Rreth tetë javë luftë nuk kanë arritur të rrëzojnë sundimtarët teokratikë të Iranit apo t’i detyrojnë ata të përmbushin të gjitha kërkesat e presidentit amerikan Donald Trump.
Sipas një analize të Reuters, për kundërshtarët dhe aleatët e SHBA-së, kjo ka nxjerrë në pah një nga dobësitë kryesore të tij: ndjeshmërinë ndaj presionit ekonomik.
Pavarësisht përpjekjeve diplomatike dhe deklaratave të herëpashershme për hapjen e Ngushticës së Hormuzit, kriza në Lindjen e Mesme ka zbuluar kufijtë e gatishmërisë së Trump për të përballuar kostot ekonomike të brendshme.
Edhe pse Irani ka pësuar goditje ushtarake, ai ka treguar se mund t’i imponojë kosto ekonomike të konsiderueshme SHBA-së, kosto që administrata Trump duket se i ka nënvlerësuar, duke shkaktuar tronditjen më të madhe globale të energjisë, sipas analistëve të Reuters.
Rritja e kostove të energjisë dhe rreziku i recesionit
Trump shpesh i ka minimizuar publikisht shqetësimet ekonomike të brendshme të shkaktuara nga lufta.
Megjithatë, ai vështirë se mund të injorojë faktin se, ndonëse SHBA-të nuk varen drejtpërdrejt nga një pjesë e madhe e dërgesave globale të naftës që kalojnë përmes ngushticës, rritja e kostove të energjisë ka goditur konsumatorët amerikanë. Paralajmërimet e Fondit Monetar Ndërkombëtar për rrezikun e një recesioni global e përkeqësojnë edhe më tej këtë panoramë.
Presioni për t’i dhënë fund një lufte jopopullore është shtuar, ndërsa republikanët e Trump përpiqen të ruajnë shumicën e tyre të ngushtë në Kongres përpara zgjedhjeve të mesmandatit në nëntor.
Asnjë nga këto zhvillime nuk u ka shpëtuar udhëheqësve iranianë, të cilët kanë përdorur kontrollin mbi ngushticën për të ushtruar presion ndaj ekipit të Trump dhe për ta shtyrë drejt tryezës së negociatave.
Për Reuters, analistët vlerësojnë se rivalët amerikanë, si Kina dhe Rusia, mund të nxjerrin mësime nga kjo situatë: megjithëse Trump ka treguar gatishmëri për përdorimin e forcës ushtarake në mandatin e tij të dytë, ai kërkon një lehtësim diplomatik sapo presioni ekonomik të bëhet i ndjeshëm në vend.
Zëdhënësi i Shtëpisë së Bardhë, Kush Desai, deklaroi për Reuters se, ndërsa po punohet për një marrëveshje me Iranin për të zgjidhur problemet “e përkohshme” të tregut të energjisë, administrata “nuk e ka humbur kurrë fokusin në zbatimin e agjendës së presidentit për përballueshmëri dhe rritje”.
Ndjenja e presionit
Kalimi i shpejtë i Trump më 8 prill nga sulmet ajrore drejt diplomacisë erdhi pas presionit nga tregjet financiare dhe pjesë të bazës së tij politike MAGA.
Një pjesë e pasojave ekonomike po ndihen nga fermerët amerikanë, një grup kyç mbështetës i Trump, për shkak të ndërprerjeve në furnizimin me plehra. Kjo reflektohet edhe në rritjen e çmimeve të biletave ajrore, si pasojë e rritjes së kostos së karburantit për avionë.
Ndërsa afati i armëpushimit dyjavor ka përfunduar, mbetet e paqartë nëse një president që shpesh përqafon paparashikueshmërinë do të arrijë një marrëveshje që përmbush objektivat e tij.
Çmimet globale të naftës kanë mbetur të paqëndrueshme, mes deklaratave të vazhdueshme nga të dyja palët. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se edhe nëse lufta përfundon së shpejti, dëmi ekonomik mund të zgjasë me muaj, nëse jo me vite.
Llogaritje të gabuara dhe pasoja globale
Një nga pyetjet kyçe mbetet nëse ndonjë marrëveshje do të arrijë objektivat e shpallura nga Trump, përfshirë ndalimin e rrugës së Iranit drejt një arme bërthamore, një synim që Teherani e ka mohuar vazhdimisht.
Irani disponon rezerva uraniumi të pasuruar, të cilat besohet se janë dëmtuar nga sulmet amerikano-izraelite në qershor. Trump ka deklaruar për Reuters se një marrëveshje e mundshme mund të përfshijë bashkëpunim për rikuperimin e këtij materiali dhe transferimin e tij në SHBA, gjë që Irani e ka mohuar.
Zyrtarë të lartë amerikanë kanë bërë të ditur se SHBA-të po ruajnë disa “vija të kuqe” në negociata, ndërsa thirrjet e hershme të Trump për rrëzimin e qeverisë iraniane nuk janë më në fokus.
Aleatët ndërkombëtarë, nga Evropa në Azi, fillimisht u befasuan nga vendimi i Trump për të ndërhyrë ushtarakisht pa konsultime të gjera, si dhe nga nënvlerësimi i rrezikut që Irani të bllokonte ngushticën.
Ashtu si në përplasjen tregtare me Kinën, analistët besojnë se Trump mund ta ketë llogaritur gabim reagimin ekonomik të kundërshtarit. Në këtë rast, Irani ka treguar se mund të kundërpërgjigjet duke goditur infrastrukturën energjetike dhe duke kërcënuar një nga rrugët ujore më strategjike në botë.
Mesazhi për aleatët aziatikë si Japonia, Koreja e Jugut dhe Tajvani është i qartë: politikat e Trump mund të jenë më pak të parashikueshme dhe më pak të ndjeshme ndaj shqetësimeve të tyre të sigurisë dhe ekonomisë.
Ndërkohë, vendet evropiane, të lodhura nga barra ekonomike e konfliktit, shprehin shqetësim për angazhimin afatgjatë të SHBA-së, veçanërisht në mbështetjen ndaj Ukrainës.
Shtetet e Gjirit kërkojnë përfundimin e shpejtë të luftës, por mbeten skeptike për çdo marrëveshje që nuk përfshin garanci konkrete sigurie.
Ndërsa baza e Trump mbetet kryesisht besnike, ka shenja në rritje dyshimi nëse ai mund të ndihmojë republikanët të rikuperojnë mbështetjen, veçanërisht mes votuesve të pavarur, përpara zgjedhjeve të mesmandatit.
