrore dhe pikërisht ato duhet të jenë baza e organizimit të saj administrativ.
Për këtë arsye, paradoksalisht, niveli që sot e quajmë “i dytë” duhet të bëhet niveli më i rëndësishëm. Shqipëria mund të organizohet në gjashtë rajone, secili i ndërtuar mbi një basen ujor. Brenda këtyre rajoneve ndërtohen bashkitë, ku kriteri kryesor mbetet popullsia dhe jo sipërfaqja.
Më pas vijnë njësitë administrative, të cilat nuk duhet të jenë më struktura politike, por agjenci të pastra shërbimi. Aty përqendrohen të gjitha shërbimet e përditshme që u duhen qytetarëve: administrata civile, shërbimet komunale, mjekësia e familjes, mirëmbajtja lokale dhe çdo funksion tjetër që lidhet me jetën e përditshme.
Pra, bashkia duhet të jetë qendra e politikave vendore, ndërsa njësitë administrative krahu zbatues i tyre.
Por zemra e gjithë organizimit mbetet rajoni.
Një shtet që nuk menaxhon burimet ujore nuk mund të menaxhojë as zhvillimin ekonomik, as bujqësinë, as energjinë, as shërbimet ndaj qytetarëve. Për këtë arsye, rajoni nuk duhet parë si një ndarje burokratike, por si hapësira natyrore ku planifikohet zhvillimi.
Edhe nga pikëpamja elektorale, qarku është shumë më i rëndësishëm sesa bashkia. Pikërisht për këtë arsye nuk e kuptoj pse opozita vazhdon ta përqendrojë debatin pothuajse ekskluzivisht tek numri i bashkive. Duke goditur vazhdimisht të njëjtën gozhdë, rrezikon të mos shohë dërrasën mbi të cilën është ndërtuar e gjithë reforma.
Reforma territoriale nuk duhet të ketë si objektiv ndarjen e hartës. Duhet të ketë si objektiv organizimin e njerëzve. Sepse shtetet nuk ndërtohen mbi kilometra katrorë. Ndërtohen mbi komunitete që jetojnë, punojnë dhe zhvillohen së bashku. Vetëm pasi të kuptojmë këtë, mund të bëjmë një reformë territoriale që i shërben Shqipërisë për dekada, e jo vetëm zgjedhjeve të radhës.
