Referendumi italian dështoi të korrigjonte “Korporatën e Drejtësisë” që kemi dhe ne

Nga Mero Baze

Referendumi për një “reformë në drejtësi” në Itali duket se po dështon. Ndryshimet thelbësore që propozoi Meloni kishin të bënin me organizimin e “qeverisë së drejtësisë”, ku u kërkua që gjyqtarët dhe prokurorët të jenë dy trupa të ndara, me qëllim që të shkëputet ndikimi i prokurorisë mbi gjykatat, të cilat kanë nevojë të jenë më neutrale përballë akuzës.

Formalisht ngjan me modelin e Reformës në Drejtësi në Shqipëri, pasi propozohet krijimi i dy organeve të ndara, një për gjyqtarët dhe një për prokurorët, me shpresë se do të ketë më pak “korporatizëm” brenda sistemit, por realisht synon të heqë pasojat që ne ende kemi për dominimin e prokurorisë mbi gjykatat.

Në fakt, në Shqipëri ndarja e KLP nga KLGJ e ka forcuar korporatizmin dhe e ka shtuar ndikimin e SPAK mbi GJKKO për shkak të disa neneve perverse, siç është liria e SPAK për të vënë nën përgjim çdo gjyqtar të GJKKO dhe përparësia që i kanë dhënë prokurorisë në raport me gjykatën në gjithë arkitekturën e reformës.

Pra, edhe pse formalisht duket sikur Italia tentoi të imitojë modelin shqiptar, ajo në fakt tentoi të bëjë atë që ne duhet të bëjmë për të shkëputur ndikimin e SPAK mbi gjykatat, duke mos e shoqëruar me lëshimet që ne i kemi bërë SPAK për të kontrolluar sistemin.

Edhe tek propozimi për krijimin e një organi të veçantë disiplinor për të gjykuar gabimet e gjyqtarëve dhe prokurorëve, propozimi italian ngjan vetëm në strukturë me reformën tonë, por në thelb ajo i heq një pjesë vetëkontrollit të brendshëm të sistemit dhe rrit përgjegjësinë e tyre. Disa nga anëtarët e kësaj “gjykate” zgjidhen me short jashtë sistemit, duke shmangur familjarizimin me njerëzit brenda sistemit.

Pra, Italia tentoi të bënte një reformë në drejtësi edhe të ngjashme në strukturë si kjo e jona, por për të arritur rezultatet që reforma jonë jo vetëm nuk i ka arritur, por ka nevojë për ndryshime që t’i arrijë.

Më së paku kjo na provon se reforma jonë në drejtësi është e dështuar, pasi nuk ka arritur të korrigjojë problemet që vijnë nga korporatizimi brenda sistemit, nga unifikimi i prokurorëve me gjykatësit duke zhdukur pavarësinë e gjyqësorit ndaj SPAK në dhënien e vendimeve dhe, mbi të gjitha, pasojat katastrofike që po sjell në mosdhënien e drejtësisë, në ngërçin me hartën e re gjyqësore, në sorollatjen e 200 mijë shqiptarëve në kërkim të një date gjyqi etj.

Tani, kur vetë një vend i madh perëndimor si Italia, anëtar i Bashkimit Evropian, tenton të korrigjojë një problem serioz që ka me drejtësinë për të korrigjuar pikërisht atë që dhe Shqipëria e ka problem, “korporatën e drejtësisë”, përse Shqipëria duhet të penalizohet të mos vazhdojë reformimin e drejtësisë dhe të zhdukë pikërisht atë ngërç që ka dhe sistemi italian? Vetëm në komunizëm akuza ishte dhe vendim gjykate, siç e do sot SPAK-u. Në çdo sistem të lirë dhe të pavarur, akuza dhe vendimi i gjykatës janë dy gjëra shumë të ndara dhe aty qëndron edhe magjia e drejtësisë. Tek ne janë e njëjta gjë.

Për këtë arsye, reformimi i sistemit të drejtësisë duhet të vazhdojë deri në krijimin e një pushteti të pavarur të drejtësisë nga prokuroria dhe shkatërrimin e frymës korporative që është krijuar si pushtet mbi të gjitha pushtetet në drejtësi, duke mos dhënë më llogari as për shkeljen që i bëjnë ligjeve dhe as për mungesën e drejtësisë për qytetarët.

Fakti që nga kjo sëmundje vuajnë edhe drejtësi shumë më të përparuara se ne, por që kanë bërë eksperimente si ky i yni, siç është Italia, është një arsye më shumë që reforma në drejtësi të reformohet. Jo domosdoshmërisht me referendum, edhe pse këtu ai fitohet më lehtë.