Qeveria shqiptare është në prag të miratimit të një prej dokumenteve më ambiciozë strategjikë të dekadës për infrastrukturën. “Strategjia Sektoriale e Transportit dhe Plani i Veprimit 2030”, e cila ka kaluar tashmë për konsultim publik dhe më pas në Këshillin e Ministrave, parashikon një injektim kapitalesh që kap vlerën e rreth 7.9 miliardë eurove për pesë vitet e ardhshme.
Përtej volumeve financiare, vëmendja e këtij drafti zhvendoset nga ndërtimi tradicional i rrugëve drejt një koncepti të ri për Shqipërinë: transportit të gjelbër, inteligjent, në përputhje të plotë me direktivat e Bashkimit Evropian.
Zbatimi i Planit të Veprimit 2026–2030 mbart një kosto të lartë, e cila reflekton nevojën për investime madhore, kryesisht në zhvillimin e rrjetit rrugor dhe hekurudhor TEN-T (Rrjeti Trans-Evropian i Transportit). Sipas relacionit shoqërues të hartuar nga Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, këto shpenzime pritet të shtrihen edhe përtej këtij afati kohor.
Për të përballuar këtë faturë, e cila e tejkalon kapacitetin e vetëm të buxhetit kombëtar, qeveria ka strukturuar një skemë të përzier financimi. Sipas dokumentit zyrtar, mbulesa financiare do të garantohet përmes një kombinimi të:
Buxhetit të Shtetit dhe burimeve të brendshme institucionale, bazuar në Programin Buxhetor Afatmesëm (PBA).
Fondeve nga partnerët ndërkombëtarë dhe donatorët e huaj.
Institucioneve Financiare Ndërkombëtare, duke shfrytëzuar instrumente madhore si Plani Ekonomik dhe i Investimeve për Ballkanin Perëndimor.
Tranzicioni ekologjik dhe “marrëveshja e gjelbër”
Ndryshimi më thelbësor në këtë strategji është braktisja e modeleve ndotëse të lëvizshmërisë. Relacioni thekson se “strategjia është tërësisht e harmonizuar me Marrëveshjen e Gjelbër Evropiane (European Green Deal) dhe Planin Kombëtar të Energjisë dhe Klimës.”
Synimi nuk është vetëm rritja e shpejtësisë së lëvizjes, por reduktimi drastik i ndikimeve mjedisore. Dokumenti qeveritar vëren se: “Efektet e pritshme përfshijnë reduktimin e ndikimeve mjedisore në përputhje me objektivat e tranzicionit të gjelbër dhe promovimin e lëvizshmërisë së sigurt dhe të qëndrueshme.” Kjo përkthehet në praktika të tilla si integrimi i transportit rrugor me atë hekurudhor dhe detar, për të ulur varësinë nga automjetet e rënda dhe emetimet e gazrave serrë; përdorimi i teknologjisë për të optimizuar logjistikën, duke ulur kostot e transportit për ekonominë; ndërhyrje që prekin drejtpërdrejt Kapitullin 27 të negociatave (Mjedisi dhe Ndryshimet Klimatike).
Sfida e zbatueshmërisë dhe integrimi në BE
Pavarësisht vizionit të qartë, drafti nuk i fsheh problematikat strukturore që mbart sektori, duke vënë theksin te “nevoja për përmirësimin e koordinimit ndërinstitucional”. Përafrimi i legjislacionit kombëtar me acquis communautaire në fushën e transportit (Kapitulli 14 dhe 21) shihet si garancia e vetme që këto 7.9 miliardë euro të përkthehen në një rrjet transporti të standardeve evropiane.
Miratimi i kësaj strategjie, i planifikuar në programin analitik të vitit 2026, shënon vetëm hapin e parë. Prova e vërtetë për institucionet do të jetë thithja e fondeve evropiane dhe zbatimi i projekteve me impakt zero në mjedis, brenda afateve të përcaktuara.
