Shumë kush ka bërë pyetjen: Pse? Shumë kush ka pyetur një arkitekt, një historian, një komshi, një mik: Pse? Pikërisht kjo pyetje ka nxitur diskurs të madh në shumë tavolina të kryeqytetit, rrethe shoqërore, dhe cilitdo e sheh Tiranën si pjesë të tij, që i përket dhe e jeton atë me realitetin e saj.
Pse pikërisht ky shesh dhe ky formacion arkitekturor? Pse vallë planifikuesit, dezajnerat e kanë konceptuar si të tillë?
Në këtë pikë shumë kush ka dyzimet e tij, duke përthithur opinione të tipit “do të doja më shumë pemë”, “do të doja nënkalime” apo “gjelbërim” e shumë variante të fantazisë njerëzore. Por, ç’kuptim marrin këto pyetje në një kohë kur marketingu politik ka ndërhyrë në Arkitekturë? Në këto 27 vite tranzicion shqiptaria po kalon shije dhe realitete nga më të ndryshmet, probleme social-ekonomike, politike dhe simbolikës urbane me dëshirën për të formuar një karakter urban për kryeqytetin.
Është bërë shumë në këto 27 vite dhe ngelet ende shumë për tu bërë, por një gjë ende nuk ka filluar të ndryshojë: “Të kuptuarit e bukur”, “të kuptuarit racional” dhe vendimet “politikisht “urbane” për tu marrë. Kjo është një gjendje që Shqipëria po manifeston daljen nga “koma urbane” e po jeton një abstinence mendore, ku i vetmi opinion është ai që udhëhiqet nga politikanët. Në opinionin tim zgjidhja që u be për sheshin ishte e vetmja zgjidhje, për vetë konfigurimin monumental si dhe një rrjedhojë kronologjike e urbanizimit të Sheshit Skënderbej, forma katrore që ai ka është e vetmja formë urbane që çliron në mënyrë hapësinore çdo pengesë dhe hyn kështu në konceptin e sheshit të mirëfilltë.
Nuk dua të thellohem duke thënë se është modern, kontemporan, i ndërmjetëm, sepse nuk dua ta gjykoj, por ta shijoj. Ja që të shijuarit është një edukim më vete, të perceptuarit dhe edukimit të shijes ndaj asaj që nuk të jep alergji, nuk të cenon, nuk të imponon, nuk të bën të ndihesh turist, por është ndjenja e kuptimit në respekt të trashëgimisë kulturore, të kuptimit dhe vlerësimit të Xhamisë së Et’hem Beut, Operës, Muzeut Kombëtar dhe Bankës së Shqipërisë si trashëgimi kulturore, te cilat manifestojnë më vete, por shijohen njëkohësisht. Çdo atrofizim që mund ti bëhej, përfshirje apo lojë, në kuptimin urban do ishte një dështim.
Për vetë formën e saj të pastër, ai (sheshi) krijon perspektiva të cilat nuk do ishin shijuar sot, e jo më kot kultura është ajo që zhvillon dhe edukon shijen. Sigurisht aktivitetet do e bëjnë atë më të ndjeshme për të kuptuar ndryshe atë që Forma është, pikërisht vetë Hapësira, dhe jo çdo formë ka kuptimin individual të një simbolike gjithëpërfshirëse siç është hapësira e sheshit. Protagonist i kësaj arkitekture është vetë hapësira. A nuk është më i rregullt sheshi? A nuk është më i qetë? A nuk shohim njerëz të mblidhen përditë? Hapësira katrore, e shtruar me gur nga i gjithë vendi, është pikërisht hapësira që asnjë formë tjetër nuk do pranohej as rrethi, elipsi, gjelbërimi, rombi, gjysmërrethi etj., sepse nuk është as park dhe as kuartall urban, që të konceptohej si rikualifikim, por një shesh, të cilit i është dashur kohë për tu ndjerë dhe për të zënë kështu vendin që meriton.
Mund ta quajmë fat, mund ta quajmë meritë, pak rëndësi ka, Tirana fitoi një hapësirë të munguar, hapësirë që nuk ishte. Pikërisht ky dimension qytetar është shembulli se si kuartallet kryesore e më tej lagjet, rrugicat, kryqëzimet duhet të trajtohen në detaje që bëjnë diferencën. Por kujdes, sfida më e madhe urbane është ta mbash këtë trend suksesi, dhe këtë gjë nuk ta garanton askush përveç edukimit të shijes në kopshte, shkolla 8 vjeçare, gjimnaze si dhe opinione publike.
Në fund të fundit, i duhet thënë një “bravo” Bashkisë së Tiranës që në këto pak vite arriti të evidentojë çfarë i mungonte asaj, si dhe thyerjen e monotonisë urbane duke e veshur atë në një kostum të pastër dhe të rregullt për vetë vlerat kulturore që ajo ka. Një tjetër sfidë që e pret Tiranën janë zonat përreth sheshit, të cilat sado plane zhvillimore për kulla, ndërtesa polifunksionale, të cilat në fund të fundit janë investime private, te cilat përveç zhvillimit ekonomik nuk cenojnë xhepat e asnjë qytetari, dhe asnjë taksapaguesi, e asnjë pronë shtetërore, prandaj politikëberja për zhvillimin e territorit nuk është më temë e lire, por është një sfidë për njerëzit punëtorë që Tiranës ti japin titullin qendra e biznesit shqiptar.
