Situata me mbipopullimin në sistemin penitenciar shqiptar ka rikthyer në vëmendje nevojën për një reformim të thellë të qasjes penale dhe dëgjimit të zërit të institucioneve të pavarura. Gjatë një diskutimi mbi temën “Alarmi që vjen nga burgjet” në emisionin “Trialog” në RTSH, nën moderimin e Alba Alishanit, analisti Preç Zogaj ngriti shqetësimin e injorimit të vazhdueshëm të raporteve të institucioneve të pavarura.
Sipas Zogajt, institucione si Avokati i Popullit dhe Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) kanë një rol kyç në evidentimin e problematikave, por puna e tyre po zhvlerësohet nga mosveprimi i instancave zbatuese.
Nevojë për fuqizim ligjor të rekomandimeve
Analisti theksoi se lënia e raporteve në heshtje dhe trajtimi i tyre me indiferencë përbën një problem serioz për funksionimin e shtetit të së drejtës, duke kërkuar që këto dokumente të marrin një peshë më të madhe detyruese.
“Rekomandimet duhet në një farë mënyrë që të jenë kushtëzuese. Nuk them se ato duhet me patjetër të realizohen menjëherë, por nuk duhet të mbeten në letër,” theksoi Zogaj, duke shtuar se “lënia në sirtar e rekomandimeve të Avokatit të Popullit e zhvlerëson punën që ato bëjnë. Duhet fuqizuar fjala e tyre përmes një mekanizmi detyrues ligjor.”
Abuzimi me paraburgimet dhe alternativat e dënimit
Një nga shkaqet kryesore të mbipopullimit të qelive, sipas Zogajt, është zgjatja e tejkaluar e masave të paraburgimit—një shqetësim ky i ngritur me forcë jo vetëm nga aktorët e brendshëm, por edhe nga Këshilli i Evropës.
Për të zbutur këtë fenomen, analisti sugjeroi një qasje të re ndaj veprave penale me rrezikshmëri të ulët shoqërore.
“Ka kundërvajtje penale që mund të dekriminalizohen, ku mund të përdoret gjoba pa pasur nevojë për dënim me burg,” argumentoi ai.
Megjithëse Gjykata e Lartë ka reaguar me një vendim të unifikuar për të disiplinuar masat e paraburgimit, Zogaj vëren se ky vendim nuk është plotësisht detyrues dhe reflektimi në sistem do të kërkojë kohë. Për një tablo më të qartë, ai kërkoi një transparencë më të madhe dhe evidenca të detajuara që ndajnë të paraburgosurit sipas veprave (krimi i organizuar, dhuna në familje, etj.).
Në përfundim, Zogaj bëri thirrje për një ndarje të qartë të rrezikshmërisë së individëve që përballen me drejtësinë.
“Paraburgimi është i nevojshëm, por nuk mund të futen të gjithë në një thes. Ata që akuzohen për krime të rënda si vrasje e të tjera, natyrisht që duhen mbajtur në paraburgim,” përfundoi ai, duke kërkuar një drejtësi më proporcionale dhe njerëzore.
