Nga Ilir Yzeiri
Nëse ka një institucion publik të pavlefshëm për shqiptarët, të dëmshëm, të dhunshëm, të neveritshëm, ai është Parlamenti i Shqipërisë. Para disa ditësh, Kryeministri Rama, në një takim të gjatë e të lodhshëm me deputetët socialistë, në fillim, e pastaj me kryetarët e bashkive më pas, mesa duket, duke parë të vetmin kameraman që e ndiqte dhe e regjistronte fjalimin e tij dhe takimin në tërësi deri në fund, ashtu si një fëmijë i urtë që dëgjon muhabetet që bëhën në një dhomë miqsh, ky kameraman i RTSH-së, u bë shkak, mesa duke,t që Kryeministri ynë të kalojë nga argumenti i përmbytjes, i punës së bashkive, i plastamasit dhe plastikës të RTSH-ja.
Unë jam i bindur që kjo ka ndodhur për shkak të bezdisë që i ka shkaktuar Kryeministrit ajo kamera e RTSH-së që e ka ndjekur deri në fund. Është njësoj si ajo historia e shtëpisë që po përmbytet dhe fëmijës që qan. Nuk ke ç’t’i bësh ujit që po të mbyt dhe i fut një pëllëmbë fëmijës që po qan. Pavarësisht se në dukje nuk kishte asnjë lidhje përmendja e RTSH-së në atë takim, në subkoshiencën e Kryministrit tonë zien një shqetësim tjetër: çfarë duhet të bëjmë me institucionet publike? Çfarë duhet të bëjmë me atë që është traditë, çfarë duhet të bëjmë me të shkuarën, si duhet të sillemi me ato institucione që shenjojnë anën e përbashkët tonën.
Historia e shtetit shqiptar është një dramë e dhimbshme dhe, për fat të keq, lindja e tij, pra e shtetit tonë, nuk u promovua si një histori e përbashkët, por si një luftë me dy të kundërta. Mbretëria e Zogut u shenjtërua mbi rrënojat e qeverisë së Nolit në mërgim. Pra, Noli, mërgata amerikane që pat krijuar dhe ndihmuar që të ndërtohej shteti shqiptar, u përzu nga Shqipëria. Mbreti Zog iku vetë dhe u arratis pas pushtimit italian. Erdhi komunizmi dhe pas fitores së tyre dhe pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore, ata që kishin bashkëpunuar me fashizmin patën të njëjtin fat. Pas viteve ’90, sa herë që Sali Berisha ikte nga pushteti, në atë çast shpartallohej edhe jeta parlamentare.
Zhak Atali, në një koment të fundit vinte re se edhe Parlamenti Francez ka nisur të ballkanizohej. Shqipëria nuk po arrin të bëhet një vend normal dhe të kuptojë se çdo të thotë të qeverisesh në demokraci. Ata që lindën në vitin 1990 sot janë 36 vjeç dhe të tjerët pas tyre edhe më të rinj, por të gjithë së bashku, në këta 30 vjet, kanë dëgjuar për vendin e tyre vetëm se shqiptarët janë banditë, se dikur komunistët vrisnin torturonin, masakronon, ndërsa tani pas viteve ’90, këtu njerëzit nuk bëjnë gjë tjetër po merren me drogë, bëjnë krime, shtet nuk ka sepse vendin e drejtojnë banditët, korrupsioni është bërë si përshëndetje. Tani edhe një parti e vogël nxjerr çupëlina e djelmth të rinj në rrugë dhe i pyet se a do të vini të dalim malit në luftë kundër korrupsionit? Shyqyr që na u pastruan sytë nga Altin Dumani sepse, sa ishte në krye të SPAK-ut, ai na kujtonte përditë se këtu të gjithë vjedhin, të gjithë janë hajdutë. E kini vënë re që korrupsioni ka «rënë» që kur u zhduk Altin Dumani nga ekrani?
Në këtë festival të marrësh institucionet publike vërtet janë një barrë dhe nuk i duhen askujt. Sipas kësaj narrative këtu secili duhet t’i dalë zot vetes. Të bëjmë nga një televizion për mëhallë (në fakt këtë e kemi arritur bashkë me portalet), nga një universitet për lagje dhe nga një spital për katër shtëpi. Yryshi që ka marrë privati këtu te ne është i frikshëm. Gjithçka që është publike jo vetëm që shihet si armiqësore, por ajo, në nënvetëdije, përjetohet edhe si e krijuar nga shqiptarët armiq. Ne kështu vepruam edhe me ushtrinë edhe me pasuritë e saj. Po përse kemi neveri nga ajo që është publike dhe e përbashkët?
Përse ende nuk po gjejmë një vijë të mesme dhe të pranojmë të shkuarën tonë ashtu siç ka ndodhur dhe ta tregojmë atë ashtu siç duhet. Përgjigjja është e thjeshtë. Në vetëdijen tonë kolektive ne nuk jemi shkpëutur ende nga mendësia e klanit, e grupit dhe fisit dhe në ndërtimin e jetës nuk e kemi pranuar forcën dhe imperativin e asaj që është e përbashkët. Të ndarë në tre ose katër besime, edhe fenë e kemi përdorur për të rritur narcizizimin dhe egoizmin tonë ose për ta përdorur si një mur ndarës me shqiptarin e ndryshëm. Ne asnjëherë nuk e kemi pranuar qyetetin si hapësirë të përbashkët. Krijimi i metropolove të mëdha sot, nuk shihet si një mundësi për të jetësuar anët e jetës së përbashkët, por si një shans për të triumfuar uni krahinor, klanor e kriminal nganjëherë.
Tirana është bërë vërtet e bukur, por shihni sa pak ambiente të përbashkëta ka, sa pak terrene sportive, vende që u takojnë të gjithëve. Deri edhe futbollin kombëtar ne e kemi privatizuar nga një njeri i vetëm që quhet Armando Duka. Nuk ka vend në botë që të ketë privatizuar deri edhe kombëtaren. Universitetet publike thuajse po shuhen, spitali publik megjithë investimet marramendëse që janë bërë është i privatizuar nga brenda. Ndaj edhe ai lapsusi frojdian i kryeministrit tonë që kur pa kameramanin e RTSH-së që rrinte e filmonte akoma kur gjithë të tjerët kishin ikur, ai e telendesi televizionin publik në një mjedis ku flitej për përmbytjen dhe bashkitë, tregon se drama është më e madhe. Ajo që është publike në këtë vend, për fat të keq ka mbetur jetime.
